ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ವಿಮರ್ಶೆ

 

 ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ವಿಮರ್ಶೆ 

ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದ ಮೊದಲ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟ ‘ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ’ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾವ್ಯವಲ್ಲ; ಅದೊಂದು ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಮಹಾಚೇತನದ ದರ್ಶನ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥಾಹಂದರವನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೂ, ಕುವೆಂಪು ಅವರು ತಮ್ಮ ವೈಚಾರಿಕತೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೂಲಕ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಜಗದ್ಗುರುತ್ವದ ದಿವ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

‘ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ’ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು:

೧. ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತ (ದೈವೀಕರಣದಿಂದ ಮಾನವೀಕರಣ)

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ರಾಮ ದೈವಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಮ-ಸೀತೆಯರು ಆದರ್ಶ ಮಾನವರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದರ ‘ಅತಿಮಾನವ’ (Super Mind) ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಕುವೆಂಪು, ಮಾನವನು ತನ್ನ ಆತ್ಮವಿಕಾಸದ ಮೂಲಕ ಹೇಗೆ ದೈವತ್ವಕ್ಕೇರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ದರ್ಶನ’ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಬದುಕಿನ ಪರಮ ಸತ್ಯದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ.

೨. ಪಾತ್ರಗಳ ಪುನರ್-ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತೀಕರಣ

ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಮಾಯಣದ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ಮತ್ತು ಘನತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ:

 ರಾವಣನ ಉದಾತ್ತೀಕರಣ: ಕಾವ್ಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ಕೇವಲ ಖಳನಾಯಕನಾಗಿ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸೀತೆಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ತಲೆಬಾಗಿ, ತನ್ನ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಅರಿತು, ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂದು ‘ತಪಸ್ವಿ’ಯಾಗಿ ಮಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ರಾವಣನ ಉದ್ಧಾರವೇ ಈ ಕಾವ್ಯದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ತಿರುವು.

 ಊರ್ಮಿಳೆಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ: ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತಳಾಗಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಪತ್ನಿ ಊರ್ಮಿಳೆಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ಅವರು ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನ ಸಾಕಾರಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಿಂದೆ ಊರ್ಮಿಳೆಯ ಅಗೋಚರ ತಪಸ್ಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾವ್ಯ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಂಡೋದರಿ ಮತ್ತು ಸೀತೆ: ಇವರಿಬ್ಬರ ಭೇಟಿಯ ಪ್ರಸಂಗವು ಕಾವ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಪರಸ್ಪರರ ದುಃಖವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ.

೩. ಸಮನ್ವಯ ಮತ್ತು ಸರ್ವೋದಯ ದೃಷ್ಟಿ

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಜಗದಗಲದ ‘ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶ’ ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲೂ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೇಲು-ಕೀಳು, ಆರ್ಯ-ಅನಾರ್ಯ ಎಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ಶಬರಿ, ಗುಹ, ಹನುಮಂತ ಎಲ್ಲರೂ ಆತ್ಮವಿಕಾಸದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನರು. ಜಾತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಣಾಶ್ರಮದ ಬೇಲಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿ, ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೇ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ ಎಂಬ ‘ಸರ್ವೋದಯ’ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕಾವ್ಯ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. 

೪. ಕಾವ್ಯ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಪ್ರೌಢಿಮೆ

ಮಹಾಛಂದಸ್ಸು: ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಈ ಕಾವ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಸರಳ ರಗಳೆ’ಯನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ‘ಮಹಾಛಂದಸ್ಸು’ ಎಂಬ ಮುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕಾವ್ಯದ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ಮತ್ತು ಓಟಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.

ಶೈಲಿ: ಕಾವ್ಯದ ಭಾಷೆ ಹಳಗನ್ನಡ ಮತ್ತು ನಡುಗನ್ನಡದ ಸೊಗಡಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೌಢವಾಗಿದೆ. ಹೋಮರ್ ಮತ್ತು ಮಿಲ್ಟನ್ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ‘Epic Similes’ ಅಥವಾ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಉಪಮೆಗಳ ಮಾದರಿಯ ದೀರ್ಘ ಉಪಮೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿವೆ.

೫. ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶದ ನೂತನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ

ಸೀತೆಯ ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಸಂಗ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸೀತೆಯ ಚಾರಿತ್ರ್ಯದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ‘ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ’ನಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಇದನ್ನು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸೀತೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಶ್ರೀರಾಮನೂ ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸೀತೆಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರಲು ಮತ್ತು ಲೋಕಾಪವಾದವನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಇಬ್ಬರೂ ಅಗ್ನಿಗೆ ಆಹುತಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಉಪಸಂಹಾರ 

"ಮರ್ತ್ಯ ತೇಜಸ್ಸು ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸಿಗೆ ಶರಣಾಗುವುದೇ ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ."

ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕುವೆಂಪು ಅವರ ‘ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ’ ಕೇವಲ ಹಳೆಯ ಕಥೆಯ ಮರುಕಳಿಕೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೇ, ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬೇಕಾದ ವೈಚಾರಿಕತೆ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಪ್ರೇಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ಕಾಲಾತೀತ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜಗತ್ತಿನತ್ತ ಮಾನವನ ಚೇತನವು ಹೇಗೆ ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುವ ದಿವ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿದೆ.