ಕೇಶಿರಾಜನ 'ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ: ಹೊಸಗನ್ನಡ ಅನುವಾದ

 ಕೇಶಿರಾಜನ 'ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ: ಹೊಸಗನ್ನಡ ಅನುವಾದ 

ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಚಾರ್ಯ ಗ್ರಂಥವಾದ ಕೇಶಿರಾಜನ 'ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ' ಗ್ರಂಥದ ಪೀಠಿಕಾಭಾಗದಿಂದ ಮೊದಲುಗೊಂಡು ಒಟ್ಟು ಎಂಟು ಅಧ್ಯಾಯ ಹಾಗೂ ಒಟ್ಟು 342 ಸೂತ್ರಗಳ ಹೊಸಗನ್ನಡ ಅನುವಾದ ಇಲ್ಲಿದೆ:

ಪೀಠಿಕಾ ಭಾಗ:

ಸೂತ್ರ ೧. ವಾಗ್ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ 

ಕಿವಿ, ಚರ್ಮ, ಕಣ್ಣು, ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೂಗು ಎಂಬ ಐದೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವಿಷಯಗಳಾದ ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ ಮತ್ತು ಗಂಧಗಳನ್ನು ಕೇವಲ 'ಶಬ್ದ'ದ ಅಥವಾ ಮಾತಿನ ಮೂಲಕವೇ ಕಿವಿಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೇ ಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವವಳು ಯಾವಳೋ ಯಾವಳು ನಿರ್ಮಲ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳವಳೋ , ಯಾವಳು ಲೋಕದ ಜನರಿಂದ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳುವವಳೋ, ಆ ವಾಗ್ದೇವಿ ಅಥವಾ ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಈ ಶಬ್ದಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಥವಾ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ ವ್ಯಾಕರಣ ಗ್ರಂಥದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾನು ತಲೆಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸೂತ್ರ ೨. ಕವಿಯ ಪರಿಚಯ 

ಯಾದವ ರಾಜರ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಗುರುವೂ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಯೂ ಆದ 'ಸುಮನೋಬಾಣ'ನ ಮಗಳ ಮಗನೂ ಅಥವಾ ಆ ಕವಿ ಸುಮನೋಬಾಣನ ಮೊಮ್ಮಗನೂ, ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಜ್ಞಾನಾನಂದ ಸ್ವರೂಪಿ 'ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ'ನ ಮಗನೂ ಆದ ಕವಿ ಕೇಶಿರಾಜನು ನಾನು.

ಸೂತ್ರ ೩. ಗ್ರಂಥದ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶ 

ಕರ್ಣಾಟಕ ಲಕ್ಷಣ ಶಬ್ದಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಥವಾ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸು" ಎಂದು ಲಾಕ್ಷಣಿಕರು ಅಥವಾ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೇಳಲಾಗಿ ಅವರ ಆಶಯದಂತೆ, ನಾನು ಕರ್ಣಾಟಕ ಲಕ್ಷಣ ಶಬ್ದಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ‘ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟು, ಕರ್ಣಾಟಕ ಲಕ್ಷಣ ಶಬ್ದಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಸೂತ್ರ ೪. ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ 

ಬುಧರು ಅಥವಾ ವಿದ್ವಾಂಸರು ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಆಲಿಸಬೇಕು. ಇದರಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ತಪ್ಪು-ದೋಷಗಳು ಕಂಡುಬಂದಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತಿದ್ದಿ ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆ ತಿದ್ದಿ, ಇದು ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮತ್ತು ದೋಷವಿಲ್ಲದ ಶುದ್ಧ ಗ್ರಂಥವಾದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.

 ಸೂತ್ರ 5 . ಕಾವ್ಯಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಕವಿಗಳ ಆಧಾರ

ಗಜಗ, ಗುಣನಂದಿ, ಮನಸಿಜ, ಅಸಗ, ಚಂದ್ರಭಟ್ಟ, ಗುಣವರ್ಮ, ಶ್ರೀವಿಜಯ, ಪೊನ್ನ, ಪಂಪ ಮತ್ತು ಸುಜನೋತ್ತಂಸ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಗಳ ಉತ್ತಮವಾದ ಕಾವ್ಯಮಾರ್ಗವೇ (ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳೇ) ಈ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಇನ್ನು ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.

ಸೂತ್ರ 6. ವೃತ್ತಿಯ ರಚನೆಯ ಉದ್ದೇಶ

ಪ್ರಾಸ ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪದಗಳು ಬದಲಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಓದುವಾಗ ಗೊಂದಲವಾಗಬಾರದೆಂದು, ಸೂತ್ರದ ನೈಜ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ವೃತ್ತಿಭಾಗವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.

ಸೂತ್ರ 7. ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹತೆ

ಪ್ರಕೃತಿ-ಪ್ರತ್ಯಯ, ಕರ್ತೃ-ಕರ್ಮ-ಕ್ರಿಯೆ ಮುಂತಾದವುಗಳ 'ಸಂಬಂಧ', ಪದಗಳ 'ಅರ್ಥ' ಅಥವಾ ಅಭಿಧೇಯ, ಆ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಅಥವಾ ಶಕ್ಯಾನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಲಭಿಸುವ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಸಿದ್ಧಿ ಅಥವಾ ಫಲ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು 'ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ'ವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸೂತ್ರ 8. ಗ್ರಂಥದ ಎಂಟು ಪ್ರಕರಣಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ 

 ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಧಿ, ನಾಮ, ಸಮಾಸ, ತದ್ಧಿತ, ಆಖ್ಯಾತ, ಧಾತು, ಅಪಭ್ರಂಶ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯ ಎಂಬ ಎಂಟು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಇವೆ.

ಸೂತ್ರ 9. ಶಬ್ದದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ

ಜೀವಾತ್ಮನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ (ಉಸಿರಿನ) ನೆರವಿನಿಂದ, ಹೊಕ್ಕಳಿನ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಕಹಳೆಯ ಆಕಾರದಂತೆ ಶಬ್ದವೆಂಬ ದ್ರವ್ಯವು ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಧವಳ ವರ್ಣವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆ ಶಬ್ದ ದ್ರವ್ಯದ ಕಾರ್ಯವೇ ನಾವು ಕೇಳುವ ಶಬ್ದ ಅಥವಾ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದೆ.

ಮಡಕೆಗೆ ಮಣ್ಣು ಹೇಗೆ ಕಾರಣವೋ, ಹಾಗೆ ಅಕ್ಷರ ರೂಪದ ಶಬ್ದಗಳು ಹುಟ್ಟಲು ಶಬ್ದದ್ರವ್ಯವೇ ಮೂಲ ಕಾರಣ. ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ದ್ರವ್ಯತ್ವವಿದೆ. (ಅದು ಒಂದು ಭೌತಿಕ ವಸ್ತು). ಉಸಿರಾಟದ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಜೀವಿಯ ಇಚ್ಛೆಯ ಮೂಲಕ ನಾಭಿಯ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಕಹಳೆಯ ಆಕಾರದಂತೆ ಶಬ್ದದ್ರವ್ಯವು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಶಬ್ದವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಸೂತ್ರ 10. ವ್ಯಾಕರಣದ ಅಂತಿಮ ಫಲ : ಮುಕ್ತಿ

ವ್ಯಾಕರಣದಿಂದ ಪದದ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ಪದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅರ್ಥದ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ; ಅರ್ಥದ ಅರಿವಿನಿಂದ ತತ್ವಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಲೋಕದ ಸತ್ಯದ ದರ್ಶನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ತತ್ವಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಬಯಸುವ ಮುಕ್ತಿ (ಮೋಕ್ಷ) ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಇದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಫಲವಾಗಿದೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆ, ವ್ಯಾಕರಣದಿಂದ ಪದಸಿದ್ಧಿ, ಪದಸಿದ್ಧಿಯಿಂದ ಅರ್ಥ ಜ್ಞಾನ, ಅರ್ಥಜ್ಞಾನದಿಂದ ತತ್ವವಿಚಾರ ಮತ್ತು ತತ್ವಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೋಕ್ಷವು ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ವಿದ್ವಾಂಸರು ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದುದೆಂದು ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಕೇಶಿರಾಜ .

1. ಸಂಧಿಪ್ರಕರಣ

ಸೂತ್ರ 11 – ಭಾವಾರ್ಥ

ವ್ಯಾಕರಣಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮೊದಲು ಅಕ್ಷರಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ವ್ಯಾಕರಣದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಅಕ್ಷರಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಸೂತ್ರ 12 – ಭಾವಾರ್ಥ

'ಅಕ್ಕರ' ಮತ್ತು 'ವರ್ಣ' ಎಂಬ ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಅಕ್ಷರ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳಾಗಿವೆ. ಬರೆಯಲು ಮತ್ತು ಉಚ್ಚರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಚಿಹ್ನೆಗಳೇ ಅಕ್ಷರಗಳು. ಗುಡುಗು, ಮೇಘಗರ್ಜನೆ ಮುಂತಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಧ್ವನಿಗಳು ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲ.

ಸೂತ್ರ13 – ಭಾವಾರ್ಥ

ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಎರಡು ರೂಪಗಳಿವೆ:

1. ಶ್ರಾವಣ ರೂಪ – ಕಿವಿಯಿಂದ ಕೇಳುವ ಧ್ವನಿ.

2. ಚಾಕ್ಷುಷ ರೂಪ – ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ಲಿಪಿ.

ಧ್ವನಿ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಬರೆಯುವ ಲಿಪಿಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆ ಆಗಬಹುದು.

ಸೂತ್ರ 14 – ಭಾವಾರ್ಥ

ಭೂಮಿಯಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಅಕ್ಷರಗಳ ಕ್ರಮ ಅದಿಂದ ಔವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಸ್ವರಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.

ಸ್ವರಗಳು: ಅ, ಆ, ಇ, ಈ, ಉ, ಊ, ಋ, ೠ, ಎ, ಏ, ಐ, ಒ, ಓ, ಔ

ಸೂತ್ರ 15 – ಭಾವಾರ್ಥ

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಳ (ḷ) ಮತ್ತು ಲ (l) ಎಂಬ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆ. ಕನ್ನಡ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಬದಲಾಯಿಸಬಾರದು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ನಿಯಮದಂತೆ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯ.

ಸೂತ್ರ 16 – ಭಾವಾರ್ಥ

ಅ ದಿಂದ ಔವರೆಗೆ ಇರುವ ೧೪ ಸ್ವರಗಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರಗಳು.

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಸ್ವರಗಳು ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ:

ಅ – ಆ

ಇ – ಈ

ಉ – ಊ

ಋ – ೠ

ಎ – ಏ

ಈ ಜೋಡಿಗಳನ್ನು ಸವರ್ಣಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸೂತ್ರ 17 – ಭಾವಾರ್ಥ

ಒಂದೇ ಜಾತಿಯ ಎರಡು ಸ್ವರಗಳು ಸೇರಿದಾಗ:

ಹ್ರಸ್ವ + ಹ್ರಸ್ವ

ದೀರ್ಘ + ದೀರ್ಘ

ಇವುಗಳು ಸವರ್ಣ ಸಂಧಿ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ.

ಸೂತ್ರ 18 – ಭಾವಾರ್ಥ

ಎ–ಏ ಮತ್ತು ಒ–ಓ ಇವು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಇರುವ ಸ್ವರಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನೂ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ಸವರ್ಣಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೂತ್ರ 19 – ಭಾವಾರ್ಥ

ಸಮಾನ (ಸವರ್ಣ) ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿ:

ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಹ್ರಸ್ವ ಎಂದು,

ಎರಡನೆಯ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ದೀರ್ಘ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾಹರಣೆ:

ಅ → ಆ

ಇ → ಈ

ಉ → ಊ

ಋ → ೠ

ಎ → ಏ

ಒ → ಓ

ಸೂತ್ರ 20 : ಏ, ಐ, ಓ, ಔ ಎಂಬ ಸಂಧ್ಯಕ್ಷರಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಗುರು ಅಥವಾ ದೀರ್ಘ ಸ್ವರಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಒಂದು ಮಾತ್ರೆ, ಎರಡು ಮಾತ್ರೆ ಅಥವಾ ಮೂರು ಮಾತ್ರೆಗಳ ಕಾಲಗಳಲ್ಲೂ ಉಚ್ಚರಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ಮಾತ್ರೆಯ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಹ್ರಸ್ವವೆಂದೂ, ಎರಡು ಮಾತ್ರೆಯ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ದೀರ್ಘವೆಂದೂ ಮೂರು ಮಾತ್ರೆಗಳ ಕಾಲದ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಫ್ಲುತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಸಂಧ್ಯಕ್ಷರಗಳು ಎಂದರೆ: ಏ, ಐ, ಓ, ಔ

ಇವು ಎರಡು ಸ್ವರಗಳು ಸೇರಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸ್ವರಗಳು.

ಇವು ಸ್ವಭಾವತಃ ಗುರು (ದೀರ್ಘ) ಸ್ವರಗಳಾಗಿವೆ.

ಇವುಗಳಿಗೆ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ರೀತಿಯ ಮಾತ್ರೆಗಳಿರಬಹುದು:

ಹ್ರಸ್ವ – 1 ಮಾತ್ರೆ

ದೀರ್ಘ – 2 ಮಾತ್ರೆ

ಪ್ಲುತ – 3 ಮಾತ್ರೆ

ಸಂಧ್ಯಕ್ಷರಗಳು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ?

ಸ್ವರಗಳ ಸಂಧಿಯಿಂದ ಸಂಧ್ಯಕ್ಷರಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಅ + ಇ ಏ

ಅ + ಏ ಐ

ಅ + ಉ ಓ

ಅ + ಓ ಔ

ಉದಾಹರಣೆಗಳು

ನಿಜ + ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ = ನಿಜೇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ

ಜ್ಯ + ಏಕಾಕ್ಷರ = ಜ್ಯೈಕಾಕ್ಷರ

ವಿದಿತ + ಉಭಯಕರ್ತೃಕ = ವಿದಿತೋಭಯಕರ್ತೃಕ

ವಿದಿತ + ಓಕಾರ = ವಿದಿತೌಕಾರ

ಮಾತ್ರೆ ಎಂದರೇನು?

ಒಂದು ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವ ಕಾಲವನ್ನು ಮಾತ್ರೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಮಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾರ:

ಹ್ರಸ್ವ 1 ಮಾತ್ರೆ

ದೀರ್ಘ 2 ಮಾತ್ರೆ

ಪ್ಲುತ 3 ಮಾತ್ರೆ

ಪ್ರಯೋಗ

ಭು – ಒಂದು ಮಾತ್ರೆ

ಭೂ – ಎರಡು ಮಾತ್ರೆ

ಭೋ… – ಮೂರು ಮಾತ್ರೆ (ಪ್ಲುತ)

ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ:

ಕು

ಕೂ

ಕ್ಕೂ …

ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಪ್ಲುತ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು

1. ಏ, ಐ, ಓ, ಔ ಸಂಧ್ಯಕ್ಷರಗಳು.

2. ಇವು ಎರಡು ಸ್ವರಗಳ ಸಂಧಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

3. ಇವು ಸ್ವಭಾವತಃ ಗುರು (ದೀರ್ಘ) ಸ್ವರಗಳಾಗಿವೆ.

4. ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ 1, 2 ಅಥವಾ 3 ಮಾತ್ರೆಗಳ ಕಾಲ ಇರಬಹುದು.

5. ಮಾತ್ರೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಪ್ಲುತ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೆನಪಿಡಿ

ಸಂಧ್ಯಕ್ಷರಗಳು – ಏ, ಐ, ಓ, ಔ

ಅ + ಇ = ಏ

ಅ + ಏ = ಐ

ಅ + ಉ = ಓ

ಅ + ಓ = ಔ

ಹ್ರಸ್ವ = 1 ಮಾತ್ರೆ

ದೀರ್ಘ = 2 ಮಾತ್ರೆ

ಪ್ಲುತ = 3 ಮಾತ್ರೆ