ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ ವಸ್ತು, ತಂತ್ರ ಹಾಗೂ ಭಾಷಾ ಪ್ರಜ್ಞೆ
ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯು ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸುದೀರ್ಘ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತು , ತಂತ್ರ ಹಾಗೂ ಭಾಷಾ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪಲ್ಲಟಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. 'ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ'ಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಸಂವೇದನೆಯವರೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯವು ಈ ಮೂರು ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಲೇಖನ ಇಲ್ಲಿದೆ.
೧. ಕಾವ್ಯದ 'ವಸ್ತು': ದೇವಲೋಕದಿಂದ ಮನುಷ್ಯಲೋಕಕ್ಕೆ
ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ಕಾವ್ಯಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ವಿಷಯವು ಯುಗಧರ್ಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಭಾರಿ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.
ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ಕಾಲ (ರಾಜಾಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ): ಆರಂಭಿಕ ಹಳಗನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (ಪಂಪ, ರನ್ನ, ಹರಿಹರ, ರಾಘವಾಂಕ) ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪುರಾಣ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ರಾಜರ ಪರಾಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಜೈನ ಪುರಾಣಗಳ ವೈರಾಗ್ಯ ಅಥವಾ ಮಹಾಭಾರತ-ರಾಮಾಯಣಗಳ ವೀರತ್ವವೇ ಇಲ್ಲಿನ ವಸ್ತುವಾಗಿತ್ತು.
ವಚನ ಮತ್ತು ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜನಮುಖಿ ವಸ್ತು: ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣರು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಹರಿದಾಸರು ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅರಮನೆಯಿಂದ ಹೊರತಂದು ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಕಾಯಕದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿದರು. 'ಹಸಿವು', 'ಬಡತನ', 'ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ' ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತುವಾದವು.
ಆಧುನಿಕ ಯುಗ (ನವೋದಯದಿಂದ ನವ್ಯೋತ್ತರದವರೆಗೆ): ನವೋದಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ದೇಶಭಕ್ತಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರೇಮ ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತುವಾದರೆ; ನವ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾನಗರದ ಒಂಟಿತನ, ಲೈಂಗಿಕತೆ, ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವಿಘಟನೆಗಳು ವಸ್ತುವಾದವು. ತದನಂತರ ಬಂದ ದಲಿತ-ಬಂಡಾಯ ಕಾವ್ಯವು 'ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ', 'ಹೊಲಗೇರಿಯ ಆಕ್ರೋಶ' ಮತ್ತು 'ವರ್ಗ ಸಂಘರ್ಷ'ವನ್ನು ಕಾವ್ಯದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿತು. ಇಂದಿನ ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾವ್ಯವು ಪರಿಸರ ನಾಶ, ಜಾಗತೀಕರಣದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ನಡುವಿನ ಮನುಷ್ಯನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ವಸ್ತುವಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ವಸ್ತುವಿನ ಪಯಣ: ರಾಜರ ಶೌರ್ಯ/ಪುರಾಣ ──► ಭಕ್ತಿ/ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ ──► ಪ್ರಕೃತಿ/ದೇಶಭಕ್ತಿ ──► ಶೋಷಿತರ ದನಿ/ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ
೨. ಕಾವ್ಯದ 'ತಂತ್ರ' (Technique and Form): ಛಂದಸ್ಸಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಮುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ
ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುವ 'ರೂಪ' ಅಥವಾ 'ತಂತ್ರ'ದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳು ಜಗತ್ತೇ ಅಚ್ಚರಿಪಡುವಂತಹ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ದೇಶಿ ತಂತ್ರ: ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮೂಡಿದ 'ಚಂಪು' (ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಪದ್ಯ ಮಿಶ್ರಿತ ಶೈಲಿ) ಹಾಗೂ 'ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ' ವೃತ್ತಗಳು (ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ ಇತ್ಯಾದಿ) ಮಾರ್ಗ ಪದ್ಧತಿಯ ತಂತ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಕನ್ನಡದ ಮಣ್ಣಿನ ಸತ್ವದಿಂದ ಮೂಡಿಬಂದ 'ದೇಶಿ' ತಂತ್ರಗಳಾದ ತ್ರಿಪದಿ* (ಸರ್ವಜ್ಞ), ಷಟ್ಪದಿ (ರಾಘವಾಂಕ,ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ), ಮತ್ತು ರಗಳೆ (ಹರಿಹರ) ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ವೇಗ ಮತ್ತು ಲಯವನ್ನು ನೀಡಿದವು.
ವಚನದ ಮುಕ್ತ ನಡೆ: ಶರಣರು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಲುಕದೆ 'ವಚನ' ಎಂಬ ಅಪೂರ್ವ ಗದ್ಯ-ಪದ್ಯ ಮಿಶ್ರಿತ ತಂತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಕಾವ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ.
ಭಾವಗೀತೆ ಮತ್ತು ಸಾನೆಟ್ (ಆಧುನಿಕ ಕಾಲ): ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನವೋದಯ ಕವಿಗಳು ಮುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸು , ಭಾವಗೀತೆ, ಮತ್ತು ಸಾನೆಟ್ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ, ಕುವೆಂಪು, ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಕಾವ್ಯದ ಲಯ ಮತ್ತು ನಾದದ ತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಇತಿಹಾಸ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.
ನವ್ಯ ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯದ ತಂತ್ರ: ನವ್ಯ ಕವಿಗಳು (ಅಡಿಗರು, ಕಂಬಾರರು) ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು, 'ಪ್ರತಿಮೆ' 'ಸಂಕೇತ' ಮತ್ತು 'ವ್ಯಂಗ್ಯ'ವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ತಂತ್ರವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬಂಡಾಯ ಕವಿಗಳು ಜನರನ್ನು ತಲುಪಲು 'ಲಾವಣಿ' ಮತ್ತು 'ಜನಪದ ಮಟ್ಟು'ಗಳನ್ನು ಕಾವ್ಯದ ತಂತ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಿದರು.
೩. ಕಾವ್ಯದ 'ಭಾಷಾ ಪ್ರಜ್ಞೆ': ಸಂಸ್ಕೃತದ ಬಿಗಿಬಂಧದಿಂದ ದೇಶಿ ಸೊಗಡಿಗೆ
ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ರೋಮಾಂಚಕ ಆಯಾಮವೆಂದರೆ ಅದರ ಭಾಷಾ ಪ್ರಜ್ಞೆ. ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕವಿಗಳು ಹೇಗೆ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿಕಸನಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ.
ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದ ಎಚ್ಚರ: ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಲಭ್ಯ ಗ್ರಂಥ 'ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ'ದಲ್ಲೇ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಗಡಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಬಳಕೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಕುರಿತು ಭಾಷಾ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಜಾಗೃತವಾಗಿತ್ತು.
ಸಂಸ್ಕೃತ-ಕನ್ನಡದ ಸಮನ್ವಯ (ಹಳಗನ್ನಡ): ಪಂಪನು "ಚಾಗದ ಭೋಗದ ಅಕ್ಕರದ ಗಡಿನಾಡಾದ" ಕನ್ನಡದ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಲೇ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡವನ್ನು ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಜೇನು ಬೆರೆತಂತೆ ಬಳಸಬೇಕೆಂಬ ಭಾಷಾ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ತೋರಿದನು. ಆಂಡಯ್ಯನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸದೆ ಕೇವಲ ಅಚ್ಚಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ 'ಕಬ್ಬಿಗರ ಕಾವಂ' ಬರೆದು ಭಾಷಾ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮೆರೆದನು.
ನುಡಿಗೆ ದೈವತ್ವ ನೀಡಿದ ಶರಣರು: ವಚನಕಾರರು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ನೋಡದೆ, "ನುಡಿದರೆ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರದಂತಿರಬೇಕು", "ನುಡಿಯೊಳಗಾಗಿ ನಡೆಯದಿದ್ದರೆ ಅನಾಚಾರ" ಎನ್ನುತ್ತಾ ಭಾಷೆಗೆ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಆಯಾಮ ನೀಡಿದರು. ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪ್ರೌಢಿಮೆಯನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಹಳ್ಳಿಯ ಆಡುಭಾಷೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಗೌರವ ತಂದುಕೊಟ್ಟರು.
ನಾದಲೀಲೆ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ಭಾಷೆ: ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಷೆ ನಾದದ ಲೀಲೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟರೆ, ಕುವೆಂಪು ಅವರಲ್ಲಿ ಅದು ವೈಚಾರಿಕ ಹಾಗೂ ಭವ್ಯತೆಯ ಭಾಷೆಯಾಯಿತು. ನವ್ಯ ಕವಿಗಳು ಆಡುಮಾತಿನ ಲಯದಲ್ಲೇ ಗಾಢವಾದ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ತರಲು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹದಗೊಳಿಸಿದರು. ದಲಿತ ಕಾವ್ಯವು (ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ) ಹೊಲಗೇರಿಯ ಶೋಷಿತರ ಕೆರಳಿದ ಭಾಷೆ, ನಿಂದನಾ ಪದಗಳನ್ನೂ ಕಾವ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿ, ಭಾಷೆಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಯ ಡೋಂಗಿ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಿತು.
೪. ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ನೋಟ
ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತು, ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸತ್ಯಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ:
೧. ನಿರಂತರ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆ: ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯವು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಹಳಗನ್ನಡದ ಬಿಗಿ ಚೌಕಟ್ಟಿನಿಂದ ನಡುಗನ್ನಡದ ದೇಶಿ ಸೊಗಡಿಗೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಮುಕ್ತತೆಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡ ಅದರ ಜಾಯಮಾನವೇ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಎಂಟು ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಬರಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.
೨. ಸಮನ್ವಯದ ವಿವೇಕ: ನಮ್ಮ ಕವಿಗಳು ಪರಭಾಷೆಯ (ಸಂಸ್ಕೃತ ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್) ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗಲೂ ತಮ್ಮ 'ದೇಶಿ' ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಸಿಸಂ ಅನ್ನು ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿದ ಕುವೆಂಪು ಅವರ 'ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ' ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ.
೩. ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ: ಕಾವ್ಯವು ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನಾಲೋಕದ ವಿಲಾಸವಾಗದೆ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. ವಚನಕಾರರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಂದಿನ ಬಂಡಾಯ, ದಲಿತ ಹಾಗೂ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಕವಿಗಳವರೆಗೆ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತು ಸಮಾಜವನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಕಾಯಕವನ್ನೇ ಮಾಡಿವೆ.
ಮುಕ್ತಾಯ
ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆಯು ವಸ್ತು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ, ತಾಂತ್ರಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯ ನಿರಂತರ ವಿಕಸನವಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಲೇ ಹೊಸ ಚಿಗುರುಗಳಿಗೆ ಜಾಗ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಈ ತ್ರಿವಿಧ ಪ್ರಜ್ಞೆ (ವಸ್ತು, ತಂತ್ರ, ಭಾಷೆ) ಇಂದಿಗೂ ಸಜೀವವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.
