ಬಸವಣ್ಣನವರ ​ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯಕ, ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಶರಣರ ಅನುಭಾವ

ಇಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೋ ನೋಡಿ:

https://youtu.be/8V3GxzrrUbA?si=8zT0gLz9CpKI6TnA

ಬಸವಣ್ಣನವರ ​ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯಕ, ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಶರಣರ ಅನುಭಾವ 

ಕರ್ತೃ - ಕೃತಿ ಪರಿಚಯ

ವಿಶ್ವಗುರು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಕ್ರಾಂತಿಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಮಹಾನ್ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು. ಅವರು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1120 ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಮಾದರಸ ಮತ್ತು ಮಾದಲಾಂಬಿಕೆ ದಂಪತಿಯ ಸುಪುತ್ರರು. ಇವರು ತಾಯಿಯ ತವರುಮನೆಯಾದ ಇಂಗಳೇಶ್ವರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯೂ ಇದೆ.

ಕೌಟುಂಬಿಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ

 ಬಸವಣ್ಣನವರಿಗೆ ಗಂಗಾಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ನೀಲಾಂಬಿಕೆ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಿದ್ದರು. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಚನಕಾರ್ತಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಗಂಗಾಂಬಿಕೆಯು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸೋದರಮಾವನಾದ ಬಲದೇವ ಮಂತ್ರಿಯ ಪುತ್ರಿ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಕಲಚೂರಿ ಅರಸ ಬಿಜ್ಜಳನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಕೇವಲ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರದೆ, ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.

ಬಸವಣ್ಣನವರು 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಪ್ರತಿಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕರು. ತಮ್ಮ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದರು. ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ, ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು.

 "ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ" ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ದುಡಿದು ಬದುಕಬೇಕೆಂಬ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಹಾದಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.

 ಜಾತಿ, ಮತ, ಭಾಷೆಯ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದ, ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಸಂಸತ್ತು ಎನ್ನಲಾದ 'ಅನುಭವ ಮಂಟಪ'ವನ್ನು ಶಿವಶರಣರಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಶರಣ ತತ್ವ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಕಾಯಕ ನಿಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರನ್ನು ಅವರು "ನಿಜವಾದ ಶಿವಶರಣರು" ಎಂದು ಕರೆದರು.

ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳು ಸರಳ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇವರ ವಚನಗಳ ಅಂಕಿತನಾಮ "ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ"

ತಿರುಳು:

ಬಸವಣ್ಣನವರ ಈ ವಚನಗಳು ಕಾಯಕ ತತ್ವದ ವಿಭಿನ್ನ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯವಿರಬಾರದು, ಅರಿವಿನ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕಾರ ಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಸಹಜ ಸ್ವಭಾವಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಂದವರಿಗೆ ಜಾತಿ, ಕುಲ ಅಥವಾ ಅವರು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡಬಾರದು. ಶರಣರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಕಾಯಕ ಯಾವುದಾದರೇನು? ಅದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ, ಭಕ್ತಿಯೇ ಬಹುಮುಖ್ಯ. ಮಡಿವಾಳನು ಹೇಗೆ ಬಟ್ಟೆಯ ಕೊಳೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಬೆಳ್ಳಗಾಗಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಶರಣರ ಸತ್ಸಂಗ ಮತ್ತು ಅನುಭಾವವು ಮನುಷ್ಯನ ಅರಿವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಬಸವಣ್ಣನವರ ದಿಟ್ಟ ನಿಲುವು ಇಲ್ಲಿ ಬಹು ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಂಡಿದೆ.

ಅದೇ ರೀತಿ, ಕೆಟ್ಟ ಸ್ವಭಾವದವರು ಇತರರನ್ನು ದೂಷಿಸುವುದನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಕಾಯಕವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಹಜ ಗುಣಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾ ಬಸವಣ್ಣನವರು ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನ ಇಂತಹ ದುರ್ಗುಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಸರಳಾನುವಾದ

೧. ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಲ-ಕಾಯಕದ ಹಂಗಿಲ್ಲ. ದೈವಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಭಕ್ತನು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ಆತನ ಕಾಯಕ (ಉದ್ಯೋಗ) ಯಾವುದೆಂದು ನಾನು ವಿಚಾರಿಸಿದರೆ ಅದು ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಆಣೆ, ನಿಮ್ಮ ಪುರಾತನ ಶರಣರ ಮೇಲೆ ಆಣೆ! ಹಾಗೆ ಕೇಳುವುದು ನನ್ನ ತಲೆಗೆ ದಂಡ (ಶಿಕ್ಷೆ). ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನೇ, ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಕುಲವನ್ನು ಹುಡುಕಿದರೆ ಅದು ನಿಮ್ಮ ರಾಣಿವಾಸದ (ಪಾರ್ವತಿಯ) ಮೇಲೆ ಆಣೆಯಾಗಿ ಸತ್ಯ.

೨. ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶವು ಮಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ರೋಗ ಗುಣಪಡಿಸುವ ವೈದ್ಯನಂತಿದ್ದರೆ, ಜಂಗಮನ (ಸಮಾಜದ) ಉಪದೇಶವು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿ ರೋಗವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ವೈದ್ಯನಂತಿದೆ. ನೋಡಿ, ಸಂಸಾರವೆಂಬ ರೋಗವನ್ನು ಕಳೆಯುವ ರೀತಿ ಹೇಗಿದೆ ಎಂದು! ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನ ಶರಣರ ಅನುಭಾವವು (ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆ) ಮಡಿವಾಳನ ಕಾಯಕದಂತೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಕೊಳೆಯನ್ನು ತೊಳೆದು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

೩. ಕೋತಿಗೆ ಚೇಷ್ಟೆ ಮಾಡಬೇಡ ಎಂದರೆ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ನೆಲವನ್ನು ಅಗೆಯುವ ಹೆಗ್ಗಣವನ್ನು ಸುಂದರವಾದ ಮಾಳಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದರೂ ಅದು ಅಗೆಯುವುದನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಬೇರೆಯವರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವ ಗುಣವುಳ್ಳವರು ಇತರರ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನೇ ತಮ್ಮ ನಿಯಮವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನೇ, ದೂಷಿಸುವುದೇ ಅವರ ನಿತ್ಯದ ಕಾಯಕವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ.

ಪ್ರಬಂಧ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು:

ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ "ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಲ ಮತ್ತು ಕಾಯಕದ ಹಂಗಿಲ್ಲ" ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.

ಉತ್ತರ:

ಪೀಠಿಕೆ: 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹರಿಕಾರರಾದ ವಿಶ್ವಗುರು ಬಸವಣ್ಣನವರು ತಮ್ಮ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದವರು. ಶರಣರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಕಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದವುಗಳು. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಚನದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಭಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ, ಕುಲ ಅಥವಾ ಉದ್ಯೋಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡುವುದು ಮಹಾಪರಾಧ ಎಂಬುದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವಿಷಯ ವಿಸ್ತರಣೆ:

ಬಸವಣ್ಣನವರ ಪ್ರಕಾರ, ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದೈವಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಹ ಶಿವಭಕ್ತನು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ಆತ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆತನ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಕುಲ ಯಾವುದು ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸುವುದು ಶರಣ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾದುದು. ವಚನದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆಯೆಂದರೆ:

ಭಕ್ತನ ಕಾಯಕ ಯಾವುದೆಂದು ವಿಚಾರಿಸಿದರೆ ಅದು ಸ್ವತಃ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಪುರಾತನ ಶರಣರ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಆಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ತಾರತಮ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದು ತಮ್ಮ ತಲೆದಂಡವನ್ನೇ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಚಕಾರವನ್ನೇ ತರಬಲ್ಲದು ಎಂದು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಕುಲವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನ ರಾಣಿವಾಸದ ಮೇಲೆ, ಎಂದರೆ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯ ಮೇಲೆ ಆಣೆಯಿಟ್ಟು ಹೇಳುವಂತಹ ಪರಮ ಸತ್ಯವಾದ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ:

ಹೀಗೆ, ಭಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶರಣರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಷ ಭಕ್ತಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. ಮನುಷ್ಯನು ಮಾಡುವ ಉದ್ಯೋಗ ಅಥವಾ ಹುಟ್ಟಿದ ಕುಲ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ, ಭಕ್ತಿಯೇ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಎಂಬ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಮಾನತೆಯ ಮತ್ತು ಉದಾರತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ ಬಹು ಸುಂದರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ಗುರು-ಜಂಗಮರ ಉಪದೇಶ ಹಾಗೂ ಶರಣರ ಅನುಭಾವವು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೇಗೆ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಚನದ ಆಧಾರದೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸಿ.

ಉತ್ತರ:

ಪೀಠಿಕೆ: ಮನುಷ್ಯನ ಅರಿವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಆತನ ಸಂಸಾರಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಗುರು, ಜಂಗಮ ಹಾಗೂ ಶರಣರ ಸತ್ಸಂಗ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರು ವೈದ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಡಿವಾಳನ ಕಾಯಕದ ಸುಂದರ ರೂಪಕಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವಿಷಯ ವಿಸ್ತರಣೆ:

ಬಸವಣ್ಣನವರು ಮನುಷ್ಯನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ:

 1. ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶ: ಗುರುವಿನ ಬೋಧನೆ ಅಥವಾ ಉಪದೇಶವು ಮಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ರೋಗವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಗುಣಪಡಿಸುವ ವೈದ್ಯನಂತಿದೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

 2. ಜಂಗಮನ ಉಪದೇಶ: ಜಂಗಮನ (ಸಮಾಜದ ಅಥವಾ ಸಂಚಾರಿ ಶರಣರ) ಉಪದೇಶವು ಕೇವಲ ಮಂತ್ರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿ ರೋಗದ ಮೂಲವನ್ನೇ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕುವ ದಕ್ಷ ವೈದ್ಯನಂತಿದೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತೊಗೆಯುತ್ತದೆ.

 3. ಶರಣರ ಅನುಭಾವ ಮತ್ತು ಮಡಿವಾಳನ ಕಾಯಕ: ಮಡಿವಾಳನು ಹೇಗೆ ಕೊಳಕಾದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಒಗೆದು, ಅದರ ಮೇಲಿನ ಮಣ್ಣನ್ನು ತೊಳೆದು ಬೆಳ್ಳಗಾಗಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನ ಶರಣರ ಸತ್ಸಂಗ ಮತ್ತು ಅವರ ನಡುವಿನ 'ಅನುಭಾವ' ಅಥವಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗಿನ ಅಹಂಕಾರ, ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧಾದಿ ಕೊಳೆಯನ್ನು ತೊಳೆದು ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ:

ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಭವ ರೋಗವನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಸಾಲದು. ಗುರು-ಜಂಗಮರ ಕಠಿಣ ಉಪದೇಶ ಹಾಗೂ ಶರಣರ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳು ಮಡಿವಾಳನ ಕಾಯಕದಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ, ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ವೈಚಾರಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಬಸವಣ್ಣನವರ ದಿಟ್ಟ ನಿಲುವು ಇಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: "ಕೆಟ್ಟ ಸ್ವಭಾವದವರಿಗೆ ದೂಷಿಸುವುದೇ ನಿತ್ಯದ ಕಾಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ" - ಬಸವಣ್ಣನವರು ಈ ಗುಣವನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ವಿಡಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ?

ಉತ್ತರ:

ಪೀಠಿಕೆ: ಕಾಯಕ ತತ್ವ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮವಲ್ಲ, ಅದು ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಇತರರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವುದನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಮುಖ್ಯ ಕಾಯಕವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಮನುಷ್ಯರ ಸಹಜ ದುರ್ಗುಣವನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಹಜ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವಿಷಯ ವಿಸ್ತರಣೆ:

ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಕೆಟ್ಟ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಆತ ಎಷ್ಟೇ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಎರಡು ಮಾರ್ಮಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ:

ಕೋತಿಯ ಚೇಷ್ಟೆ: ಕೋತಿಗೆ ಚೇಷ್ಟೆ ಮಾಡಬೇಡ ಎಂದು ಎಷ್ಟೇ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳಿದರೂ ಅದು ತನ್ನ ಸಹಜ ಗುಣವಾದ ಚೇಷ್ಟೆಯನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಹೆಗ್ಗಣದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ: ನೆಲವನ್ನು ಅಗೆಯುವ ಗುಣವುಳ್ಳ ಹೆಗ್ಗಣವನ್ನು ತಂದು, ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ, ಭವ್ಯವಾದ ರಾಜಮಾಳಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದರೂ ಅದು ತನ್ನ ಮೂಲ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಮರೆತು ಮಾಳಿಗೆಯನ್ನು ಅಗೆಯುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಇದೇ ರೀತಿ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪರನಿಂದನೆ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಇತರರನ್ನು ದೂಷಿಸುವ ಗುಣವುಳ್ಳ ಕೆಟ್ಟ ಸ್ವಭಾವದ ಜನರಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಎಂತಹ ಸತ್ಸಂಗ ಸಿಕ್ಕರೂ, ಎಷ್ಟೇ ಒಳ್ಳೆಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಇತರರ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನೇ ತಮ್ಮ ನಿಯಮವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹವರಿಗೆ ದೂಷಿಸುವುದೇ ಒಂದು ನಿತ್ಯದ ಕಾಯಕವಾಗಿ ಹೋಗಿರುತ್ತದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ:

ಬಸವಣ್ಣನವರು ಈ ವಚನದ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಆಂತರಿಕ ಗುಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಇತರರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವರ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ವಿಡಂಬಿಸಿ, ಮನುಷ್ಯನು ಇಂತಹ ಕೆಟ್ಟ ಕಾಯಕದಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕೆಂದು ಸಂದೇಶ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಟಿಪ್ಪಣಿ ರೂಪದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು:

ಟಿಪ್ಪಣಿ ೧: ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಲ-ಕಾಯಕದ ಹಂಗಿಲ್ಲ

ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ "ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಲ ಮತ್ತು ಕಾಯಕದ ಹಂಗಿಲ್ಲ" ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.

ಉತ್ತರ:

ಪೀಠಿಕೆ: 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹರಿಕಾರರಾದ ವಿಶ್ವಗುರು ಬಸವಣ್ಣನವರು ತಮ್ಮ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದವರು. ಶರಣರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಕಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದವುಗಳು. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಚನದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಭಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ, ಕುಲ ಅಥವಾ ಉದ್ಯೋಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡುವುದು ಮಹಾಪರಾಧ ಎಂಬುದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವಿಷಯ ವಿಸ್ತರಣೆ:

ಬಸವಣ್ಣನವರ ಪ್ರಕಾರ, ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದೈವಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಹ ಶಿವಭಕ್ತನು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ಆತ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆತನ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಕುಲ ಯಾವುದು ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸುವುದು ಶರಣ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾದುದು. ವಚನದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆಯೆಂದರೆ:

 ಭಕ್ತನ ಕಾಯಕ ಯಾವುದೆಂದು ವಿಚಾರಿಸಿದರೆ ಅದು ಸ್ವತಃ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಪುರಾತನ ಶರಣರ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಆಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

 ಅಂತಹ ತಾರತಮ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದು ನನ್ನ ತಲೆಗೆ ದಂಡ (ದೊಡ್ಡ ಶಿಕ್ಷೆ) ತರಬಲ್ಲದು ಎಂದು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಕುಲವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನ ರಾಣಿವಾಸದ (ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯ) ಮೇಲೆ ಆಣೆಯಿಟ್ಟು ಹೇಳುವಂತಹ ಪರಮ ಸತ್ಯವಾದ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ:

ಹೀಗೆ, ಭಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶರಣರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಷ ಭಕ್ತಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. ಮನುಷ್ಯನು ಮಾಡುವ ಉದ್ಯೋಗ ಅಥವಾ ಹುಟ್ಟಿದ ಕುಲ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ, ಭಕ್ತಿಯೇ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಎಂಬ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಮಾನತೆಯ ಮತ್ತು ಉದಾರತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ ಬಹು ಸುಂದರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ಟಿಪ್ಪಣಿ ೨: ಗುರು-ಜಂಗಮರ ಉಪದೇಶ ಹಾಗೂ ಶರಣರ ಅನುಭವ 

ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ಗುರು-ಜಂಗಮರ ಉಪದೇಶ ಹಾಗೂ ಶರಣರ ಅನುಭಾವವು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೇಗೆ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಚನದ ಆಧಾರದೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸಿ.

ಉತ್ತರ:

ಪೀಠಿಕೆ: ಮನುಷ್ಯನ ಅರಿವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಆತನ ಸಂಸಾರಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಗುರು, ಜಂಗಮ ಹಾಗೂ ಶರಣರ ಸತ್ಸಂಗ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರು ವೈದ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಡಿವಾಳನ ಕಾಯಕದ ಸುಂದರ ರೂಪಕಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವಿಷಯ ವಿಸ್ತರಣೆ:

ಬಸವಣ್ಣನವರು ಮನುಷ್ಯನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ:

 1. ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶ: ಗುರುವಿನ ಬೋಧನೆ ಅಥವಾ ಉಪದೇಶವು ಮಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ರೋಗವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಗುಣಪಡಿಸುವ ವೈದ್ಯನಂತಿದೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

 2. ಜಂಗಮನ ಉಪದೇಶ: ಜಂಗಮನ (ಸಮಾಜದ ಅಥವಾ ಸಂಚಾರಿ ಶರಣರ) ಉಪದೇಶವು ಕೇವಲ ಮಂತ್ರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿ ರೋಗದ ಮೂಲವನ್ನೇ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕುವ ದಕ್ಷ ವೈದ್ಯನಂತಿದೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತೊಗೆಯುತ್ತದೆ.

 3. ಶರಣರ ಅನುಭಾವ ಮತ್ತು ಮಡಿವಾಳನ ಕಾಯಕ: ಮಡಿವಾಳನು ಹೇಗೆ ಕೊಳಕಾದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಒಗೆದು, ಅದರ ಮೇಲಿನ ಮಣ್ಣನ್ನು ತೊಳೆದು ಬೆಳ್ಳಗಾಗಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನ ಶರಣರ ಸತ್ಸಂಗ ಮತ್ತು ಅವರ ನಡುವಿನ 'ಅನುಭಾವ' (ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳು) ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗಿನ ಅಹಂಕಾರ, ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧಾದಿ ಕೊಳೆಯನ್ನು ತೊಳೆದು ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ:

ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಭವ ರೋಗವನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಸಾಲದು. ಗುರು-ಜಂಗಮರ ಕಠಿಣ ಉಪದೇಶ ಹಾಗೂ ಶರಣರ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳು ಮಡಿವಾಳನ ಕಾಯಕದಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ, ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ವೈಚಾರಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಬಸವಣ್ಣನವರ ದಿಟ್ಟ ನಿಲುವು ಇಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಂಡಿದೆ.

ಟಿಪ್ಪಣಿ ೩: ಪರನಿಂದಕರ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಿಡಂಬನೆ

ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: "ಕೆಟ್ಟ ಸ್ವಭಾವದವರಿಗೆ ದೂಷಿಸುವುದೇ ನಿತ್ಯದ ಕಾಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ" - ಬಸವಣ್ಣನವರು ಈ ಗುಣವನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ವಿಡಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ?

ಉತ್ತರ:

ಪೀಠಿಕೆ: ಕಾಯಕ ತತ್ವ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮವಲ್ಲ, ಅದು ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಇತರರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವುದನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಮುಖ್ಯ ಕಾಯಕವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಮನುಷ್ಯರ ಸಹಜ ದುರ್ಗುಣವನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಹಜ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವಿಷಯ ವಿಸ್ತರಣೆ:

ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಕೆಟ್ಟ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಆತ ಎಷ್ಟೇ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಎರಡು ಮಾರ್ಮಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ:

ಕೋತಿಯ ಚೇಷ್ಟೆ: ಕೋತಿಗೆ ಚೇಷ್ಟೆ ಮಾಡಬೇಡ ಎಂದು ಎಷ್ಟೇ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳಿದರೂ ಅದು ತನ್ನ ಸಹಜ ಗುಣವಾದ ಚೇಷ್ಟೆಯನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಹೆಗ್ಗಣದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ: ನೆಲವನ್ನು ಅಗೆಯುವ ಗುಣವುಳ್ಳ ಹೆಗ್ಗಣವನ್ನು ತಂದು, ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ, ಭವ್ಯವಾದ ರಾಜಮಾಳಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದರೂ ಅದು ತನ್ನ ಮೂಲ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಮರೆತು ಮಾಳಿಗೆಯನ್ನು ಅಗೆಯುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಇದೇ ರೀತಿ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪರನಿಂದನೆ ಮಾಡುವ, ಅಥವಾ ಇತರರನ್ನು ದೂಷಿಸುವ ಗುಣವುಳ್ಳ ಕೆಟ್ಟ ಸ್ವಭಾವದ ಜನರಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಎಂತಹ ಸತ್ಸಂಗ ಸಿಕ್ಕರೂ, ಎಷ್ಟೇ ಒಳ್ಳೆಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಇತರರ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನೇ ತಮ್ಮ ನಿಯಮವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹವರಿಗೆ ದೂಷಿಸುವುದೇ ಒಂದು ನಿತ್ಯದ ಕಾಯಕವಾಗಿ ಹೋಗಿರುತ್ತದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ:

ಬಸವಣ್ಣನವರು ಈ ವಚನದ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಆಂತರಿಕ ಗುಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಇತರರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವರ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ವಿಡಂಬಿಸಿ, ಮನುಷ್ಯನು ಇಂತಹ ಕೆಟ್ಟ ಕಾಯಕದಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕೆಂದು ಸಂದೇಶ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಎರಡು ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು:

ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: ವಿಶ್ವಗುರು ಬಸವಣ್ಣನವರ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಯಾರು ಮತ್ತು ಅವರು ಎಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು?

ಉತ್ತರ: ಬಸವಣ್ಣನವರ ತಂದೆ ಮಾದರಸ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಮಾದಲಾಂಬಿಕೆ. ಅವರು ಇಂದಿನ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಸವಣ್ಣನವರು ತಾಯಿಯ ತವರುರಾದ ಇಂಗಳೇಶ್ವರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ಬಸವಣ್ಣನವರ ಪತ್ನಿಯರು ಯಾರು ಮತ್ತು ಅವರ ವಿಶೇಷತೆಯೇನು?

ಉತ್ತರ: ಬಸವಣ್ಣನವರಿಗೆ ಗಂಗಾಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ನೀಲಾಂಬಿಕೆ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಿದ್ದರು. ಇವರಿಬ್ಬರ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಅವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಚನಕಾರ್ತಿಯರಾಗಿದ್ದರು.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳ ಅಂಕಿತನಾಮ ಯಾವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಭಾಷಾ ಶೈಲಿ ಹೇಗಿದೆ?

ಉತ್ತರ: ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳ ಅಂಕಿತನಾಮ "ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ". ಇವರ ವಚನಗಳು ಸರಳ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿದ್ದು, ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೪: ಭಕ್ತನ ಕಾಯಕವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವುದು ಯಾರ ಮೇಲಿನ ಆಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ?

ಉತ್ತರ: ಮನೆಗೆ ಬಂದ ದೈವಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಭಕ್ತನ ಕಾಯಕ (ಉದ್ಯೋಗ) ಯಾವುದೆಂದು ವಿಚಾರಿಸುವುದು ಇಷ್ಟದೈವ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಪುರಾತನ ಶರಣರ ಮೇಲಿನ ಆಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೫: ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಕುಲವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಯಾರ ಮೇಲಿನ ಆಣೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ?

ಉತ್ತರ: ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಕುಲವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನ ಅಂತರಂಗದ ರಾಣಿವಾಸದ, ಎಂದರೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪಾರ್ವತೀ ದೇವಿಯ ಮೇಲೆ ಆಣೆಯಿಟ್ಟು ಹೇಳುವಂತಹ ಪರಮ ಸತ್ಯವಾದ ಅಪರಾಧವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೬: ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಯಾರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಏಕೆ?

ಉತ್ತರ: ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಮಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ರೋಗ ಗುಣಪಡಿಸುವ ವೈದ್ಯನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅರಿವಿನ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೭: ಜಂಗಮನ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ?

ಉತ್ತರ: ಜಂಗಮನ ಉಪದೇಶವು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿ ರೋಗವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ದಕ್ಷ ವೈದ್ಯನಂತಿದೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತೊಗೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೮: ಶರಣರ ಅನುಭಾವವು ಮನಸ್ಸಿನ ಕೊಳೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ?

ಉತ್ತರ: ಮಡಿವಾಳನು ಹೇಗೆ ಬಟ್ಟೆಯ ಕೊಳೆಯನ್ನು ತೊಳೆದು ಬೆಳ್ಳಗಾಗಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನ ಶರಣರ ಅನುಭಾವ ಅಥವಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗಿನ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೯: ಕೆಟ್ಟ ಸ್ವಭಾವದವರ ನಿತ್ಯದ ಕಾಯಕ ಯಾವುದು ಎಂದು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ?

ಉತ್ತರ: ಬೇರೆಯವರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವ ಗುಣವುಳ್ಳವರು ಇತರರ ಬಗ್ಗೆ ಸದಾ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನೇ ತಮ್ಮ ನಿಯಮವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಸದಾ ದೂಷಿಸುವುದೇ (ಪರನಿಂದನೆ) ಅವರ ನಿತ್ಯದ ಕಾಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೧೦: ಪರನಿಂದಕರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ?

ಉತ್ತರ: ಎಷ್ಟೇ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳಿದರೂ ಚೇಷ್ಟೆ ಬಿಡದ ಕೋತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಜಮಾಳಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದರೂ ನೆಲ ಅಗೆಯುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸದ ಹೆಗ್ಗಣದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.