ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯದ ಸುವರ್ಣಯುಗ

 

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ೧೫ ಮತ್ತು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನವನ್ನು, ಅಂದರೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು 'ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯದ ಸುವರ್ಣಯುಗ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಘವಾಂಕನು ೧೨-೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಷಟ್ಪದಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರೂ, ಅದು ಭವ್ಯವಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡು, ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಛಂದಸ್ಸಾಗಿ ಸಿಂಹಾಸನ ಏರಿದ್ದು ಇದೇ ಸುವರ್ಣಯುಗದಲ್ಲಿ.

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸುವರ್ಣಯುಗದ ಸಮಗ್ರ ಇತಿಹಾಸ, ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕವಿಗಳ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

1. ಷಟ್ಪದಿ ಸುವರ್ಣಯುಗದ ಉದಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು

ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯಗಳು (ಗದ್ಯ-ಪದ್ಯ ಮಿಶ್ರಿತ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭೂಯಿಷ್ಠ ಶೈಲಿ) ಕೇವಲ ಪಂಡಿತರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತಲುಪುವ ಸರಳ ಮತ್ತು ಗೇಯ ಪ್ರಧಾನವಾದ (ಹಾಡಲು ಬರುವ) ಮಾಧ್ಯಮದ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು.

 ದೇಸಿ ಚಳವಳಿ: ವಚನ ಮತ್ತು ರಗಳೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾದ ದೇಸಿ ಕಾವ್ಯ ಚಳವಳಿಗೆ ಷಟ್ಪದಿಯು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ನೀಡಿತು.

 ರಾಜಾಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿ: ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮಗಳ ಪುನರುತ್ಥಾನವಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ಧರ್ಮದ ತತ್ವಗಳನ್ನು, ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲು ಕವಿಗಳು ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಯುಧವೇ 'ಷಟ್ಪದಿ'.

2. ಸುವರ್ಣಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ಧ್ರುವತಾರೆಗಳು (ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಗಳು)

ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಷಟ್ಪದಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಛಂದಸ್ಸಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿತ್ರಯರೆಂದರೆ:

ಎ) ಮಹಾಕವಿ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ (ಗದುಗಿನ ನಾರಣಪ್ಪ) – ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯ ಶಿಖರ

ಷಟ್ಪದಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.

 ಪ್ರಮುಖ ಕಾವ್ಯ: 'ಕರ್ಣಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ' (ಗದುಗಿನ ಭಾರತ / ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ).

 ಛಂದಸ್ಸು: ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ.

 ವಿಶೇಷತೆ: ವ್ಯಾಸರ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಹಾಭಾರತದ ಮೊದಲ ೧೦ ಪರ್ವಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಮಣ್ಣಿನ ಸೊಗಡಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮರುಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದನು. ಇವನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವೀರ ರಸಗಳು ಮೇಳವಿಸಿವೆ. ತರಹೇವಾರಿ ರೂಪಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದರಿಂದ ಈತನನ್ನು 'ರೂಪಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. "ವೀರ ನಾರಾಯಣನೇ ಕವಿ, ಲಿಪಿಕಾರ ನಾರಣಪ್ಪ" ಎಂಬ ಭಕ್ತಿಭಾವ ಇವನದು.

ಬಿ) ಕವಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ – ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿಯ ಗಾರುಡಿಗ

ರಾಘವಾಂಕನ ನಂತರ ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಧುರವಾದ ಲಾವಣ್ಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟವನು ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ.

 ಪ್ರಮುಖ ಕಾವ್ಯ: 'ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ'

 ಛಂದಸ್ಸು: ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ.

 ವಿಶೇಷತೆ: ಸಂಸ್ಕೃತದ ಜೈಮಿನಿ ಅಶ್ವಮೇಧ ಪರ್ವದ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಾವ್ಯವಿದು. ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಶೈಲಿ ಎಷ್ಟು ಸರಳ ಮತ್ತು ಶ್ರುತಿಮಧುರವಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ, ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲೂ ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದ ವಾಚನ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಇವನ ಉಪಮಾ ಅಲಂಕಾರದ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚಿ 'ಉಪಮಾಲೋಲ' ಎಂದೂ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವನದ ವಸಂತನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ 'ಕರ್ಣಾಟ ಕವಿಚೂತವನಚೈತ್ರ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಿ) ಚಾಮರಸ – ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಷಟ್ಪದಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕ

ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ ಸಮಕಾಲೀನನಾದ ಚಾಮರಸನು ವೀರಶೈವ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಷಟ್ಪದಿಯ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ನೀಡಿದನು.

 ಪ್ರಮುಖ ಕಾವ್ಯ: 'ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ'

 ಛಂದಸ್ಸು: ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ.

ವಿಶೇಷತೆ: ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆಯ ಕೇಂದ್ರಪುರುಷನಾದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ಕಾವ್ಯವಿದು. ಮಾಯೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರುವ ಅಲ್ಲಮನ ಕಥೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕಾವ್ಯದ ಭಾಷೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರೌಢವೂ, ಸುಂದರವೂ ಆಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಕಂಡು ವಿಜಯನಗರದ ಪ್ರೌಢದೇವರಾಯ ರಾಜನು ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದ್ದನು.

3. ಸುವರ್ಣಯುಗದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳು

ಈ ಮೂವರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಇಡೀ ಯುಗವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿದೆ:

ಕವಿಯ ಹೆಸರು	ಪ್ರಮುಖ ಕಾವ್ಯಗಳು	ಬಳಸಿದ ಷಟ್ಪದಿ ಪ್ರಕಾರ	ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮಹತ್ವ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷತೆ
ಮಹಾಕವಿ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ	ಕರ್ಣಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ (ಗದುಗಿನ ಭಾರತ)	ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ	ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಹಾಕಾವ್ಯ. ವೀರ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ರಸಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನವಿದ್ದು, ಇವರನ್ನು 'ರೂಪಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕವಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ	ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ	ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ	ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರುತಿಮಧುರ ಹಾಗೂ ಲಲಿತವಾದ ಕಾವ್ಯ ಶೈಲಿ. ಉಪಮಾ ಅಲಂಕಾರದ ವೈಭವದಿಂದಾಗಿ 'ಉಪಮಾಲೋಲ' ಎಂಬ ಬಿರುದಿದೆ.
ಮಹಾಕವಿ ಚಾಮರಸ	ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ	ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ	ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ಉನ್ನತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಾವ್ಯ. ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರಿಂದ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಗೌರವ ಪಡೆದ ಗ್ರಂಥ.
ಕನಕದಾಸರು	ನಳಚರಿತ್ರೆ, ಹರಿಭಕ್ತಿಸಾರ	ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ	ನಳ-ದಮಯಂತಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕರುಣಾರಸಭರಿತವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಸರಳ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತಲುಪಿಸಿದರು.
ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಪಂಡಿತ	ಚೆನ್ನಬಸವ ಪುರಾಣ	ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ	೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣರ ಚರಿತ್ರೆ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ದರ್ಶನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಬೃಹತ್ ಪುರಾಣ ಕಾವ್ಯ.
ಬೊಮ್ಮರಸ / ಕೋಟೀಶ್ವರ	ಸೌಂದರ ಪುರಾಣ, ಜೀವರಾಜ ಚರಿತೆ	ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ / ಸಾಂಗತ್ಯ ಮಿಶ್ರಣ	ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಜೈನ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಷಟ್ಪದಿಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತಂದು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದರು.

4. ಷಟ್ಪದಿ ಸುವರ್ಣಯುಗದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು (Key Characteristics)

 ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಭಾಷೆ (ದೇಸಿ ಕನ್ನಡ): ಸಂಸ್ಕೃತದ ಅತಿರೇಕದ ಪ್ರಭಾವ ಕಮ್ಮಿಯಾಗಿ, ಅಚ್ಚಗನ್ನಡದ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು, ಗಾದೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಶೈಲಿಯ ಭಾಷೆ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾರಾಜಿಸಿತು.

ಗೇಯತೆ ಮತ್ತು ವಾಚನ ಸೌಲಭ್ಯ: ಈ ಯುಗದ ಕಾವ್ಯಗಳು ಕೇವಲ ಓದುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳನ್ನು ರಾಗವಾಗಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು (ಗಾಮನ ಶೈಲಿ / ಕಾವ್ಯ ವಾಚನ).

ರಸ ವೈವಿಧ್ಯತೆ: ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಕೃತಕ ವರ್ಣನೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಕ್ತಿ, ಕರುಣ, ವೀರ ಮತ್ತು ರೌದ್ರ ರಸಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಪಾತ್ರಗಳು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದವು.

ಮುಖ್ಯ ಸಾರಾಂಶ:

 ರಾಘವಾಂಕನು ಷಟ್ಪದಿಯೆಂಬ ಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತಿದರೆ, ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಕವಿಗಳು ಅದನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ, 'ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯದ ಸುವರ್ಣಯುಗ' ಎಂಬ ಮಹಾವೃಕ್ಷವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಯುಗವು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪಂಡಿತರ ಚಾವಡಿಯಿಂದ ಪಾಮರರ (ಸಾಮಾನ್ಯರ) ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೆ ತಂದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಕಾಲಘಟ್ಟವಾಗಿದೆ.

ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯದ ಸುವರ್ಣಯುಗ – ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು (Exam Notes)

ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯದ ಸುವರ್ಣಯುಗದ ಕುರಿತು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ 5 ಮತ್ತು 10 ಅಂಕಗಳ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.ಇದು  ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೋಟ್ಸ್ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಲಿದೆ.

1. 5 ಅಂಕದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು (ಮಾದರಿ ೧)

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಕಾಲವನ್ನು 'ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯದ ಸುವರ್ಣಯುಗ' ಎಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ? ವಿವರಿಸಿ.

ಉತ್ತರ:

ಪೀಠಿಕೆ: ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ೧೫ ಮತ್ತು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನವನ್ನು (ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲ) 'ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯದ ಸುವರ್ಣಯುಗ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಘವಾಂಕನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಷಟ್ಪದಿ ಪರಂಪರೆಯು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿತು.

ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು:

  1. ಜನಪ್ರಿಯತೆ: ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇದ್ದ ಕಠಿಣವಾದ ಚೂಡಾಮಣಿ, ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವ ದೇಸಿ ಛಂದಸ್ಸಾದ 'ಷಟ್ಪದಿ'ಯು ಪ್ರಧಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಯಿತು.

      2. ಕವಿತ್ರಯರ ಉದಯ: ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ, ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ ಮತ್ತು ಚಾಮರಸರಂತಹ ಮಹೋನ್ನತ ಕವಿಗಳು ಜನ್ಮತಾಳಿ, ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.

      3. ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುನರುತ್ಥಾನ: ವೈಷ್ಣವ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮಗಳ ತತ್ವಗಳನ್ನು, ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲು ಕವಿಗಳು ಷಟ್ಪದಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಯುಧವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.

ಉಪಸಂಹಾರ: ಹೀಗೆ ಷಟ್ಪದಿಯು ಪಂಡಿತರ ಚಾವಡಿಯಿಂದ ಪಾಮರರ (ಸಾಮಾನ್ಯರ) ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಾಲವನ್ನು ಸುವರ್ಣಯುಗ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

4. 5 ಅಂಕದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು (ಮಾದರಿ ೨)

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಷಟ್ಪದಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಕವಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.

ಉತ್ತರ:

ಪೀಠಿಕೆ: ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನು ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕವಿ. ಇವನು ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

    1. ಕಾವ್ಯ: ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾವ್ಯ 'ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ . ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಅಶ್ವಮೇಧ ಪರ್ವದ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದರೂ, ಅಚ್ಚಗನ್ನಡದ ಸೊಗಡಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

`    2. ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸು: ರಾಘವಾಂಕನ ನಂತರ 'ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ'ಗೆ ಅದ್ಭುತವಾದ ನಾದ ಮಾಧುರ್ಯ ಮತ್ತು ಲಾವಣ್ಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟವನು ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ. ಇವನ ಕಾವ್ಯದ ನಡಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರುತಿಮಧುರವಾಗಿದೆ.

    . ಬಿರುದುಗಳು: ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪಮಾ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದರಿಂದ ಈತನಿಗೆ 'ಉಪಮಾಲೋಲ' ಎಂಬ ಬಿರುದಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದ ವಸಂತನಂತೆ ಕಾವ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದರಿಂದ 'ಕರ್ಣಾಟ ಕವಿಚೂತವನಚೈತ್ರ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ: ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲೂ ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದ ವಾಚನ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದೇ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯದ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ.

3. 10 ಅಂಕದ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ (ಮಾದರಿ 3)

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯದ ಸುವರ್ಣಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿ, ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.

ಉತ್ತರ:

ಪೀಠಿಕೆ: ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಚಂಪೂ ಯುಗದ ನಂತರ ಉದಿಸಿದ ಭವ್ಯ ಘಟ್ಟವೇ ಷಟ್ಪದಿ ಯುಗ. ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಈ ಯುಗವು ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಈ ಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳು ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

೧. ಮಹಾಕವಿ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ (ಗದುಗಿನ ನಾರಣಪ್ಪ):

ಷಟ್ಪದಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.

ಕಾವ್ಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಇವನ 'ಕರ್ಣಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ'* (ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ) ಕಾವ್ಯವು 'ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ'ಯಲ್ಲಿದೆ. ವ್ಯಾಸರ ಮಹಾಭารತವನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮರುಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.

ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮೌಲ್ಯ: ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ವೀರ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ರಸಗಳು ಮೇಳವಿಸಿವೆ. ತರಹೇವಾರಿ ರೂಪಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದರಿಂದ ಈತನನ್ನು 'ರೂಪಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನವ ಸಹಜ ಸ್ವಭಾವಗಳನ್ನು, ರಾಜಕೀಯ ಮುತ್ಸದ್ದಿತನವನ್ನು ಇವನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

೨. ಕವಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ:

ರಾಘವಾಂಕ ಮತ್ತು ಕುಮಾರವ್ಯಾಸರ ನಂತರ ಕೇಳಿಬರುವ ಅತ್ಯಂತ ಮಧುರವಾದ ಹೆಸರು ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನದು.

ಕಾವ್ಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಇವನ 'ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ' ಕಾವ್ಯವು 'ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ'ಯಲ್ಲಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕರುಣಾ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿರಸ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮೌಲ್ಯ: ಇವನ ಶೈಲಿ ಸರಳ, ಸುಲಭ ಹಾಗೂ ಗೇಯತೆಯಿಂದ (ಹಾಡಲು ಬರುವಂತೆ) ಕೂಡಿದೆ. ಉಪಮಾ ಅಲಂಕಾರದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಈತ ಸಿದ್ದಹಸ್ತ.

    3. ಮಹಾಕವಿ ಚಾಮರಸ:

ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ ಸಮಕಾಲೀನನಾದ ಚಾಮರಸನು ವೀರಶೈವ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಷಟ್ಪದಿಯ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಗೌರವ ತಂದುಕೊಟ್ಟನು.

ಕಾವ್ಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಇವನ 'ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ' ಕಾವ್ಯವು 'ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ'ಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆಯ ಕೇಂದ್ರಪುರುಷನಾದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಾಗಿದೆ.

ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮೌಲ್ಯ: ಮಾಯೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರುವ ಅಲ್ಲಮನ ಕಥೆಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕೃತಕ ವರ್ಣನೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರೌಢವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕಾವ್ಯದ ಭಾಷಾ ಪ್ರೌಢಿಮೆಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ವಿಜಯನಗರದ ರಾಜ ಪ್ರೌಢದೇವರಾಯನು ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಿಸಿದ್ದನು.

೪. ಕನಕದಾಸರು:

ಕೀರ್ತನೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲೂ ಕನಕದಾಸರ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ.

ಕಾವ್ಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಇವರ'ನಳಚರಿತ್ರೆ' ಮತ್ತು

'ಹರಿಭಕ್ತಿಸಾರ' ಕಾವ್ಯಗಳು ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿವೆ.

ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮೌಲ್ಯ: ನಳ-ದಮಯಂತಿಯರ ಕಥೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕರುಣಾರಸಭರಿತವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತಹ ಸರಳ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಷಟ್ಪದಿ ಸುವರ್ಣಯುಗದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:

1. ದೇಸಿ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ: ಸಂಸ್ಕೃತದ ಅತಿರೇಕ ಕಮ್ಮಿಯಾಗಿ, ಅಚ್ಚಗನ್ನಡದ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಗಾದೆಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

 2. ಗೇಯತೆ: ಈ ಕಾಲದ ಕಾವ್ಯಗಳು ಕೇವಲ ಓದುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳನ್ನು ರಾಗವಾಗಿ ಹಾಡಲು (ಕಾವ್ಯ ವಾಚನ/ಗಾಮಕ) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

  3. ರಸ ವೈವಿಧ್ಯತೆ: ಕೃತಕ ವರ್ಣನೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಕ್ತಿ, ಕರುಣ ಮತ್ತು ವೀರ ರಸಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು.

ಉಪಸಂಹಾರ:

ಹೀಗೆ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಕವಿಗಳು ಷಟ್ಪದಿಯೆಂಬ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು. ಭಾಷೆ, ವಸ್ತು, ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟವು ನಿಜಕ್ಕೂ 'ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯದ ಸುವರ್ಣಯುಗ'ವೇ ಆಗಿದೆ.