ಧನಿಯರ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ: ಕೊರಡ್ಕಲ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್

 ಧನಿಯರ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ

                  - ಕೊರಡ್ಕಲ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್

ಆರು ವರ್ಷದ ಬಾಲಕ ಬೂದ. ಕಲ್ಲು, ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಏರುತಗ್ಗಿನ ಹಳ್ಳಿಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದು ನಡೆದು ಆತ ತೀರ ಸೋತುಹೋಗಿದ್ದನು. ಆದರೂ ಆತನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಬಾಳೆಯ ಕಂದು (ಸಸಿ) ಇತ್ತು. ಅದು ಆ ಪುಟ್ಟ ಮಗುವಿಗೆ ಹೊರಲಾರದ ಮಹಾಭಾರ. ತಲೆ ನೋವಾದಾಗ ಬಲ ಹೆಗಲಿಗೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಎಡ ಹೆಗಲಿಗೆ, ಆಮೇಲೆ ಬಲ ಕಂಕುಳಿಗೆ, ನಂತರ ಎಡ ಕಂಕುಳಿಗೆ... ಹೀಗೆ ಆತ ಆ ಸಸಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಬಡವನಿಗೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಚಿನ್ನದ ಬಿಂದಿಗೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅವನು ಅದನ್ನು ಎಷ್ಟು ಛಲದಿಂದ ಹೊತ್ತು ಸಾಗುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆ ಹರಿದ ಅಂಗಿ, ಕೌಪೀನ ಧರಿಸಿದ ಆ ಬಾಲಕ ಬಾಳೆಯ ಕಂದನ್ನು ಜತನದಿಂದ ಹೊತ್ತು ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದನು.

ಮನೆ ಸೇರಲು ಇನ್ನೂ ಎರಡು-ಮೂರು ಘಳಿಗೆಯ ದಾರಿಯಿತ್ತು

 ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಆತ ತೀರ ದಣಿದು ಸುಣ್ಣವಾಗಿದ್ದನು. ಹಣೆ, ಕುತ್ತಿಗೆ, ಎದೆಯೆಲ್ಲ ಬೆವರಿನಿಂದ ತೊಯ್ದು ಹೋಗಿತ್ತು. ಮುಖ ಕೆಂಪಗಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಆತ ಆ ಬಾಳೆಯ ಕಂದನ್ನು ಎಸೆದುಬಿಡಲಾರ. ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದರೆ ಎಲ್ಲಿ ಜಜ್ಜಿಹೋಗುವುದೋ, ಸಡಿಲವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟರೆ ಎಲ್ಲಿ ಜಾರಿ ಬಿದ್ದು ಅದರ ಸುಳಿ ಮುರಿದುಹೋಗುವುದೋ ಎಂಬ ಹೆದರಿಕೆ. ಹೆತ್ತ ತಾಯಿ ತನ್ನ ಮಗುವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೋ, ಆತ ಆ ಸಸಿಯನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದನು.

ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ತಾಯಿ ದೆಯ್ಯಿ ಕೋಪದಿಂದ ಗದರಿಸಿದಳು: "ಹೀಗೆ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದರೆ ಮನೆ ಸೇರುವುದು ಯಾವಾಗ? ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗುತ್ತ ಬಂದರೂ ನಿನಗೆ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಬೇಡಾ ಬೇಡಾ ಎಂದರೂ ಕೇಳದೆ ಹೊತ್ತು ತಂದೆ! ಯಾವ ಕರ್ಮಕ್ಕೋ ಅದು! ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಬಿಸಾಡಿ ಬೇಗ ಮುಂದೆ ಬಾ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಾನೇ ಅದನ್ನು ಎಳೆದು ಎಸೆಯುತ್ತೇನೆ, ನೋಡು!"

ತಾಯಿಯಾದರೂ ಆ ಸಸಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಾರದೇ ಎಂದರೆ, ಅವಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೂ ಹದಗೆಟ್ಟಿತ್ತು. ಅವಳ ಎಡ ಕಂಕುಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ಷದ ಮಗುವಿತ್ತು—ನಡೆಯಲು ತೀರ ಚಿಕ್ಕದು, ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲು ಭಾರ! ಬಡ ಹೆತ್ತವರ ಮನೆಗೆ ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಮರಳಿ ತನ್ನ ಬಡತನದ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಳು ಅವಳು. ಅವಳ ತಾಯಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ನಾಲ್ಕು ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಅರೆ ಸೇರು ಅವರೆಕಾಳು, ಒಂದು ತುಂಡು ಕೆಸುವಿನ ಗಡ್ಡೆ, ಸೊಪ್ಪು ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಮೂಟೆಯನ್ನು ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಅವಳ ಕೈಯೇ ತುಂಡಾಗುವಂತಾಗಿತ್ತು.

ತಾಯಿ ಎಲ್ಲಿ ಬಾಳೆಯ ಸಸಿಯನ್ನು ಕಸಿದು ಬಿಸಾಡಿಯಾಳೋ ಎಂದು ಹೆದರಿ, ಅವಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಓಡುತ್ತಿದ್ದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ತಂಗಿ ತುಕ್ರಿ ಅಣ್ಣನ ನೆರವಿಗೆ ಬಂದಳು. ಅವಳು ಅಣ್ಣನ ಕೈಯಿಂದ ಆ ಸಸಿಯನ್ನು ಇಸಿದುಕೊಂಡು, ತಲೆ, ಹೆಗಲು, ಕಂಕುಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಾ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಹೊತ್ತೊಯ್ದಳು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣ ಬೂದ ತುಸು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ತಾನೇ ಹೊತ್ತನು. ಹೀಗೆ ಅಣ್ಣ ಸೋತಾಗ ತಂಗಿ, ತಂಗಿ ಸೋತಾಗ ಅಣ್ಣ... ಕೊನೆಗೂ ಆ ಬಾಳೆಯ ಕಂದು ಅವರ ಬಡ ಗುಡಿಸಲಿನ ಬಾಗಿಲು ತಲುಪಿತು.

ಅದೊಂದು ಉತ್ತಮ ತಳಿಯ ರಸಬಾಳೆಯ ಕಂದು. ಅವರ ಅಜ್ಜಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಸಬಾಳೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗೊನೆ ಬಲಿತಿತ್ತು. ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಬರುವಾಗ ಹಣ್ಣಾಗಲಿ ಎಂದು ಆ ಮುದುಕಿ ಅದನ್ನು ಕಡಿಸಿ ತೂಗುಹಾಕಿದ್ದಳು. ಆದರೆ ಇವರು ಹೋಗುವುದು ಎರಡು ದಿನ ತಡವಾಯಿತು. ರಸಬಾಳೆಯು ಮಾಗಿದ ತಕ್ಷಣ ಗೊನೆಯಿಂದ ಉದುರತೊಡಗಿತು. ಮಾವನ ಮಕ್ಕಳು ಅದನ್ನು ತಿಂದು ಮುಗಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಆ ಅಜ್ಜಿ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮಡಕೆಯೊಳಗೆ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದು, ಉಳಿದ ಮಕ್ಕಳ ಕಣ್ಣು ತಪ್ಪಿಸಿ ಈ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದಳು.

ಊರಿನ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಗಡಿಯ ಮುಂದೆ ತೂಗುಹಾಕಿದ್ದ ಬಾಳೆಯ ಗೊನೆಗಳನ್ನು ಈ ಮಕ್ಕಳು ಕೇವಲ ನೋಡಿದ್ದರೇ ಹೊರತು, ಎಂದೂ ತಿಂದು ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಜಾತ್ರೆಗೆ ಹೋದಾಗ ಒಂದೆರಡು ಮಂಡಕ್ಕಿ ಉಂಡೆ, ಚಕ್ಕುಲಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಷ್ಟು ಕಡುಬಡತನ ಅವರ ತಂದೆ ತೌಡನಿಗೆ ಇತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅಜ್ಜಿ ಕೊಟ್ಟ ಆ ರಸಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಮೃತದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು.

ಅಜ್ಜಿಯ ಬಳಿ ಕುಳಿತಾಗ ಅವಳು ಒಂದು ಕಥೆ ಹೇಳಿದಳು: "ಒಂದು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ನಿಮ್ಮ ಮಾವ ಒಂದು ರಸಬಾಳೆಯ ಕಂದನ್ನು ತಂದು ನೆಟ್ಟಿದ್ದ, ಅದು ಈಗ ಗೊನೆ ಹಾಕಿದೆ. ನೀವು ಬರುವುದು ತಡವಾಯಿತು. ಈಗ ಅದರ ಬುಡದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹೊಸ ಕಂದುಗಳಿವೆ. ಅವು ಬೆಳೆದು ಗೊನೆ ಹಾಕಿದಾಗ ನಿಮಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತೇನೆ." ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿನಂತಹ ಆಲೋಚನೆ ಬಂದಿತು—"ನಾವೇ ಇಲ್ಲಿಂದ ಒಂದು ಸಸಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ನೆಟ್ಟರೆ ಹೇಗೆ?" ಎಂದು. ಎರಡು-ಮೂರು ದಿನ ಇದೇ ಹಂಬಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ಕೊನೆಗೆ ಮಾವ ಒಂದು ಕಂದನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ ಅವರ ಆನಂದಕ್ಕೆ ಮೇರೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಮನೆಯ ಗುಡಿಸಲು ತಲುಪಿದ ತಕ್ಷಣ, ಮರುದಿನ ಮುಂಜಾನೆ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಎದ್ದು ತಂದೆ ತೌಡನನ್ನು ಕಾಡಿ-ಬೇಡಿ ಆ ಸಸಿಯನ್ನು ನೆಡಿಸಿದರು. ತೌಡನು ದಿನಗೂಲಿ ಮಾಡಿ ಸಂಸಾರ ನಡೆಸುವ ಕಡುಬಡವ. ವಾಸಿಸಲು ಸ್ವಂತ ಮನೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕೋಟೆಮನೆ ನಾಗಪ್ಪನವರ ಪಾಳುಬಿದ್ದ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಆರು ರೂಪಾಯಿ ಗೇಣಿ (ಬಾಡಿಗೆ) ಕೊಟ್ಟು ಆ ಗುಡಿಸಲಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಜೊತೆಗೆ ಧನಿಕರ ಮನೆಯ 'ಬಿಟ್ಟಿ ಚಾಕರಿ' (ಉಚಿತ ಕೆಲಸ) ಬೇರೆ ಇತ್ತು.

ತೋಟದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜಮೀನ್ದಾರರ ಹಸುಗಳು ಬಂದು ಮೇಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಸುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವ ಅಥವಾ ನೆರೆಹೊರೆಯವರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಧೈರ್ಯ ಬಡ ತೌಡನಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ನಾಳೆ ಅವರದ್ದೇ ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ದುಡಿದು ಎರಡು ಸೇರು ಅಕ್ಕಿ ತರಬೇಕಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಆತ ಅಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ನೆಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಕ್ಕಳ ಹಠಕ್ಕೆ ಮಣಿದು ಬಾಳೆಯ ಸಸಿಯನ್ನು ನೆಟ್ಟ ಮೇಲೆಯೂ, ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ ಮಕ್ಕಳ ದಿನದಿನದ ಗೋಳು ತಪ್ಪುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಆತ ಒಲೆಗೆ ಉರಿಸಲು ತಂದಿದ್ದ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಒಣಕಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು (ಕೊತ್ತಳಿಗೆ) ಬಳಸಿ ಆ ಸಸಿಯ ಸುತ್ತ ಬಲವಾದ ಬೇಲಿ ಹಾಕಿದ. ಅಷ್ಟಾದ ಮೇಲೆಯೇ ಮಕ್ಕಳು ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಅಂದು ಗಂಜಿ ಕುಡಿಯಲು ಒಳಗೆ ಹೋದರು.

ಅಂದಿನಿಂದ ಬೂದ ಮತ್ತು ತುಕ್ರಿಯರಿಗೆ ಅದೇ ಲೋಕವಾಯಿತು. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ಕಣ್ಣುಜ್ಜುತ್ತಾ ಮೊದಲು ಆ ಸಸಿಯನ್ನು ನೋಡಲು ಓಡುತ್ತಿದ್ದರು. ದಿನದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೋ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲ. ಸಂಜೆ ಗುಡಿಸಲು ಸೇರುವ ಮುನ್ನ ಒಮ್ಮೆ ನೋಡದಿದ್ದರೆ ಅವರಿಗೆ ನಿದ್ದೆಯೇ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ದಿನ ಕಳೆದಂತೆ ಆ ಕಂದು ಸುಳಿಬಿಟ್ಟು ಬೆಳೆದು ದೊಡ್ಡ ಬಾಳೆಯ ಮರವಾಯಿತು. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಾವಿ-ಕೆರೆಗಳಿಂದ ಸಣ್ಣ ಕುಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ತಂದು ಅದರ ಬುಡಕ್ಕೆ ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಮರಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಪುಟ್ಟ ಕಂದಮ್ಮಗಳು ಸುರಿಸಿದ ಬೆವರಿನ ಹನಿಗಳಿಗೆ ಲೆಕ್ಕವಿರಲಿಲ್ಲ.

ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಗಾಳಿ ಜೋರಾಗಿ ಬೀಸತೊಡಗಿದಾಗ, ಬೂದನು ಎದ್ದು "ಅಯ್ಯೋ ಗಾಳಿ! ನಮ್ಮ ಬಾಳೆ ಮುರಿದು ಬಿದ್ದರೆ ಹೇಗೆ?" ಎಂದು ಬಿಕ್ಕಿ ಬಿಕ್ಕಿ ಅಳತೊಡಗಿದ. ತೌಡನು ಎದ್ದು ಹೋಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ದೂಲಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದ ಮೇಲೆಯೇ ಬಾಲಕ ನಿದ್ರಿಸಿದ.

ಒಂದು ದಿನ ತಂಗಿ ತುಕ್ರಿ ಬಾಳೆಯ ಬುಡದಲ್ಲಿ ನಿಂತು "ಅಣ್ಣಾ ಅಣ್ಣಾ!" ಎಂದು ಆನಂದದಿಂದ ಕುಣಿದು ಕೂಗಿದಳು. ಬೂದನು ಓಡಿ ಬಂದು ನೋಡಿದಾಗ, ಬಾಳೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಹೂವಿನ ಮೂತಿ (ಮೊಗ್ಗು) ಮೂಡಿತ್ತು! ದಿನ ಕಳೆದಂತೆ ಹೂವು ಅರಳಿ, ಸಣ್ಣ ಬೆರಳುಗಳಂತಹ ಕಾಯಿಗಳು ಹೊರಬಂದವು. ಅವು ದಿನದಿನಕ್ಕೆ ಬಲಿತು ದಪ್ಪಗಾದವು. ಬೂದ, ತುಕ್ರಿಯರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಸಣ್ಣ ತಮ್ಮ ಧೂಮನೂ ಬಂದು ಆ ಗೊನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ. "ಅದು ಹಣ್ಣಾದಾಗ ನಿನಗೂ ಪಾಲು ಕೊಡುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಅಣ್ಣಂದಿರು ತಮ್ಮನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದು ಅವರು ಹೊತ್ತು ತಂದ ಕಂದು, ಅಪ್ಪ ನೆಟ್ಟಿದ್ದು, ತಾವು ನೀರು ಉಣಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿದ್ದು. ಹಾಗಾಗಿ ಆ ಗೊನೆ ಪೂರ್ತಿ ತಮಗೇ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂಬ ಹೆಮ್ಮೆ ಅವರಿಗಿತ್ತು. ಅಜ್ಜಿಗೂ ಒಂದು ಪಾಲು ತೆಗೆದಿರಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು.

ಹೀಗಿರುವಾಗ ಒಂದು ದಿನ ಜಮೀನ್ದಾರ್ ನಾಗಪ್ಪಯ್ಯ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. "ತೌಡಾ, ಆ ಗೇಣಿ ಬಾಕಿ ಎರಡು ರೂಪಾಯಿ ಯಾವಾಗ ಕೊಡುತ್ತೀಯಾ? ಇದೇನು ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ತೋಟ ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೀಯಾ?" ಎಂದು ಸಿಂಹದಂತೆ ಗದರಿಸಿದರು. ತೌಡನು ಅವರ ಮುಖ ನೋಡಲಾಗದೆ, ತಲೆತಗ್ಗಿಸಿ ದೀನಸ್ವರದಲ್ಲಿ, "ಈ ಮಳೆಗಾಲ ಕಳೆಯಲಿ ಧಣಿಗಳೇ, ಕಬ್ಬು ಕಟಾವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೇಗಾದರೂ ದುಡಿದು ಬಾಕಿ ತೀರಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದನು. ಧನಿಕರು ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ, "ಯಾವಾಗ ಕೇಳಿದರೂ ನಿನ್ನದದೇ ರೋಗ! ಆಗಲಿ, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಕಾಯುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿ ವಾಪಸ್ ಹೊರಡುವಾಗ ಅವರ ಕಣ್ಣು ಆ ರಸಬಾಳೆಯ ಗೊನೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು.

"ನಾಡಿದ್ದು ಹುಣ್ಣಿಮೆ, ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಪೂಜೆ ಇದೆ. ನಾಳೆಯೇ ಈ ಗೊನೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ತಂದುಕೊಡು, ಪೂಜೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಣ್ಣಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಗೌಡನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತಲುಪಿಸು, ತಿಳಿಯಿತೇ?" ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರು.

ಧನಿಯರ ಮಾತು ತೌಡನ ತಲೆಗೆ ಸಿಡಿಲು ಬಡಿದಂತಾಯಿತು. ಆತ ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತನು. "ಏನು ಹೇಳಿದ್ದು ಕೇಳಿಸಲಿಲ್ಲವೇ?" ಎಂದು ಧನಿಯರು ಗಡುಸಾಗಿ ಕೇಳಿದಾಗ, ತೌಡನು ಹೆದರುತ್ತಾ, ನಾಲಿಗೆ ತಡವರಿಸುತ್ತಾ, "ಅದು... ಮಕ್ಕಳು ತುಂಬಾ ಆಸೆಯಿಂದ ಬೆಳೆಸಿದ್ದು ಧಣಿಗಳೇ. ಕೆಳಗಿನ ಒಂದೆರಡು ಸಣ್ಣ ಹಣಿಗೆಯನ್ನಾದರೂ (ಬಾಳೆ ಬಾಚು) ಆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬಿಟ್ಟರೆ..." ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿದನು.

ಅದಕ್ಕೆ ಧನಿಯರು ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ, "ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ರಸಬಾಳೆ ಹಣ್ಣೋ? ಮಣ್ಣೋ! ದೇವರ ಪೂಜೆಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗಲಿ ಬಿಡು. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸುಖ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ದೇವರಿಗೆ ಕೊಡದೇ ಇರುತ್ತೀರಾ? ಇಂತಹ ಬುದ್ಧಿ ಇರೋದಕ್ಕೇ ನಿಮಗಾವತ್ತೂ ದಾರಿದ್ರ್ಯ ತಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ!" ಎಂದು ಗದರಿಸುತ್ತಾ ಹೊರಟುಹೋದರು.

ತೌಡನು ಭಾರವಾದ ಹೃದಯದಿಂದ ಗುಡಿಸಲಿಗೆ ಬಂದು ನಡೆದ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೆಂಡತಿ ದೆಯ್ಯಿಗೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು. ಅವಳು, "ಅಯ್ಯೋ ದೇವರೇ, ಮಕ್ಕಳು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಬೆವರು ಸುರಿಸಿ, ನೀರು ಹೊಯ್ದು ಬೆಳೆಸಿದ್ದು. ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನಬಹುದು ಎಂದು ಎಷ್ಟು ಆಸೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು..." ಎನ್ನುತ್ತಲೇ ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕಿದಳು. ಅವಳ ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟಿ ಬಂದಿತು. ಆದರೆ ಜಮೀನ್ದಾರರನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಅವರಿಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಣ್ಣಿನ ಗೊನೆ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ಧನಿಯರ ಅಂಗಳ ಸೇರಲೇಬೇಕಾಗಿತ್ತು.

ತೌಡನು ಗೊನೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯದೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕುಣಿದಾಡಿದರು. ತಂದೆಯನ್ನು ಸಾಲು ಸಾಲು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳತೊಡಗಿದರು. ತೌಡನು ತನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ನುಂಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, "ನೀವು ಗಲಾಟೆ ಮಾಡಬೇಡಿ" ಎಂದು ಮಕ್ಕಳ ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಿಸಿ, ಗೊನೆಯನ್ನು ಒಳಗೆ ತೂಗುಹಾಕಿ ಹಳೆಯ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಟ್ಟನು. ಮಕ್ಕಳು ದಿನಕ್ಕೆ ಹದಿನೆಂಟು ಬಾರಿ ಆ ಬಟ್ಟೆಯ ಸಂದಿನಿಂದ ಇಣಿಕಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹುಣ್ಣಿಮೆಗೆ ಎರಡು ದಿನ ಮುಂಚೆ ಒಂದು ಕಾಯಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಬೂದ ಕಂಡುಹಿಡಿದು, ಹಿರಿಹಿರಿ ಹಿಗ್ಗುತ್ತಾ ತಂದೆಯ ಬಳಿ ಓಡಿ ಹೇಳಿದನು. ತೌಡನು ಮನಸ್ಸಿನ ಬೇಸರದಲ್ಲಿ, "ಅದೂ ಇನ್ನೂ ಹಣ್ಣಾಗಿಲ್ಲ, ನೀವು ಹೀಗೆ ಉಪಟಳ ಕೊಟ್ಟರೆ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ತೋಡಿಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತೇನೆ!" ಎಂದು ಗದರಿಸಿದನು. ಮಕ್ಕಳು ಹೆದರಿ ಸುಮ್ಮನಾದರು.

ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ಮುಂಜಾನೆ ಮಕ್ಕಳು ಎದ್ದು ನೋಡಿದಾಗ ಗುಡಿಸಲಿನಲ್ಲಿ ಬಾಳೆಯ ಗೊನೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ತಂದೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ! ಮೂರೂ ಮಕ್ಕಳು ಜೋರಾಗಿ ಗೋಳಾಡ ತೊಡಗಿದರು. ತಾಯಿ ದೆಯ್ಯಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು, "ಅದನ್ನು ರಾತ್ರಿ ಕಳ್ಳಬೆಕ್ಕು ತಿಂದುಹಾಕಿತು" ಎಂದು ಸುಳ್ಳು ಕಥೆ ಹೇಳಿದಳು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಣ್ಣ ತಮ್ಮ ಧೂಮನು ತೊದಲುತ್ತಾ, "ಆ... ಆ... ಕಳ್ಳಬೆಕ್ಕನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ... ಓ... ಓ... ಓಡಿಸೋಣ" ಎಂದರೂ ಬೂದ ಮತ್ತು ತುಕ್ರಿ ಆ ಕಥೆಯನ್ನು ನಂಬಲಿಲ್ಲ.

ಕೊನೆಗೆ ತಾಯಿ ನಿಜವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, "ಅದನ್ನು ಧನಿಯರ ಮನೆಗೆ ತಂದೆ ತಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ದೇವರಿಗೆ ಪೂಜೆಗೆ ಬೇಕಂತೆ" ಎಂದಳು. ಅದಕ್ಕೆ ತುಕ್ರಿ ನಿರಪರಾಧಿ ಭಾವದಿಂದ, "ದೇವರು ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆಯೇ?" ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಳು. ತಾಯಿ ಕಣ್ಣೀರು ತಡೆಯುತ್ತಾ, "ಹೋಗಲಿ ಬಿಡಿ ಆ ಆಲೋಚನೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಎರಡು-ಮೂರು ಸಣ್ಣ ಕಂದುಗಳಿವೆ ಅಲ್ವಾ? ಅವು ಬೇಗ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಗೊನೆ ಹಾಕುತ್ತವೆ, ಆಗ ಅದು ಪೂರ್ತಿ ನಿಮಗೇ" ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಮಕ್ಕಳ ಅಳು ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಲಾರದೆ ಒಳಗೆ ಹೊರಟುಹೋದಳು.

ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಮಹಾ ವಿಪತ್ತು ಸಂಭವಿಸಿದಂತೆ ಬೂದ ಮತ್ತು ತುಕ್ರಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೈಹೊತ್ತು, ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುತ್ತಾ ಜಗಲಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನ ನಂತರ ಬೂದನಿಗೆ ಏನೋ ಆಲೋಚನೆ ಹೊಳೆಯಿತು. ಆತ ತಕ್ಷಣ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಜಿಗಿದನು. "ತುಕ್ರಿ ಬಾ ಇಲ್ಲಿ!" ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಾ ತೋಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಬಾಳೆಯ ಕಂದುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿದನು. ತಂಗಿ ತುಕ್ರಿಯೂ ಅವನ ಹಿಂದೆ ಓಡಿದಳು.

ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದ ಬೂದನು, ಉಳಿದಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಬಾಳೆಯ ಕಂದುಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಆಕ್ರೋಶದಿಂದ ತಿರುಚಿ ಮುರಿಯತೊಡಗಿದನು. ಅವನಿಗೆ ಕೋಪ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ಮಾತು ತೊದಲುತ್ತಿತ್ತು:

"ಇ... ಇ... ಇ... ಇವೂ ಗೊನೆ ಹಾಕೋದು ಬೇಡ! ಆ... ಆ... ಆ... ಆ ಸತ್ತನಾರಾಯಣ ತಿ... ತಿ... ತಿನ್ನೋದು ಬೇಡ!"

ಅವನು ಆ ಸಣ್ಣ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಸೀಳಿ ಸೀಳಿ, ಮುರಿದು ಹಾಕಿ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕೆಸರು ಏಳುವಂತೆ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಆವೇಶದಿಂದ ತಕತಕ ಕುಣಿಯತೊಡಗಿದನು! ಅಣ್ಣನ ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ಕಂಡು ತಂಗಿ ತುಕ್ರಿಯೂ ಅವನ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಕುಣಿದಳು. ತಮ್ಮ ಶ್ರಮವನ್ನು, ಆಸೆಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಆ ಬಡ ಹಸುಗಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಆವೇಶ ಅದಾಗಿತ್ತು! ಅದೆಂತಹ ರೌದ್ರ ನೃತ್ಯ! ಅದೆಂತಹ ಕರುಣಾಜನಕ ದೃಶ್ಯ!