ವಿಡಿಯೋ ನೋಡಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ:
ಯಶೋಧರೆಯ ಶೋಕಗಾಥೆ
– ಎಂ. ಬಿ. ಹೂಗಾರ
ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶೋಷಿತರ, ನೊಂದವರ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಕಾವ್ಯ ರಚನೆ ಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಲಿಂಗಪ್ಪ ಬಸವಣ್ಣೆಪ್ಪ ಹೂಗಾರ (ಎಂ. ಬಿ. ಹೂಗಾರ) ಅವರು ಒಬ್ಬರು. ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೋಕಾಕ ತಾಲೂಕಿನ ಅರಭಾವಿ ಗ್ರಾಮದವರಾದ ಇವರು, ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ನಿವೃತ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ, ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿಗೆ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧನ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಂ. ಬಿ. ಹೂಗಾರ ಅವರ ಕಾವ್ಯ ಶೈಲಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ, ತಾರ್ಕಿಕ ವಿಚಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಅಥವಾ ಇತಿಹಾಸದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ತಂದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಇಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಯಶೋಧರೆಯ ಶೋಕಗಾಥೆ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಅರಮನೆ ತೊರೆದು ಹೋದಾಗ, ಅವನ ಪತ್ನಿ ಯಶೋಧರೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ತೀವ್ರ ವಿರಹ, ದುಃಖ ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಕವಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣಿನ ರೋದನವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.
ಮಾತು ಮತ್ತು ಮೌನಗಳ ನಡುವಿನ ನಿರಂತರ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪವಿತ್ರವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿ ಸಾಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಯಶೋಧರೆ ಹಲುಬುತ್ತಾಳೆ. ಎಲೈ ಅರಸನೇ, ನಿಜವಾದ ಪ್ರೀತಿಯ ನೆಲೆ ಈ ಮಾತು-ಮೌನಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ಪರಮ ಸತ್ಯವಲ್ಲವೇ ಎಂದು ಅವಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವರ ಒಲವಿನ ಆಸೆಗಳ ಮಹಾಪೂರವು, ಇಂದು ವಿಧಿಯೆಂಬ ಅಣೆಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ದಿಕ್ಕಿಲ್ಲದೆ ನಿಂತುಹೋಗಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಯಶೋಧರೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳ ಭಾಷೆ, ಇಂದು ಅವನು ಹತ್ತಿರವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮಾತನಾಡಲು ಮರೆತು ಮೌನವಾಗಿವೆ. ಅಂದು ಅವನ ಪ್ರೀತಿಯ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬೊಗಸೆ ಬೊಗಸೆಯಾಗಿ ಬಾಚಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕೈಗಳು, ಇಂದು ಆ ಹಳೆಯ ಸಂಭ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಬರಿದಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಅರಮನೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ಹೋದರೂ, ಈ ಮಾನವ ಜೀವನವೇ ನೀರಿನ ಮೇಲಿನ ಗುಳ್ಳೆಯಂತೆ ಕ್ಷಣಿಕವಾದುದು ಎಂಬ ಕಟು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅವನು ಮರೆತಂತಿದೆ. ಅವನು ಹೊರಗೆ ಹುಡುಕ ಹೊರಟ ಆ ಶಾಂತಿ-ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಇದೇ ಅರಮನೆಯ ಸಂಸಾರದೊಳಗೆ ಹುಡುಕಬಹುದಿತ್ತಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದು ಅವಳ ಬಲವಾದ ವಾದವಾಗಿದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಸುವು ತನ್ನ ಕರುವಿಗೆ ಹಾಲುಣಿಸುವಾಗ ಅದರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಪರಮಾನಂದವಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಶೋಧರೆ ತನ್ನ ಮಗ ರಾಹುಲನಿಗೆ ಹಾಲುಣಿಸುವಾಗ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಯುತ್ತಿದೆ; ಆನಂದದ ಬದಲು ವಿಷಾದವೇ ಅವಳನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನನ್ನು ಮರೆಯಲು ಅವಳು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಮಗನ ಮುಖ ನೋಡಿ ದಿನ ಕಳೆಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಮುಗ್ಧ ರಾಹುಲ ತನ್ನ ಪುಟ್ಟ ಕೈಗಳಿಂದ ತಾಯಿಯ ಕೆನ್ನೆಯನ್ನು ಸವರುತ್ತಾ ಕಣ್ಣೀರೊರೆಸುವಾಗ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ನೆನಪು ಮತ್ತೆ ಹಸಿರಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಹಸಿವಾದಾಗ ಏನನ್ನಾದರೂ ಉಣ್ಣಲು ಕುಳಿತರೆ, ಅವಳು ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ನೆನಪಿನ ಬತ್ತಿಯನ್ನು ಕಣ್ಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ವಿರಹದ ದೀಪ ಹಚ್ಚುತ್ತಾಳೆ. ಆ ದೀಪ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಓಡಿಸದೆ, ಕೇವಲ ಶೋಕದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನೇ ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಗೂಡು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದ ಹಕ್ಕಿಯೂ ಸಹ ಸಂಜೆಯಾಗುತ್ತಲೇ ತನ್ನ ಮರಿಗಳಿಗೆ ತುತ್ತು ನೀಡಲು ವಾಪಸ್ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನಿಗೆ ತನ್ನ ಮಗನ ನೆನಪಾಗಲಿಲ್ಲವೇ ಎಂದು ಅವಳು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ತಂದೆಯಿಲ್ಲದ ಬದುಕಿನ ಬೇಗೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಮಗು ಬೆಂದು ಮರುಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರೀತಿಸಿದ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ವಿರಹವೆಂಬ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಏಕೆ ಬಳಸುತ್ತಿರುವೆ, ನೀನು ಬೇಡವೆಂದು ಹೋದದ್ದೇ ದೊಡ್ಡ ಸಾವು, ಇನ್ನು ಈ ನಿರಂತರ ನೋವಿನ ಶಿಕ್ಷೆ ಬೇಕೇ ಎಂದು ಯಶೋಧರೆ ಕರುಳು ಹಿಂಡುವಂತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಯಶೋಧರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾನವನ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಕಾಮನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಸ್ವತಃ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಕೊಂದಂತೆ ಅಥವಾ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಸಮನಾದುದು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಬದುಕೇ ಬೇಡವಾಗಿದ್ದರೆ, ಭಗವಂತನು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ, ಒಲವು ಮತ್ತು ಆಸೆಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಎಂದು ಅವಳು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಸಾಯುವ ಮುನ್ನ ತನ್ನ ಪತಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಶಿರಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಧನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಅವಳಿಗೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ವಿರಹದ ಬೆಂಕಿ ಅವಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿ ಮಾಡಿದೆ, ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯವೆಲ್ಲ ವಿರೂಪಗೊಂಡಿದೆ. ಕಣ್ಣೀರು ಕೆನ್ನೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ನೀಡಿದ ಆ ಮಧುರ ನೆನಪುಗಳ ಬೆಲೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ತನ್ನ ಎದೆಯ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಿಲ್ಪಿಯಂತೆ ಅವನ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ಒತ್ತಿ ಬರುವ ಆಸೆಗಳ ಕತ್ತನ್ನು ತಾನೇ ಹಿಸುಕಿ ಸಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.
ಕವಿತೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಶೋಧರೆಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದುಃಖವು ಇಡೀ ಮಾನವಕುಲದ ಸಂಕಟವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟು, ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ತಾತ್ವಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಜಡೆ ಬಿಟ್ಟು, ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಹುತ್ತ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ಅವಳು ಜಗತ್ತಿನ ಕಣ್ಣೆದುರು ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಡುತ್ತಾಳೆ. ದೇಹದ ಒಳಗಿರುವ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಹೊರಗಿನ ದೇಹ ಪಡುವ ನೋವು ತಟ್ಟದೇ ಇರಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಅವಳು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತಾ, ನೋವಿನ ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ನರಳುತ್ತಿರುವ ಈ ಜಗದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬ ಅವಳ ತಾರ್ಕಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಬುದ್ಧನ ವೈರಾಗ್ಯಕ್ಕಿಂತ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿನ ಸಂಕಟಗಳನ್ನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ.
