ಮಣ್ಣಿನ ವ್ಯಾಮೋಹ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆ: ‘ನಾಲ್ಕು ಮೊಳ ಭೂಮಿ’ ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

 ​

ಮಣ್ಣಿನ ವ್ಯಾಮೋಹ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆ: ‘ನಾಲ್ಕು ಮೊಳ ಭೂಮಿ’ ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಕನ್ನಡ ಸಣ್ಣಕಥಾ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಚಳುವಳಿಯ ಕಾಲಘಟ್ಟ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವತೆ, ಶೋಷಣೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರ್ಗತ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಸಾಹಿತಿಗಳು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅಂತಹ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾದ ಚದುರಂಗ (ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯರಾಜ ಅರಸ್) ಅವರ ‘ನಾಲ್ಕು ಮೊಳ ಭೂಮಿ’ ಕಥೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಥೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಮಾನವನ ಆಸೆ, ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವ ಒಂದು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.

ಈ ಕಥೆಯ ಆಳವಾದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:

೧. ಕಥೆಯ ಸಂರಚನೆ ಮತ್ತು ನಿರೂಪಣಾ ತಂತ್ರ (ಕಥೆಯೊಳಗೊಂದು ಕಥೆ)

‘ನಾಲ್ಕು ಮೊಳ ಭೂಮಿ’ ಕಥೆಯು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾದ ಸಂರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ‘ಫ್ರೇಮ್ ನೆರೇಟಿವ್’ ಅಥವಾ 

‘ಕಥೆಯೊಳಗೊಂದು ಕಥೆ’ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.

 ಬಾಹ್ಯ ಚೌಕಟ್ಟು (ವಕೀಲ ಮತ್ತು ಲಲಿತಾ): ಕಥೆಯ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಆಧುನಿಕ ನಗರದ, ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ವಕೀಲನೊಬ್ಬನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ. ಹೆಂಡತಿ ಬರೆದ (ಅಥವಾ ಅವಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ) ಕಥೆಗೆ ಇನ್ನೂರು ರೂಪಾಯಿ ಬಹುಮಾನ ಬಂದಿರುವ ಸಂದರ್ಭ ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಥೆಗೆ ಒಂದು ವಾಸ್ತವಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

 ಆಂತರಿಕ ಕಥೆ (ಕಾಳಿಂಗಯ್ಯ ಮತ್ತು ದೇವಪ್ಪ): ವಕೀಲನು ಓದುವ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯೇ ಕಥೆಯ ಗರ್ಭ. ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ, ಮಣ್ಣಿನ ಬದುಕಿನ ಕ್ರೂರ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ.

ನಗರದ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಯ ಶ್ರಮಜೀವಿ ವರ್ಗ ಈ ಎರಡು ಭಿನ್ನ ಪರಿಸರಗಳನ್ನು ಕಥೆಯು ಬೆಸೆಯುವ ರೀತಿ ಅನನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತು ವಕೀಲ ಮತ್ತು ಆತನ ಹೆಂಡತಿಯ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚರ್ಚೆಯು, ಮುಂದೆ ಬರುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕಥೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಪೀಠಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

೨. ಭೂಮಿಯ ಹಂಬಲ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ

ಕಥೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಬರುವ ಸಾಲುಗಳು ಇಡೀ ಕಥೆಯ ಆಶಯವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತವೆ: “ನಾಲ್ಕು ಮೊಳ ಭೂಮಿ… ನಾಲ್ವೇ ನಾಲ್ಕು ಮೊಳ ಭೂಮಿಗಾಗಿ ಎಂಥೆಂಥ ಕಲಹಗಳು, ಎಂಥೆಂಥ ಅಕೃತ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ!”

ಮಾನವನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಗಳು, ಜಗಳಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಮೋಹವೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಥೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಕೌರವ-ಪಾಂಡವರ ‘ಐದು ಹಳ್ಳಿ’ಗಳ ವ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಳಿಂಗಯ್ಯ ಮತ್ತು ದೇವಪ್ಪನ ನಡುವಿನ ‘ನಾಲ್ಕು ಮೊಳ ಭೂಮಿ’ಯ ಜಗಳಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿರುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾಗಿದೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಯುದ್ಧ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ್ದಾದರೆ, ಹಳ್ಳಿಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಒತ್ತುವರಿ ಜಗಳವೂ ಅಷ್ಟೇ ವಿನಾಶಕಾರಿಯಾದುದು ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಲೇಖಕರು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

೩. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭ್ರಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ಬಲಾಢ್ಯರ ರಾಜಕೀಯ

ಚದುರಂಗರು ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜಗಳವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಚಿತ್ರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೇಗೆ ಬಲಾಢ್ಯರ ಪರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ.

 ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ: ಹಳ್ಳಿಯ ನ್ಯಾಯ ಎಂದರೆ "ಬಲಾಢ್ಯನ ಬಾಯಿಗೆ ಬೀಳುವ ದೋಸೆ" ಎಂದು ಲೇಖಕರು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಶಕ್ತಿಹೀನನಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.

 ಭ್ರಷ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಶಾಹಿ: ದೇವಪ್ಪ ಅಮಲ್ದಾರರಿಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದಾಗ, ಕಾಳಿಂಗಯ್ಯ ಕೇವಲ ‘ಐದು ರೂಪಾಯಿ’ ಲಂಚ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿಟ್ಟು-ಕಾಫಿಯ ಸತ್ಕಾರದ ಮೂಲಕ ಮೋಜುಂದಾರನನ್ನು (ಸರ್ವೇಯರ್) ತನ್ನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಐದು ರೂಪಾಯಿ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಹಣದ ಮೌಲ್ಯವಲ್ಲ, ಅದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೈತಿಕ ಪತನದ ಸಂಕೇತ. ಬಡವನೊಬ್ಬನ ಜೀವನಾಧಾರವಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳಲು ಐದೇ ರೂಪಾಯಿ ಸಾಕು ಎಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕ್ರೂರತೆ ಇಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಂಡಿದೆ.

೪. ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆ

ಕಥೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಭಾಗವೆಂದರೆ ಮುದುಕ ಕಾಳಿಂಗಯ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಳದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆ. ಹೊರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದೇವಪ್ಪನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಜಮೀನನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾಳಿಂಗಯ್ಯ ಒಳಗಿನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೋತುಹೋಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ವೈಲಾಖದ ಸುಡುಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಆತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವನ ನೆರಳು ‘ವಾಮನ ನೆರಳಿ’ನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ವಾಮನನು ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಅಳೆದಂತೆ, ಕಾಳಿಂಗಯ್ಯ ತನಗೆ ಸೇರದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಳೆದ ಅಹಂಕಾರದ ಪ್ರತೀಕವದು. ಆದರೆ, ಸತ್ತ ದೇವಪ್ಪನ ಶಾಪದ ನುಡಿಗಳು ಅವನ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ರಿಂಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆತನ ಅಹಂಕಾರ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ದೇವಪ್ಪನ ಮಗ ತನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಬಂದಾಗಲೂ ಕಾಳಿಂಗಯ್ಯನಿಗೆ ಆತ ತನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಬಂದ ಯಮನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ತಪ್ಪು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುವ ಕಾಳಿಂಗಯ್ಯನ ಸ್ಥಿತಿ, ಮನುಷ್ಯ ಎಷ್ಟೇ ಬಲಾಢ್ಯನಾಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯ ನ್ಯಾಯದ ಮುಂದೆ ಮಂಡಿಯೂಡಿಯೇ ತೀರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

೫. ಅನ್ವರ್ಥಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ಅಂತ್ಯ

‘ನಾಲ್ಕು ಮೊಳ ಭೂಮಿ’ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಭಿನ್ನ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ:

 1. ಭೌತಿಕ ಅರ್ಥ: ಕಾಳಿಂಗಯ್ಯ ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಅಲ್ಪ ಜಮೀನಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ.

 2. ವ್ಯಂಗ್ಯದ ಅರ್ಥ: ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಗೆಲ್ಲ ಹೊರಟ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಕೊನೆಗೆ ಐದು ಹೆಜ್ಜೆ ಭೂಮಿಯೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಳಿಂಗಯ್ಯನಿಗೂ ಆ ಜಮೀನು ದಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ.

 3. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರ್ಥ: ಮನುಷ್ಯ ಎಷ್ಟೇ ಆಸ್ತಿ, ಅಂತಸ್ತು ಸಂಪಾದಿಸಿದರೂ ಕೊನೆಗೆ ಆತ ಸತ್ತಾಗ ಅವನನ್ನು ಹೂಳಲು ಬೇಕಾಗುವುದು ಕೇವಲ ‘ನಾಲ್ಕು ಮೊಳ ಭೂಮಿ’ ಮಾತ್ರ.

ಕಾಳಿಂಗಯ್ಯ ಸಾಯುವಾಗ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬರಿಗೈಲಿ ಹೋಗುವ ದೃಶ್ಯ ಈ ತಾತ್ವಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

೬. ಕಥೆಯ ಕೊನೆಯ ನಿಗೂಢತೆ 

ಕಥೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ನೀಡುವ ತಿರುವು ಇಡೀ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ‘ಸಂಜೀವಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇರುವುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಳಿಸಿರುವುದು ವಕೀಲನಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದು ಓದುಗರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ:

 ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದದ್ದು ಲಲಿತಳೋ ಅಥವಾ ಆಕೆಯ ಸೋದರಮಾವ ಸಂಜೀವನೋ?

 ನಗರದ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳಿಗೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಇಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆಗಳು ದಕ್ಕಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?

 ಅಥವಾ ಲಲಿತಾ ತನ್ನ ಸೋದರಮಾವನ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕದ್ದು ತನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದಳೇ?

ಈ ನಿಗೂಢತೆಯು ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕಥೆಯಾಗಿ ಉಳಿಸದೆ, ‘ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ನೈತಿಕತೆ’ (Literary Ethics) ಮತ್ತು ನಗರದ ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಕಾಳಿಂಗಯ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ, ನಗರದ ಲಲಿತಾ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು (ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು) ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳೇ? ಎಂಬ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಚದುರಂಗರ ‘ನಾಲ್ಕು ಮೊಳ ಭೂಮಿ’ ಕನ್ನಡದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಣ್ಣಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಆಸೆ ಇರುವವರೆಗೂ, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟತೆ ಇರುವವರೆಗೂ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆ ಜಾಗೃತವಾಗಿರುವವರೆಗೂ ಈ ಕಥೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭಾಷೆಯ ಗಟ್ಟಿತನ, ಪಾತ್ರಗಳ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿತ್ರಣ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ಆಳದಿಂದಾಗಿ ಈ ಕಥೆ ಇಂದಿಗೂ ವಿಮರ್ಶಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಓದುಗರಿಗೆ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಸಾಗಿದೆ.

ಈ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಬೇಕೆಂದರೆ ಈ ಕಥೆಯ ಸಾರಾಂಶಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಲಿಂಕ್ ಅನ್ನು ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸಿ :