ಕುವೆಂಪು ಅವರ ‘ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ’ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ರಾಮ --ಸೀತೆಯರ ಪಾತ್ರಚಿತ್ರಣ

 1.ರಾಮನ ಪಾತ್ರಚಿತ್ರಣ 

ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ‘ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ’ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ‘ರಾಮ’ನ ಪಾತ್ರವು ಕೇವಲ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೇವಮಾನವನಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ವೈಚಾರಿಕತೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸವಾದದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ರಾಮ ಹೇಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದರ ಪ್ರಮುಖ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

೧. ವಿಕಾಸಶೀಲ ಮಾನವ (ದೈವತ್ವಕ್ಕೇರುವ ಮಾನವ)

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ ದೇವರೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸಿದರೆ, ಕುವೆಂಪು ಅವರು ರಾಮನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾನವನಾಗಿ ಪರಿಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸು, ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಷ್ಠೆ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ತತ್ವಪಾಲನೆಯ ಮೂಲಕ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡು ‘ದೈವತ್ವ’ದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಏರುತ್ತಾನೆ. ಅಂದರೆ, ಮಾನವನು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೆ ದೇವನಾಗಬಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ರಾಮನೇ ಸಾಕ್ಷಿ.

೨. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರೇಮದ ಸಂಕೇತ

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ರಾಮ ಕೇವಲ ಆಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜನಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಆರ್ಯರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಲ್ಲ. ಅವನು ಅಖಿಲ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಸುವ ವಿಶ್ವಮಾನವ. ಪ್ರಕೃತಿ, ಪಶು-ಪಕ್ಷಿ, ಕಪಿ-ರಾಕ್ಷಸ ಎಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಆತ್ಮೀಕವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಗುಣ ಅವನದು. ಶಬರಿಯ ಭಕ್ತಿ, ಸುಗ್ರೀವನ ಗೆಳತನ, ಅಳಿಲಿನ ಸೇವೆ—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಗೌರವಿಸುವ ವಿಶಾಲ ಹೃದಯಿ ಅವನು.

೩. ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯ ಹೊಸ ದರ್ಶನ

ಸೀತಾ ಪರಿತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ರಾಮನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದ್ಭುತ ಟ್ವಿಸ್ಟ್ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಲೋಕಾಪವಾದಕ್ಕೆ ಹೆದರಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವಾಗ, ರಾಮ ಕೇವಲ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಸೀತೆಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ರಾಮನಿಗೆ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಅನುಮಾನವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರಜಾರಂಜನೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ ದಿವ್ಯತೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರಲು ಅವಳು ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವಾಗ, ರಾಮನೂ ಸಹ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಆ ಅಗ್ನಿಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಬೆಂದು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಸೀತೆಯ ದುಃಖ ಕೇವಲ ಅವಳದ್ದಲ್ಲ, ಅದು ರಾಮನದ್ದೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

೪. ಲಂಕಾ ದಹನ ಮತ್ತು ಕರುಣೆ

ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವಾಗ ರಾಮನಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆಯ ಉದ್ದೇಶವಿರುತ್ತದೆ. ರಾವಣನ ಅಂತ್ಯದ ನಂತರ, ಅವನಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಕ್ಷಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಅಳಿದು ಸಾತ್ವಿಕತೆ ಜಾಗೃತವಾದಾಗ ರಾಮನು ಅವನನ್ನು ಗೌರವದಿಂದಲೇ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಶತ್ರುವಿನಲ್ಲೂ ಇರುವ ದೈವತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಉದಾತ್ತತೆ ರಾಮನಿಗೆ ಇದೆ.

೫. ‘ದರ್ಶನ’ದ ಪ್ರತೀಕ

ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ ಕಾವ್ಯದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ‘ದರ್ಶನ’ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಸತ್ಯದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಚೇತನವಾಗಿ, ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಳಿಸಿ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ‘ಶ್ರೀ’ (ಸೌಂದರ್ಯ/ಮಂಗಳ) ಮತ್ತು ‘ಕಲ್ಯಾಣ’ವನ್ನು ತರಬಯಸುವ ದಿವ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಸಾರಾಂಶ:

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯ ರಾಮ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ; ಅವನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಒಳಗೂ ಇರುವ, ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ‘ವಿಶ್ವಚೇತನ’ ಅಥವಾ ‘ದೈವೀ ಶಕ್ತಿ’ಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ‘ಮನುಜಮತ, ವಿಶ್ವಪಥ’ದ ಹರಿಕಾರನಾಗಿ ಕುವೆಂಪು ರಾಮನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.

2. ಸೀತೆಯ ಪಾತ್ರಚಿತ್ರಣ

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ‘ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ’ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ‘ಸೀತೆ’ಯ ಪಾತ್ರವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಮಾಯಣದ ಅಳುಬುರುಕ, ಅಸಹಾಯಕ ಹೆಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರವಲ್ಲ. ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅದ್ಭುತ ಚೇತನವಾಗಿ, ತೇಜಸ್ವಿನಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಮನಿಗೆ ಸಮಾನಳಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ಪಾತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

೧. ತೇಜಸ್ವಿನಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಹೆಣ್ಣು

ಇಲ್ಲಿ ಸೀತೆ ಕೇವಲ ರಾಮನ ನೆರಳಲ್ಲ; ಅವಳು ಸ್ವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಧೀರೆ. ರಾವಣನು ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಅಶೋಕವನದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಾಗ, ಅವಳು ಕಣ್ಣೀರಿಡುತ್ತಾ ದೈನ್ಯತೆಯಿಂದ ಕೂರುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯದ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಶಕ್ತಿಯ ಬಲದಿಂದ ರಾವಣನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನೇ ನಡುಗಿಸುವ ತೇಜಸ್ಸು ಅವಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.

೨. ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯ ದಿವ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ (ಜಂಟಿ ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶ)

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆ ಕೇವಲ ಸೀತೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ‘ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ’ನಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಈ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ರೂಪ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಲೋಕಾಪವಾದಕ್ಕಾಗಿ ಸೀತೆ ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವಾಗ, ರಾಮನಿಗೂ ಅವಳ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಯ ಅರಿವಿರುತ್ತದೆ.

ಸೀತೆ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ, ರಾಮನು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಆ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂದುಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಕೊನೆಗೆ, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸೀತೆ ಅಪರಂbackground ಚಿನ್ನದಂತೆ ಪರಿಶುದ್ಧಳಾಗಿ ಹೊರಬಂದಾಗ, ಅವಳ ದಿವ್ಯತೆಯು ರಾಮನನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಒಂದಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಸೀತೆಯ ಶುದ್ಧತೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲ, ಇಬ್ಬರ ಪ್ರೇಮದ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದ ಉದಾತ್ತೀಕರಣ.

೩. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಗಳು (ಭೂಮಿಪುತ್ರಿ)

ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಪ್ರಕೃತಿ ಕವಿ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರ ಸೀತೆಯೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮುದ್ದಿನ ಮಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಕಾಡಿನ ಗಿಡ-ಮರಗಳು, ಪಶು-ಪಕ್ಷಿಗಳು ಅವಳಿಗೆ ಆಪ್ತ ಗೆಳೆಯರಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಅಶೋಕವನದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಅವಳಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅವಳ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಇಡೀ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಮಿಡಿಯುತ್ತದೆ.

೪. ರಾವಣನ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ದೈವೀಶಕ್ತಿ

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೀತೆ ಕೇವಲ ರಾವಣನ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಸೀತೆಯ ದಿವ್ಯ ರೂಪ ಮತ್ತು ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಂಡು ರಾವಣನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಅವಳನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಜಗನ್ಮಾತೆಯಾಗಿ ಕಾಣುವ ದರ್ಶನ ರಾವಣನಿಗೆ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಶತ್ರುವಿನ ಅಸುರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅಳಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಸಾತ್ತ್ವಿಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಸೀತೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ.

೫. ರಾಮನಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ‘ಶ್ರೀ’ ತತ್ವ

ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಮ ‘ಪುರುಷ’ ಚೇತನವಾದರೆ, ಸೀತೆ ‘ಪ್ರಕೃತಿ’ ಚೇತನ. ಇವರಿಬ್ಬರ ಮಿಲನವೇ ಜಗತ್ತಿನ ಕಲ್ಯಾಣ. ಕಾವ್ಯದ ಹೆಸರೇ ‘ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ’. ಇಲ್ಲಿ ‘ಶ್ರೀ’ ಎಂದರೆ ಸೀತೆ ಹಾಗೂ ಮಂಗಲ ಎಂದರ್ಥ. ರಾಮನ ವಿಕಾಸದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟಗಳೇ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ.

ಸಾರಾಂಶ:

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯ ಸೀತೆ ದೈನ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತವಲ್ಲ; ಅವಳು ಆತ್ಮಬಲ, ಸಹನೆ, ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಪ್ರೇಮದ ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿ. ಹೆಣ್ಣಿನ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರುವ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಆದರ್ಶ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ಕುವೆಂಪು ಸೀತೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.