ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೇರಣೆಗಳು -

 

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೇರಣೆಗಳು -

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಒಂದೂವರೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರದೆ ಸಮಾಜದ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳಿಗೆ ಮಿಡಿದ ಜೀವಂತ ದನಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಯುಗಯುಗಾಂತರಗಳಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ, ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಸ ತಿರುವುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರೇರಣೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಆಳ-ಅಗಲವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಧೀರ್ಘವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

೧. ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಂಥನ

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಧರ್ಮವೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರೇರಣಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪೂಜೆ-ಪುನಸ್ಕಾರಗಳಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ತಾತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು.

 ಜೈನ ಧರ್ಮದ ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯ: ರಾಜಾಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಜೈನ ಕವಿಗಳು (ಪಂಪ, ರನ್ನ, ಜನ್ನ) ಒಂದೆಡೆ ಲೌಕಿಕ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತಲೇ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಮೂಲ ತತ್ವಗಳಾದ ಅಹಿಂಸೆ, ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಜಿತೇಂದ್ರಿಯತ್ವವನ್ನು (ಆಸೆಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದು) ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದರು. ಲೌಕಿಕ ಯಶಸ್ಸಿನ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲೂ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ವೈರಾಗ್ಯ ಹೇಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಇವರ ಕಾವ್ಯಗಳು ಧ್ವನಿಸುತ್ತವೆ.

 ವೀರಶೈವ ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮ: ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ (ವಚನ ಚಳವಳಿ) ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿರದೆ, ಅದೊಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದಂಗೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸಂಸ್ಕೃತದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಮುರಿದು, 'ನುಡಿದರೆ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರದಂತಿರಬೇಕು' ಎನ್ನುತ್ತಾ ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ತತ್ವಪದಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ದೇವರನ್ನು ಗುಡಿಯಿಂದ ಹೊರತಂದು ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯ ಇರಬಾರದು ಎಂಬುದು ಇವರ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿತ್ತು.

 ಭಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಹರಿದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ: ವಿಜಯನಗರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮಧ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿತ್ತು. ಪುರಂದರದಾಸರು, ಕನಕದಾಸರಂತಹ ಮಹನೀಯರು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಬಾಹ್ಯ ಆಡಂಬರಗಳಿಗಿಂತ ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧಿ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾರಿದರು. ಸಮಾಜದ ಅಂಕುಡೊಂಕುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಕಳಕಳಿ ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿತ್ತು.

೨. ರಾಜಾಶ್ರಯ, ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳು ಮತ್ತು ವೀರತ್ವ

ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳು ಕೇವಲ ಮುನಿಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅರಮನೆಯ ಆಸ್ಥಾನಿಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ದೊರೆಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಸ್ತು ಹಾಗೂ ಶೈಲಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿತು.

 ಆಶ್ರಯದಾತರ ಕೃತಜ್ಞತೆ: ಪಂಪನು ತನ್ನ ಆಶ್ರಯದಾತ ಅರಿಕೇಸರಿಯನ್ನು ಅರ್ಜುನನಿಗೂ, ರನ್ನನು ಸತ್ಯಾಶ್ರಯನನ್ನು ಭೀಮನಿಗೂ ಹೋಲಿಸಿ ಕಾವ್ಯ ಬರೆದರು. ರಾಜನ ಮೇಲಿನ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಕೃತಜ್ಞತೆ ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರೇರಣೆ.

 ಯುದ್ಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವೀರ ಮರಣ: ಆ ಕಾಲದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ವೀರತ್ವಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಗೌರವವಿತ್ತು. ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು (ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಕಲ್ಲುಗಳು) ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದವು. ಸಾವಿಗೆ ಹೆದರದೆ ಹೋರಾಡುವ ಕ್ಷಾತ್ರ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುವುದು ಕವಿಗಳ ಹೆಮ್ಮೆಯಾಗಿತ್ತು.

೩. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ, ಬಂಡಾಯ ಮತ್ತು ಶೋಷಿತರ ದನಿ

ಕಾಲ ಬದಲಾದಂತೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವು ದೇವಲೋಕ ಮತ್ತು ಅರಮನೆಗಳಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದು, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ಕಷ್ಟ-ಸುಖಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.

 ವೈಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳ ವಿರೋಧ: ಸರ್ವಜ್ಞನ ತ್ರಿಪದಿಗಳು ಸಮಾಜದ ಡೋಂಗಿ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟವು. ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯ ನಿರರ್ಥಕತೆಯನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಅಸ್ತ್ರವಾಯಿತು.

 ದಲಿತ ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯ ಪ್ರೇರಣೆ: ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ವಾದ ಹಾಗೂ ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಲೇಖಕರು (ದೇವನೂರು ಮಹಾದೇವ, ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ ಮುಂತಾದವರು) ಶತಶತಮಾನಗಳಿಂದ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ದಲಿತರು, ಬಡವರು ಮತ್ತು ಶ್ರಮಿಕರ ನೋವನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತುವಾಗಿಸಿದರು. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಆಕ್ರೋಶವೇ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಇಂಧನವಾಯಿತು.

 ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆ: ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಲೇಖಕಿಯರವರೆಗೆ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಿಂತನೆಗಳು, ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಂಬಲಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿವೆ.

೪. ಜಾಗತಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಪ್ರಭಾವ

೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣವು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚಹರೆಯನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿವಿಧ ಆಂದೋಲನಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು.

ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಭಾವ ──► ನವೋದಯ (ವರ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್, ಶೆಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ - ಪ್ರಕೃತಿ, ದೇಶಭಕ್ತಿ)

                  ──► ಪ್ರಗತಿಶೀಲ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ವಾದದ ಪ್ರಭಾವ - ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಶೋಷಣೆ)

                  ──► ನವ್ಯ (ಟಿ.ಎಸ್. ಎಲಿಯಟ್, ಕಾಫ್ಕಾ ಪ್ರಭಾವ - ನಗರೀಕರಣ, ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದ)

ನವೋದಯದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ರಾಂತಿ: ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ ಅವರ 'ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗೀತೆಗಳು' ಸಂಕಲನ ಹಳೆಯ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಮುರಿದು ಹೊಸ ಕಾವ್ಯಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ವರ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್, ಶೆಲ್ಲಿ, ಕೀಟ್ಸ್ ಅವರ ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕಾವ್ಯದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಕುವೆಂಪು, ಬೇಂದ್ರೆ, ಪುತಿನ ಮುಂತಾದವರು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಆರಾಧನೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಾವನೆಗಳು, ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಕಾವ್ಯವಾಗಿಸಿದರು.

ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದ ಮತ್ತು ನವ್ಯತೆ: ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಶೂನ್ಯಭಾವ, ನಗರೀಕರಣ, ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಒಂಟಿತನಗಳು ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ, ಯು.ಆರ್. ಅನಂತಮೂರ್ತಿ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾದವು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದ (Existentialism) ಮತ್ತು ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು.

೫. ಜನಪದ ಸತ್ವ ಮತ್ತು ದೇಶಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ (ಬೇರುಗಳ ಪ್ರೇರಣೆ)

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ವಿದೇಶಿ ಅಥವಾ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಗಳಷ್ಟೇ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ನಮ್ಮದೇ ಮಣ್ಣಿನ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೂ ಅಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.

ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆ: ಹಳ್ಳಿಗರ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು, ಕೊರಡು ಕೊನರುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಲಾವಣಿಗಳು, ಗರತಿಯರ ತ್ರಿಪದಿಗಳು ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಲಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ.

ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಡನಾಟ: ಬಿತ್ತನೆ, ಕೊಯ್ಲು, ಮಳೆ, ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾವ್ಯದ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಪರಿಸರ ನಾಶದ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರೇರಣೆ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿದೆ.

ಮುಕ್ತಾಯ: ಹೀಗೆ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರೇರಣೆಗಳು ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ. ಧರ್ಮದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಪಯಣ, ರಾಜರ ಆಸ್ಥಾನವನ್ನು ದಾಟಿ, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು, ಇಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸಂದಿರುವುದು ಸಹಜವೇ ಆಗಿದೆ.