ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವಿಜಯ ಮತ್ತು ಆತನ ಕೃತಿಯಾದ ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣ ಗ್ರಂಥವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಒಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡಿಗರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ವ್ಯಾಪಕ ವಿಮರ್ಶೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:
ಶ್ರೀವಿಜಯ ಮತ್ತು ಆತನ ಕಾಲ
ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದ ಕರ್ತೃತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿದೆ. ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ದೊರೆ ನೃಪತುಂಗ ಅಮೋಘವರ್ಷನೇ ಬರೆದನೆಂಬ ವಾದವಿತ್ತಾದರೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನೃಪತುಂಗನ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀವಿಜಯನೇ ಇದರ ನಿಜವಾದ ಕರ್ತೃ ಎಂಬುದು ಬಹುತೇಕ ಸ್ಥಿರಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಕಾಲ ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೫೦.
ಕೃತಿಯ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶ
ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗವು ಮೂಲತಃ ಅಲಂಕಾರ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗ್ರಂಥ. ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಭಾಮಹನ ಕಾವ್ಯಾಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ದಂಡಿಯ ಕಾವ್ಯಾದರ್ಶದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಇದು ಕೇವಲ ಅನುವಾದವಲ್ಲ. ಕನ್ನಡದ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.
ವ್ಯಾಪಕ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು
೧. ನಾಡು ಮತ್ತು ನುಡಿಯ ಅಸ್ಮಿತೆ:
ಕನ್ನಡಿಗರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿಯನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಶ್ರೀವಿಜಯನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. "ಕಾವೇರಿಯಿಂದಮಾ ಗೋದಾವರಿವರಮಿರ್ಪ ನಾಡದಾ ಕನ್ನಡದೊಳ್ ಭಾವಿಸಿದ ಜನಪದಂ" ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ವಿಶಾಲ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಕೇವಲ ಭೂಭಾಗವಲ್ಲದೆ, ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು "ಕುರಿತೋದದೆಯುಂ ಕಾವ್ಯಪ್ರಯೋಗ ಪರಿಣತಮತಿಗಳ್" ಅಂದರೆ ಓದದಿದ್ದರೂ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ರಚಿಸುವ ಚತುರರು ಎಂದು ಕನ್ನಡಿಗರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾನೆ.
೨. ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ದೇಸಿ ಸಮನ್ವಯ:
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕಾವ್ಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಇವನು ಪರಿಚಯಿಸಿದನು. ಮಾರ್ಗ ಎಂಬುದು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪ್ರಭಾವವಿರುವ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಾದರೆ, ದೇಸಿ ಎಂಬುದು ಜನಪದದ ಅಥವಾ ಕನ್ನಡದ ಮೂಲ ಸತ್ವದ ಶೈಲಿಯಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀವಿಜಯನು ಕಾವ್ಯವು ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಬೇಕಾದರೆ ಅದು ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾಗಿರಬಾರದು, ಬದಲಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು.
೩. ಕಾವ್ಯದೋಷಗಳ ವಿವೇಚನೆ:
ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾವ್ಯ ಹೇಗಿರಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ದೋಷಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕಾವ್ಯವು ಕಿವಿಗೆ ಇಂಪಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲವಿರಬಾರದು ಎಂಬುದು ಅವನ ತತ್ವವಾಗಿತ್ತು. ಹಳಗನ್ನಡದ ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಅಧಿಕೃತ ಆಧಾರ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.
೪. ಕನ್ನಡಿಗರ ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಸೌಜನ್ಯ:
ಕನ್ನಡಿಗರು "ನಿಚ್ಚಂ ಹೊಸತು" ಎಂದು ಬಯಸುವವರು ಮತ್ತು ಪರಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವವರು ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯೂ ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಕಾವ್ಯ ಕೇವಲ ಪಂಡಿತರಿಗಲ್ಲ, ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಜನಪದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಶ್ರೀವಿಜಯನ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ತೀರ್ಮಾನ
ಶ್ರೀವಿಜಯನ ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗವು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಂವಿಧಾನವಿದ್ದಂತೆ. ಇದು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರೌಢವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗರು ಎಷ್ಟು ಸುಸಂಸ್ಕೃತರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳದೆ, ಕನ್ನಡದ ಬೇರನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ವಿಮರ್ಶಕ ಕವಿ ಶ್ರೀವಿಜಯ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಶ್ರೀವಿಜಯನು ತನ್ನ ಕೃತಿಯ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಒಂದು ಶಿಸ್ತನ್ನು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಒಂದು ಗೌರವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.
