ಹಸಿವಿನ ಜ್ವಾಲೆ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಮುಖವಾಡ: 'ಸ್ಫೋಟ' ಕಥೆಯ ಒಂದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ನೋಟ
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ಚಿಂತಕ ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪನವರ 'ಸ್ಫೋಟ' ಕಥೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಥೆಯಾಗಿರದೆ, ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಸಮಾಜದ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಕಳಚಿ ಹಾಕುವ ಒಂದು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಸಾಮಾಜಿಕ ದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನ ಸುತ್ತ ಹೆಣೆಯಲಾದ ಆಡಂಬರದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ನಡುವಿನ ಕಂದಕವನ್ನು ಬರಗೂರರು ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಕ್ರೋಶಭರಿತವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಕಥೆಯ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಲೇಖನ ಇಲ್ಲಿದೆ:
ಪೀಠಿಕೆ: ಎರಡು ಭಿನ್ನ ಜಗತ್ತುಗಳ ಸಂಘರ್ಷ
'ಸ್ಫೋಟ' ಕಥೆಯು ಆರಂಭವಾಗುವುದೇ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಭಿನ್ನ ಧ್ರುವಗಳಂತಿರುವ ಓಟದೊಂದಿಗೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹಸಿವಿನ ಬೇಗೆಯಿಂದ ನರಳಿ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಹಾಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಓಡುತ್ತಿರುವ ಅನಾಮಧೇಯ ಬಡ ಮುದುಕಿ; ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಸಮಾಜದ ಗೌರವ, ತತ್ವಜ್ಞಾನ, ಮತ್ತು ತಮಗೊಲಿದ 'ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'ಯ ಫಲಕವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗಾಗಿ ಓಡುತ್ತಿರುವ ಸಾಹಿತಿ ಕಾಂತಯ್ಯ. ಕಥೆಗಾರರು ಈ ಇಬ್ಬರ ಓಟದ ಮೂಲಕವೇ ನಮ್ಮ ಇಡೀ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಂತರಿಕ ವೈರುಧ್ಯಗಳನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಕಳೆದುಹೋದ ವಸ್ತುವೊಂದರ ಹುಡುಕಾಟವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ 'ಹಸಿವು' ಮತ್ತು 'ಅಹಂಕಾರ'ದ ನಡುವಿನ ಮುಖಾಮುಖಿ.
ಕಾಂತಯ್ಯ: ಬೌದ್ಧಿಕ ದಿವಾಳಿತನ ಮತ್ತು ಸೋಗಲಾಡಿತನದ ಪ್ರತೀಕ
ಕಥೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕಾಂತಯ್ಯನವರು ನಾಡಿನ ದೊಡ್ಡ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ, ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತಿ. ಆದರೆ, ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಥೆಗಾರರು ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವೈರುಧ್ಯದ ಪರಮಾವಧಿ: ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಶಕರು ದೇಶದ ಹಸಿವು, ಬಡತನ ಮತ್ತು ಆಹಾಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಕಾಂತಯ್ಯನವರು “ಎಲ್ಲವೂ ಕರ್ಮಫಲ, ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಿಚ್ಛೆ” ಎಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಹೊದ್ದು ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರ ಮನೆಯ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ನೆನ್ನೆಯಿಂದ ಉಪವಾಸವಿದ್ದು, ಅನಾರೋಗ್ಯ ಪೀಡಿತ ಮೊಮ್ಮಗನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ರೂಪಾಯಿ ಸಂಬಳ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಗೋಗರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮುದುಕಿಯ ಹಸಿವು ಅವರಿಗೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಬೌದ್ಧಿಕ ಕ್ರೌರ್ಯ: ಬಡವರ ಬಗ್ಗೆ ಕಾವ್ಯ ಬರೆಯುವ, ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಕಾಂತಯ್ಯನವರು, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ ಎಂದು ಬಂದ ಮುದುಕಿಯನ್ನು “ಕಾಮನ್‌ಸೆನ್ಸ್ ಇಲ್ಲದವರು, ಸಿವಿಲೈಸ್ಡ್ ಅಲ್ಲದವರು” ಎಂದು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹವರಿಂದ ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಎಂದು ಭಾಷಣ ಬಿಗಿಯುವ ಅವರ ನಡೆ, ಸಮಾಜದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ‘ಉನ್ನತ ವರ್ಗದ’ ಬೌದ್ಧಿಕ ದಿವಾಳಿತನ ಮತ್ತು ಸೋಗಲಾಡಿತನವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಮುದುಕಿ: ಮೌನ ಪ್ರತಿರೋಧ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನ ಉಗ್ರರೂಪ
ಕಥೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪಾತ್ರ ಆ ಮುದುಕಿ. ಆಕೆಗೆ ಹೆಸರಿಲ್ಲ; ಆಕೆ ಇಡೀ ಶೋಷಿತ ವರ್ಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ. ಕಾಂತಯ್ಯನವರ ಮನೆಯ ಇಡೀ ಕಸ ಬಳಿಯುವ ಕಾಯಕದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮಕ್ಕಳ ಮಲ ಮೂತ್ರ ತೊಳೆಯುವವರೆಗೂ ಶ್ರಮಪಡುವ ಆಕೆಗೆ ಸಿಗುವ ಪ್ರತಿಫಲ ಅತ್ಯಲ್ಪ.
ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಬಾಗಿಲು ಮತ್ತು ನಿರಾಸೆ: ಕಾಂತಯ್ಯನವರ ಭವ್ಯ ಮನೆ ಆಕೆಗೆ ಒಂದು ಗರ್ಭಗುಡಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ತನಗೆ ನ್ಯಾಯ ಸಿಗಬಹುದು, ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ರೂಪಾಯಿ ಸಿಗಬಹುದು ಎಂದು ಆಕೆ ಕಾಯುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಆ ‘ಜ್ಞಾನದ ಗರ್ಭಗುಡಿ’ಯ ಬಾಗಿಲು ಆಕೆಯ ಹಸಿವಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಪ್ರತಿರೋಧದ ಕಿಡಿ: ಯಾವಾಗ ಹಸಿವು ಮಿತಿ ಮೀರುತ್ತದೆಯೋ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಬೌದ್ಧಿಕತೆಯ ಅಹಂಕಾರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ರಾಚುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಮುದುಕಿ ಕಳ್ಳತನದ ಹಾದಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಆಕೆ ಕದ್ದದ್ದು ಹಣವನ್ನಲ್ಲ ಅಥವಾ ಒಡವೆಯನ್ನಲ್ಲ; ಕಾಂತಯ್ಯನವರ ಇಡೀ ಬದುಕಿನ ಅಹಂಕಾರದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದ, ಗೋಡೆಗೆ ತೂಗಿದ್ದ 'ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಫಲಕ'ವನ್ನು! ಈ ಕೃತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಆಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಖಕ್ಕೆ ತೀವ್ರವಾದ ಚಾಟಿ ಬೀಸುತ್ತಾಳೆ.
ಕೋಡಿಯ ಸ್ಫೋಟ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ
ಕಥೆಯ ಅಂತ್ಯದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕೆರೆಯ ಕೋಡಿ ಒಡೆಯುವ ಘಟನೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾದುದು. ಕೆರೆಯ ನೀರು ನುಗ್ಗಿ ಕಾಂತಯ್ಯನವರ ಭೋಗದ ಬೆಳೆಯಾಗಿದ್ದ ಹೊಲವನ್ನು ಮುಳುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿಕೋಪವಲ್ಲ; ಶೋಷಿತರ ಆಕ್ರೋಶದ ಕಟ್ಟೆಯೊಡೆದರೆ ಶ್ರೀಮಂತರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಹೇಗೆ ಧೂಳೀಪಟವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮುನ್ಸೂಚನೆ.
ಕಾಂತಯ್ಯ ತನ್ನ ಫಲಕವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಮುದುಕಿಯನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದಾಗ, ಮುದುಕಿ ಅನುಭವಿಸುವ ತಳಮಳ ಅಪಾರ. ಆ ಫಲಕವನ್ನು ಮಾರಿ ಮೊಮ್ಮಗನಿಗೆ ತುತ್ತು ಅನ್ನ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಆಕೆಯ ಆಸೆ ಒಂದೆಡೆಯಾದರೆ, ಇದು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಮತ್ತೆ ಕಾಂತಯ್ಯನಂತಹ ಸೋಗಲಾಡಿಗಳ ಕೈ ಸೇರಬಾರದು ಎಂಬ ಹಠ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆಕೆ ತನಗೇನಾದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು, ಆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಫಲಕವನ್ನು ಭೋರ್ಗರೆದು ಹರಿಯುವ ಕೋಡಿಯ ನೀರಿಗೆ ಎಸೆದುಬಿಡುತ್ತಾಳೆ.
“ಇದ್ದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಕೋಡಿ ನೀರಿನ ಕಡೆಗೆ ಬೀಸಿ ಒಗೆದಳು... ಹೇಳಹೆಸರಿಲ್ಲದಂತೆ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋದದ್ದನ್ನು ಕಂಡಳು.”
ಈ ಒಂದು ಕೃತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಬರಗೂರರು ಕಥೆಗೆ ಅದ್ಭುತವಾದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಹಸಿದ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮುಂದೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಬಿರುದುಗಳು, ಬೌದ್ಧಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಎಷ್ಟು ನಗಣ್ಯ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಹೀನ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ 'ಸ್ಫೋಟ' ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆ
ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪನವರು ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಭಾಷೆ ಅತ್ಯಂತ ಆವೇಗದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಕಥೆಯ ಆರಂಭದ ಓಟದ ವರ್ಣನೆ, ಮುದುಕಿಯ ಮುಖವನ್ನು "ಇಂಡಿಯಾದ ಭೂಪಟದಂತ ಮುಖ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುವ ಚಿತ್ರಣ ಅತ್ಯಂತ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಭವ್ಯತೆಯ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಬಡತನದ ಕ್ರೂರ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಆ ಒಂದು ಸಾಲು ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸಂಭಾಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವ ವೈರುಧ್ಯಗಳು (ಕಾಂತಯ್ಯನವರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಿಶ್ರಿತ ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಮಾತುಗಳು ವರ್ಸಸ್ ಮುದುಕಿಯ ಆರ್ತ ಧ್ವನಿ) ಕಥೆಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.
ಮುಕ್ತಾಯ: ಕಥೆ ನೀಡುವ ಸಂದೇಶ
'ಸ್ಫೋಟ' ಕಥೆಯು ಕೇವಲ ಕಾಂತಯ್ಯ ಮತ್ತು ಮುದುಕಿಯ ನಡುವಿನ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಹಸಿವನ್ನು ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯುವ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ದಂಗೆ. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬಡವರ ಕರುಳಿನ ಕರೆಯನ್ನು ಆಲಿಸದಿದ್ದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ 'ಸ್ಫೋಟ' ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಥೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಬರಗೂರರ ಈ ಲೇಖನಿಯು ಇಂದಿಗೂ ಸಮಾಜದ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ.
ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳಿಲ್ಲ:
ಕಾಮೆಂಟ್‌ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ