ಕೇಶಿರಾಜನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣದ ಹೊಸಗನ್ನಡ ಅನುವಾದದ ಮುಂದಿನ ಭಾಗ -3
ಸೂತ್ರ : 41 ರಿಂದ 60 ರವರೆಗೆ
೧. ಶುದ್ಧಗೆ ಅಥವಾ ಶುದ್ಧಾಕ್ಷರಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಧಗಳು
ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಯ ಸಾರ:
ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಶುದ್ಧಾಕ್ಷರಗಳನ್ನು (ಶುದ್ಧಗೆ) ಐದು ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದಾರೆ:
1. ಸ್ವರಗಳು (ಅ, ಆ, ಇತ್ಯಾದಿ)
2. ವರ್ಗಾಕ್ಷರಗಳು (ಕ, ಖ, ಗ, ಘ, ಙ ಇತ್ಯಾದಿ)
3. ಅವರ್ಗಾಕ್ಷರಗಳು (ಯ, ರ, ಲ, ವ ಇತ್ಯಾದಿ)
4. ಯೋಗವಾಹಗಳು (ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ ಇತ್ಯಾದಿ)
5. ದೇಶೀಯ ಅಕ್ಷರಗಳು (ಕನ್ನಡದ್ದೇ ಆದ ಎ, ಒ, ಱ, ೞ, ಳ ಇತ್ಯಾದಿ)
೨. ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚಗನ್ನಡದ ವರ್ಣಮಾಲೆ
ಅಕ್ಷರಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ:
ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ವರಗಳು ೧೪, ವರ್ಗಾಕ್ಷರಗಳು ೨೫, ಅವರ್ಗಾಕ್ಷರಗಳು ೯ ಮತ್ತು ಯೋಗವಾಹಗಳು ೪ ಸೇರಿದರೆ ಒಟ್ಟು ೫೨ ಶುದ್ಧಾಕ್ಷರಗಳಾಗುತ್ತವೆ (ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ).
ಅಚ್ಚಗನ್ನಡದ ೪೭ ಅಕ್ಷರಗಳು:
ಕನ್ನಡದ ವಿಶಿಷ್ಟ ದೇಶೀಯ ಅಕ್ಷರಗಳಾದ ಎ, ಓ, ಱ, ೞ, ಳ ಎಂಬ ೫ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ; ಸಂಸ್ಕೃತದ ಋ, ೠ, ಶ, ಷ, ವಿಸರ್ಗ (ಃ), ಜಿಹ್ವಾಮೂಲೀಯ, ಉಪದ್ಮಾನೀಯ ಮತ್ತು ಕ್ಷಳ ಎಂಬ ೧೦ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟರೆ, ಅಚ್ಚಗನ್ನಡಕ್ಕೆ (ಶುದ್ಧ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ) ಒಟ್ಟು ೪೭ ಅಕ್ಷರಗಳು ಉಳಿಯುತ್ತವೆ.
೩. ಧ್ವನಿಯ (ಶಬ್ದದ) ಉತ್ಪತ್ತಿ ವಿಧಾನ
ಧ್ವನಿ ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ?:
ನಮ್ಮ ಶರೀರವೇ ವಾದ್ಯ.
ನಾಲಿಗೆಯೇ ಆ ವಾದ್ಯವನ್ನು ನುಡಿಸುವ ಕೋಲು ಅಥವಾ ದಂಡ
ಜೀವಾತ್ಮನೇ ಅದನ್ನು ನುಡಿಸುವ ಕರ್ತೃ (ವಾದಕ).
ಆ ಆತ್ಮನ ಮನೋವೃತ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಾತ್ಮಕವಾದ ಧ್ವನಿ (ಶಬ್ದ) ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
೪. ಪ್ರಕೃತಿ, ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ
ವಿಭಕ್ತಿ: ಪದಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಕೊಡುವುದೇ ವಿಭಕ್ತಿ. ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಕೃತಿ: ಆ ಪ್ರತ್ಯಯಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಇರುವುದೇ ಪ್ರಕೃತಿ (ನಾಮಪ್ರಕೃತಿ/ಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಧಾತು).
ಪದ: ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಯಗಳೆರಡೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅದು 'ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಉದಾಹರಣೆ ೧ (ನಾಮಪದ): ಮರ (ಪ್ರಕೃತಿ) + ಮ್ (ವಿಭಕ್ತಿ) = ಮರಂ.
ಉದಾಹರಣೆ ೨ (ಕ್ರಿಯಾಪದ): ನೋಡು (ಧಾತು) + ಅರ್ (ಪ್ರತ್ಯಯ) = ನೋಡಿದರು.
೫. ಬಿಂದು, ದ್ವಿತ್ವ ಮತ್ತು ಶಿಥಿಲ ದ್ವಿತ್ವಗಳ ವಿವರಣೆ
ಕನ್ನಡ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಂದು (ಅನುಸ್ವಾರ) ಮತ್ತು ದ್ವಿತ್ವಗಳು (ಒತ್ತಕ್ಷರ) ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ:
ನಿಜಬಿಂದು (ನಿತ್ಯ ಬಿಂದು): ಕೆಲವು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಂದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. (ಉದಾ: ಗಂಟು, ಅಡಂಗು, ತುಂಬು).
ವಿಕಲ್ಪ ಬಿಂದು: ಕೆಲವು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಂದು ಇರಲೂಬಹುದು, ಇಲ್ಲದೆಯೂ ಇರಬಹುದು. (ಉದಾ: ಅಂಬೆ/ಅಬೆ, ಇಲಂಕಿದಂ/ಇಲುಕಿದಂ).
ನಿಯತ ದ್ವಿತ್ವ: ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಒತ್ತಕ್ಷರ ಬರುವ ಪದಗಳು. (ಉದಾ: ಅಗ್ಗರಂ, ಕಲ್ಲಂ, ಕಟ್ಟೆ, ಒಪ್ಪಂ).
ಶಿಥಿಲ ದ್ವಿತ್ವ: ಹಗುರವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುವ ಒತ್ತಕ್ಷರಗಳು. (ಉದಾ: ಅಗುಟ್ಟಿಂ, ನುಸುಳಂ, ಮುಗುಳಂ).
೬. ರೇಫ ಸಂಯೋಗ ಮತ್ತು ಉಪಧೆ
ಸರೇಫ ಪದಗಳು: 'ರ' ಕಾರದ (ರೇಫೆ) ಒತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿರುವ ಪದಗಳು. (ಉದಾ: ಉರ್ದು, ಬಿರ್ದು, ಮರ್ದು, ತೀರ್ದಂ, ಪೋರ್ದಂ).
ಗುರೂಪಧೆ: ಪದದ ಕೊನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ಹಿಂದಿನ ಅಕ್ಷರವನ್ನು 'ಉಪಧೆ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ದೀರ್ಘವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಗುರೂಪಧೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. (ಉದಾ: ಆರ್ದಂ, ಸಾರ್ದಂ, ಪಾರ್ದಂ ಇಲ್ಲಿ 'ಆ', 'ಸಾ', 'ಪಾ' ಗುರುಗಳಾಗಿವೆ).
ಶಿಥಿಲತ್ವ: ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚತುರ್ಥಿ ವಿಭಕ್ತಿಯ 'ಗೆ' ಪ್ರತ್ಯಯ ಅಥವಾ ಬಹುವಚನದ 'ಗಳ್' ಪ್ರತ್ಯಯ ಪರವಾದಾಗ) ರೇಫೆ ಹಾಗೂ ಳ ಕಾರಗಳಿಗೆ ಶಿಥಿಲತ್ವ (ಹಗುರ ಉಚ್ಚಾರಣೆ) ಬರುತ್ತದೆ. (ಉದಾ: ಎಸಟ್ಟೆ, ಮುಗುಳೆ).
೭. ಅಂತ್ಯವರ್ಣ ಲೋಪ ಮತ್ತು 'ದ' ಕಾರ ಲೋಪ
ಅಂತ್ಯವರ್ಣ ಲೋಪ: ಕೆಲವು ಪದಗಳ ಕೊನೆಯ 'ವ' ಕಾರವು ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ (ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ).
ಉದಾಹರಣೆ:* ನರವು, ನರಂ, ನೆರವು ನೆರಂ, ಬರವು, ಬರಂ, ನೊಳವು, ನೊಳು.
'ದ' ಕಾರ ಲೋಪ: ನಿರ್ಧಾರಾರ್ಥದ 'ಅಲ್ಲದೆ' ಎಂಬ ಪದದ 'ದ' ಕಾರಕ್ಕೆ ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ ಲೋಪ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಿಷೇಧಾರ್ಥದ 'ಅಲ್ಲದು' ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಲೋಪ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ಉದಾಹರಣೆ: 'ಗೊರವನಲ್ಲದೆ ಪೊಗಳೆನು' ಎಂಬುದು 'ಗೊರವನಲ್ಲ ಪೊಗಳೆನು' ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.
೮. ವ್ಯಂಜನಾಂತ ಪದಗಳು
ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯ, ರ, ಲ, ಣ, ನ, ಳ, ಱ, ೞ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರಗಳು ಪದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರವಿಲ್ಲದೆ (ವ್ಯಂಜನ ರೂಪದಲ್ಲಿ) ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ದೋಷ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ಉದಾಹರಣೆಗಳು: ಕಯ್ (ಯ ಕಾರ), ನಾರ್ (ರ ಕಾರ), ಪಾಲ್ (ಲ ಕಾರ), ಕಣ್ (ಣ ಕಾರ), ಪೊನ್ (ನ ಕಾರ), ಮಿದುಳ್ (ಳ ಕಾರ), ಬಸಿಱ್ (ಱ ಕಾರ), ಬೀೞ್ (ೞ ಕಾರ).
೯. ಸಂಧಿ ಪ್ರಕರಣದ ಪೀಠಿಕೆ
ಸಂಧಿ ಎಂದರೇನು?: ಎರಡು ಅಥವಾ ಹಲವು ಅಕ್ಷರಗಳು ಪರಸ್ಪರ (ಕಾಲವಿಲಂಬವಿಲ್ಲದೆ) ಕೂಡುವುದೇ ಸಂಧಿ. ಸಂಧಿಯಾಗುವಾಗ ಸ್ವರವಿಲ್ಲದ ವ್ಯಂಜನಗಳು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಉದಾಹರಣೆ:* ಕೂರ್ತು + ಈವಂ = ಕೂರ್ತಿವಂ; ಜಾಣ್ + ಉಂಟು = ಜಾಣುಂಟು.
ಸಂಧಿಯ ವಿಧಗಳು: ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಂಧಿಯನ್ನು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದಾರೆ:
1. ಪದಮಧ್ಯ ಸಂಧಿ (ಪ್ರಕೃತಿ-ಪ್ರತ್ಯಯ ಸಂಧಿ): ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಸೇರುವಾಗ ಆಗುವ ಸಂಧಿ. (ಉದಾ: ಮಾತು + ಅಮ್ = ಮಾತಂ).
2. ಪದಾಂತ್ಯ ಸಂಧಿ (ಪದಗಳ ಸಂಧಿ): ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪದಗಳು ಕೂಡುವಾಗ ಮೊದಲ ಪದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಸಂಧಿ. (ಉದಾ: ಅವನ + ಆಳನಂ = ಅವನಾಳನಂ).
ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳಿಲ್ಲ:
ಕಾಮೆಂಟ್‌ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ