ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ವಚನ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ೧೫-೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಹರಿದಾಸರ ಭಕ್ತಿ ಆಂದೋಲನಗಳು ಸಮಾಜದ ಚಿಂತನಾ ಲಹರಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರೆ, ಇದೇ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ಮರುಹುಟ್ಟು ಸಂಭವಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಠಿಣವಾದ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಭೂಯಿಷ್ಠವಾದ 'ಚಂಪು' (ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಪದ್ಯ ಮಿಶ್ರಿತ) ಶೈಲಿಯು ಕೇವಲ ರಾಜಾಸ್ಥಾನದ ಪಂಡಿತರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಈ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದದ್ದೇ "ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯ ಯುಗ". ಅಪ್ಪಟ ಕನ್ನಡದ ದೇಸಿ ಛಂದಸ್ಸಾದ ಷಟ್ಪದಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಈ ಯುಗದ ಕವಿಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
೧. ಷಟ್ಪದಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ
'ಷಟ್ಪದಿ' ಎಂದರೆ ಆರು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ ಎಂದರ್ಥ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸ್ವಂತ ಹಾಗೂ ದೇಸಿ ಶೈಲಿಯ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಯೇ ರಾಘವಾಂಕನು 'ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ'ದ ಮೂಲಕ ಇದಕ್ಕೆ ಭದ್ರವಾದ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದ್ದರೂ, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (೧೫ನೇ ಶತಮಾನ) ಈ ಪ್ರಕಾರವು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಾಗಿ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿತು.
ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆರು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾದದ್ದು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳು:
ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ: ಇದು ವೇಗವಾದ ನಡೆ ಹಾಗೂ ವೀರ, ರೌದ್ರ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ರಸಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದುದು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ ಭಾರತ).
ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ: ಇದು ಗಂಭೀರವಾದ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕರುಣ, ಶಾಂತ ರಸಗಳ ಹಾಗೂ ಸುದೀರ್ಘ ವರ್ಣನೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ).
೨. ರೂಪಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ: ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ
ಈ ಯುಗದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಮೇರು ಕವಿ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ. ಈತನ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಗದುಗಿನ ನಾರಾಯಣಪ್ಪ. ಗದುಗಿನ ವೀರನಾರಾಯಣನ ಪರಮ ಭಕ್ತನಾದ ಈತ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.
ಕರ್ಣಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ (ಗದುಗಿನ ಭಾರತ):
ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಕೃತಿ 'ಕರ್ಣಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ'. ವ್ಯಾಸ ಮಹಾಭಾರತದ ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಪರ್ವಗಳನ್ನು (ಗದಾಯುದ್ಧದವರೆಗೆ) ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿ ಇವರು ಅಪ್ರತಿಮವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಕಾವ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೆಂದರೆ:
ರೂಪಕಗಳ ಬಳಕೆ: ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನಿಗೆ 'ರೂಪಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ' ಎಂಬ ಬಿರುದಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸನ್ನಿವೇಶ ಅಥವಾ ಭಾವನೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ ಇವರು ಬಳಸುವ ಹೋಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ರೂಪಕಗಳು ಓದುಗನ ಕಣ್ಣಮುಂದೆ ಕಲ್ಪನಾ ಲೋಕವನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.
ಕೃಷ್ಣ ಕೇಂದ್ರಿತ ಕಾವ್ಯ: ಇಡೀ ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆಯನ್ನು ಇವರು ಕೃಷ್ಣನ ಲೀಲೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. "ತಿವಿಯೆ ಹೇಳುವೆ ಕೃಷ್ಣ ಕಥೆಯ" ಎಂದು ಅವರೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಜೀವಂತ ಪಾತ್ರ ಸೃಷ್ಟಿ: ಕರ್ಣನ ಉದಾತ್ತತೆ, ದುರ್ಯೋಧನನ ಹಠ, ದ್ರೌಪದಿಯ ಆಕ್ರೋಶ, ಭೀಮನ ಪರಾಕ್ರಮ—ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರವೂ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಓಡಾಡುವಂತೆ ಜೀವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಮೂಡಿಬಂದಿವೆ.
೩. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಷಟ್ಪದಿ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳು
ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಯುಗವನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ ಇತರ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳೆಂದರೆ:
ಅ) ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ ಮತ್ತು 'ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ'
ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನು ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿ 'ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ' ಕೃತಿಯನ್ನು ಬರೆದನು. ಮಹಾಭಾರತದ ಅಶ್ವಮೇಧ ಪರ್ವದ ಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಈ ಕಾವ್ಯವು ತನ್ನ ಮಾಧುರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇವನ ಭಾಷಾ ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಮತ್ತು ವರ್ಣನಾ ಚಾತುರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನಿಗೆ "ಉಪಮಾಲೋಲ"ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ರಾಗವಾಗಿ ಹಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ.
ಆ) ಚಾಮರಸ ಮತ್ತು 'ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ':
ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ ಸಮಕಾಲೀನನಾದ ಚಾಮರಸನು ಶೈವ ಪರಂಪರೆಯ ದೊಡ್ಡ ಕವಿ. ಇವರು ವಚನ ಚಳವಳಿಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕನಾದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ 'ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ' ಎಂಬ ಸುಂದರ ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇದು ಕೇವಲ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.
೪. ಷಟ್ಪದಿ ಯುಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ
ಈ ಯುಗವು ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಂದಿತು:
ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಕರಣ: ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಕಾವ್ಯಗಳು ಕೇವಲ ರಾಜರ ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಷಟ್ಪದಿ ಕವಿಗಳು ದೇವರನ್ನು ಮತ್ತು ಪುರಾಣದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಅರಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಹಳ್ಳಿಯ ಚಾವಡಿಯನ್ನು ತಲುಪಿತು.
ಗಾಮಕ ಕಲೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ: ಷಟ್ಪದಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ರಾಗವಾಗಿ ಹಾಡುವ (ವಾಚನ) ಮತ್ತು ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಜನರಿಗೆ ವಿವರಿಸುವ (ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ) 'ಗಾಮಕ ಕಲೆ' ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ.
ಭಾಷಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ: ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳ ಭರಾಟೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಅಚ್ಚಗನ್ನಡದ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು, ಗಾದೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿ, ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಹೊಸ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಬಲಾಯಿತು.
ಉಪಸಂಹಾರ
ಸಾರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ವಚನಕಾರರು ಮತ್ತು ಹರಿದಾಸರು ವೈಚಾರಿಕ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೆ, ಷಟ್ಪದಿ ಕವಿಗಳು ಕಾವ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಥನ ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬಿತ್ತಿದರು. ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ "ಕನ್ನಡದ ಕಸ್ತೂರಿ" ಸುಗಂಧವು ಇಂದಿಗೂ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದೇ ಉಳಿದಿದೆ.
