ನವ್ಯೋತ್ತರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಳುವಳಿ

  ನವ್ಯೋತ್ತರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಳುವಳಿ

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದಲಿತ-ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತೀವ್ರತೆಯ ನಂತರ, ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಹಾಗೂ ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಘಟ್ಟವೇ ‘ನವ್ಯೋತ್ತರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಳುವಳಿ’. ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಇದು 'ನವ್ಯ' ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಬೆಳೆದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಿದೆ.

ನವ್ಯೋತ್ತರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉಗಮ, ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಆಯಾಮಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:

೧. ಉಗಮ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಜಾಗತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ನವ್ಯೋತ್ತರ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನವಾಗಿತ್ತು.

 ಜಾಗತೀಕರಣ ಮತ್ತು ಉದಾರೀಕರಣ (೧೯೯೧): ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಜಗತ್ತೇ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಾಯಿತು (Global Village). ಗ್ರಾಹಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ನಗರೀಕರಣ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ನ ಪ್ರವೇಶದಿಂದಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಆಲೋಚನಾ ಶೈಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲು ಹಳೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮಾದರಿಗಳು ಸಾಲದಾದವು.

 ದೊಡ್ಡ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಪತನ (Collapse of Grand Narratives): ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ವಾದ, ಲೋಹಿಯಾವಾದ ಅಥವಾ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ವಾದಗಳಂತಹ ಬೃಹತ್ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಕೇವಲ ಸೀಮಿತ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಲುಕಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗತೊಡಗಿತು. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ 'ಇಸಂ' (Ism) ಗೆ ಬದ್ಧರಾಗದೆ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ನೋಡುವ ಹಂಬಲ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು.

 ಸ್ಥಳೀಯತೆಯ ಹುಡುಕಾಟ (Localism): ಜಾಗತೀಕರಣದ ಅಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮಣ್ಣಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ದೇಶಿ ಅಸ್ಮಿತೆಗಳು ನಾಶವಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕ ಎದುರಾದಾಗ, ಲೇಖಕರು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಇತಿಹಾಸ, ದೇಶಿ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನೆನಪುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಮರಳಿದರು.

೨. ನವ್ಯೋತ್ತರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು

ಅ) ಬಹುತ್ವ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯತೆ (Plurality)

ನವ್ಯೋತ್ತರ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ದಲಿತ, ಬಂಡಾಯ, ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ, ಪರಿಸರವಾದಿ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂವೇದನೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೆ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಏಕರೂಪತೆಯ ಬದಲಿಗೆ 'ಬಹುತ್ವ' (Pluralism) ಇವರ ಮಂತ್ರವಾಯಿತು.

ಆ) ಕಥನ ಲೋಕದ ಪುನರುತ್ಥಾನ (Return to Storytelling)

'ನವ್ಯ' ಸಾಹಿತ್ಯವು ಅತಿಯಾದ ಬೌದ್ಧಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಗೌಣವಾಗಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ನವ್ಯೋತ್ತರ ಲೇಖಕರು ಮತ್ತೆ ಹಳ್ಳಿಯ ಹರಟೆ, ಅಜ್ಜಿ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಥನ ಶೈಲಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಿದರು. ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣಕಥೆಗಳು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆದವು.

ಇ) ಜಾಗತಿಕ-ಸ್ಥಳೀಯತೆಯ ಸಂಘರ್ಷ (Glocalism)

ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಡೆ ಜಾಗತಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಹಳ್ಳಿಯ ಕೃಷಿ ಬದುಕಿನ ಸಂಕಟಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಮೆಟ್ರೋ ನಗರದ ಕಾಲ್‌ಸೆಂಟರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಹಳ್ಳಿಯ ಮರೆತುಹೋದ ಹಬ್ಬಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತವೆ.

ಈ) ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳ ಮರುಸೃಷ್ಟಿ

ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೇವಲ ರಾಜರ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿಯಿಂದ ಮೂಲೆಗುಂಪಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಮರುಚಿಂತನೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದು ಈ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ಗುಣವಾಯಿತು.

೩. ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಳು

ನವ್ಯೋತ್ತರ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲಭಿಸಿತು. ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕರನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದಾದರೆ:

 ಕೆ.ಪಿ. ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ: ಇವರನ್ನು ನವ್ಯೋತ್ತರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮುಂಗಾಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಇವರ 'ಚಿದಂಬರ ರಹಸ್ಯ', 'ಜುಗಳಬಂದಿ', 'ಕಾರ್ವಾಲೋ' ಕೃತಿಗಳು ಮನುಷ್ಯ ಕೇಂದ್ರಿತ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಪ್ರಕೃತಿ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವಿನ ಅದ್ಭುತ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸರಳ ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟವು.

 ವಿವೇಕ ಶಾನಭಾಗ: ಆಧುನಿಕ ನಗರ ಬದುಕಿನ ನೈತಿಕ ಪತನ, ಜಾಗತೀಕರಣದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಏರುಪೇರುಗಳನ್ನು ಇವರ 'ಘಾಚರ್ ಘೋಚರ್' ನಂತಹ ಕೃತಿಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸಿದವು.

 ಮೊಗಳ್ಳಿ ಗಣೇಶ್ ಮತ್ತು ಅಮರೇಶ್ ನುಗಡೋಣಿ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳು, ಒಳಜಾತಿಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಣ್ಣಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ತಂದರು.

 ಜಯಂತ್ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ: ಮುಂಬೈನಂತಹ ಮಹಾನಗರದ ಒಂಟಿತನ, ಅಲ್ಲಿನ ಧಾವಂತದ ಬದುಕಿನ ನಡುವೆಯೂ ಕಳೆದುಹೋಗದ ಮಾನವೀಯ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಶೈಲಿಯ ಸಣ್ಣಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟರು.

 ವಸುಧೇಂದ್ರ: ತಾಂತ್ರಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಮುಖಗಳು (ಐಟಿ ಉದ್ಯಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆ), ಸಲಿಂಗಕಾಮದಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯಗಳು (ಚೋಮನ ಬಾಲ ಇತ್ಯಾದಿ) ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳ (ತೇಜೋತುಂಗಭದ್ರಾ) ಮೂಲಕ ನವ್ಯೋತ್ತರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹರಹನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.

 ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ದನಿಗಳು: ಪ್ರತಿಭಾ ನಂದಕುಮಾರ್, ಎಚ್.ಎಲ್. ಪುಷ್ಪಾ, ಸವಿತಾ ನಾಗಭೂಷಣ, ಸುನಂದಾ ಪ್ರಕಾಶ್ ಕಡಮೆ ಮುಂತಾದವರು ಹೆಣ್ಣಿನ ಅಂತರಂಗ, ದೇಹ ಮತ್ತು ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದೆ ದಿಟ್ಟವಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸಿದರು.

೪. ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳು

ನವ್ಯೋತ್ತರ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಂದಿದ್ದರೂ, ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದರ ಕೆಲವು ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ:

### ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳು:

೧. ಸಂವಹನಶೀಲತೆ: ನವ್ಯದ ಕ್ಲಿಷ್ಟತೆ ಅಥವಾ ಬಂಡಾಯದ ಕೇವಲ ಆಕ್ರೋಶದ ಘೋಷಣೆಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಓದುಗನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಆಪ್ತವಾಗುವ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸರಳ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಇದು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

೨. ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆ: ಪರಿಸರ ನಾಶ, ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ನಾಶದ ಕುರಿತು ಗಂಭೀರವಾದ ಕಳಕಳಿಯನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತುವಾಗಿಸಿತು.

ಮಿತಿಗಳು / ಟೀಕೆಗಳು:

೧. ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ತೀವ್ರತೆಯ ಕೊರತೆ:ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಂಘಿಕ ಹೋರಾಟದ ಕಿಚ್ಚು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ತೀವ್ರತೆ ನವ್ಯೋತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಲೇಖಕರು ಅತಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಕೇಂದ್ರಿತ ಅಥವಾ ತಟಸ್ಥ ನಿಲುವಿಗೆ (Neutrality) ಜಾರಿದರು ಎಂಬ ಆರೋಪವಿದೆ.

೨. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರಭಾವ: ಸಾಹಿತ್ಯವು ಗ್ರಾಹಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ (Popularity) ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆತಂಕವೂ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿದೆ.

ಮುಕ್ತಾಯ

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಳುವಳಿಯು ಯಾವುದೇ ಪಡಿಯಚ್ಚುಗಳಿಗೆ (Stereotypes) ಸಿಲುಕದ ಮುಕ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಇದು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗಿಂತ ಮನುಷ್ಯನ ಒಟ್ಟು ಬದುಕಿನ ಜಟಿಲತೆಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ನಡುವೆಯೂ ನಮ್ಮ ದೇಶಿ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಧ್ವನಿಯೇ ಈ ನವ್ಯೋತ್ತರ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಿದೆ.