ನಿರಾಶ್ರಿತೆ: ಎಚ್. ವಿ. ಸಾವಿತ್ರಮ್ಮ

ನಿರಾಶ್ರಿತೆ

    – ಎಚ್. ವಿ. ಸಾವಿತ್ರಮ್ಮ

ಕರ್ತೃ - ಕೃತಿ ಪರಿಚಯ:

ಕನ್ನಡ ನವೋದಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತ್ರೀ ಧ್ವನಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಚ್. ವಿ. ಸಾವಿತ್ರಮ್ಮ ಅವರು ಪ್ರಮುಖರು. ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಕಥೆಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸವಾಲುಗಳ ನೈಜ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳಾಗಿವೆ.

ಜನನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ: ಮೇ ೨, ೧೯೧೩ ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಮೂರು ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿ ಪಡೆದ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಇವರದು.

ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ: ಇವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕೃತಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಅನುವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದರು.

ಅನುವಾದಗಳು: ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರರ 'ಗೊರಾ', 'ನೌಕಾಘಾತ' ಮತ್ತು ಲೂಯಿ ಫಿಷರ್ ಅವರ 'ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ' ಮುಂತಾದವು.

ಕಥಾ ಸಂಕಲನಗಳು: ನಿರಾಶ್ರಿತೆ, ಮರುಮದುವೆ, ಸರಿದ ಬೆರಳು, ಪ್ರತೀಕ್ಷೆ.

ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು: ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಸೋವಿಯತ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನೆಹರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೬೫), ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯ %)$. ಮತ್ತು ಅನುಪಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಗೌರವಗಳು ಸಂದಿವೆ.

 ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಇವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮೇಲಾಗುವ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ವೈಚಾರಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಗತಿಪರ ಧೋರಣೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಕಥೆಯ ತಿರುಳು:

ಎಚ್. ವಿ. ಸಾವಿತ್ರಮ್ಮನವರ ‘ನಿರಾಶ್ರಿತೆ’ ಕಥೆಯು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಇದು ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ಕಾಲದ ಕರಾಳತೆ, ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರ ಹಾಗೂ ಕರುಣೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ.

'ನಿರಾಶ್ರಿತೆ' ಕಥೆಯು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಕರಾಳ ಅಧ್ಯಾಯವಾದ 'ದೇಶ ವಿಭಜನೆ'ಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಈ ಕಥೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸದೆ, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯತೆ ಎದುರಿಸಿದ ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು:

 ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆ: ಯಾವುದೇ ಯುದ್ಧ ಅಥವಾ ಸಾಮೂಹಿಕ ಗಲಭೆ ನಡೆದಾಗ ಅದರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬಲಿಪಶು 'ಹೆಣ್ಣು'. ಆಸ್ತಿ-ಪಾಸ್ತಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಚಕಾರ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಹಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಈ ಕಥೆ ಸಾರುತ್ತದೆ.

 ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಂಕ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ: ಗಲಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ತುಳಸಿ ಮರಳಿ ಬಂದಾಗ, ಅವಳನ್ನು ಪವಿತ್ರತೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅಳೆಯುವ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಗಂಡನ ಸಂಕುಚಿತ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ.

 ಗಂಡಸು ವರ್ಸಸ್ ಗಂಡ: ಚಂದ್ರು ಎಂಬ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ಲೇಖಕಿಯವರು ಒಂದು ಮಾರ್ಮಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಚಂದ್ರು ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ 'ಗಂಡಸು' ಆಗಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆಯೇ ಹೊರತು, ತನ್ನ ಹೆಣ್ಣಿನ ನೋವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ 'ಗಂಡ'ನಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಅವನು, ಅವಳ ಜೊತೆಗಿರುವ ಮಗುವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಿದ್ಧನಿಲ್ಲ.

 ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ದರ್ಶನ: ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಬರುವ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು, ಅನಾಥರಾದ ಹಾಗೂ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತೆ ನೀಡುವ ಸಂದೇಶವು ಕಥೆಗೆ ಒಂದು ನೈತಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

 ಸರ್ವಕಾಲಿಕ ಸತ್ಯ: ತುಳಸಿಯ ಮಗುವನ್ನು ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗು ಎಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ತಂದೆಯ ದೊಡ್ಡಗುಣ, ಸಂಕುಚಿತ ಮನೋಭಾವದ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪಾಠವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಥೆಯು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದ್ದು, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದುದು ಎಂದು ಸಾರುತ್ತದೆ.

ಸಾರಾಂಶ ರೂಪದಲ್ಲಿ: ಈ ಕಥೆಯು ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ದುರಂತವನ್ನು ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣಿನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡುತ್ತದೆ. ಗಂಡನ ಸಂಕುಚಿತ ಮನೋಭಾವ ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ವಿಶಾಲ ಹೃದಯದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ, ಸ್ತ್ರೀಯರ ಬದುಕಿನ ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾರಾಂಶ:

ಕಥೆಯ ನಾಯಕ ಚಂದ್ರ ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯ. ಅವನು ತನ್ನ ಸೋದರಮಾವ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರ ಮಗಳು ತುಳಸಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿ, ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯನಾಗಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೆ. ಅವರಿಗೆ ರಾಧೆ ಎಂಬ ಮುದ್ದಾದ ಮಗಳಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅವರ ಬಾಳು ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮಾವ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಮಗನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಚಂದ್ರನ ಹಠಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುಬಿದ್ದು ಅವರು ಮಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟು ದೂರ ಕಳುಹಿಸಿರುತ್ತಾರೆ.

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ಸಂಭ್ರಮದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ಕಿಚ್ಚು ಹತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ದಂಗೆಯಾದಾಗ ಚಂದ್ರನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಮನೆಗೆ ಬರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನ 'ಪ್ರೇಮ ಮಂದಿರ' ಬೆಂಕಿಗೆ ಆಹುತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

 ರಾಧೆಯ ಸಾವು: ಚಂದ್ರನ ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೇ ಮಗಳು ರಾಧೆ ಸುಟ್ಟು ಕರಕಲಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ.

 ತುಳಸಿಯ ನಾಪತ್ತೆ: ಪತ್ನಿ ತುಳಸಿ ಎಲ್ಲಿ ಹೋದಳು, ಏನಾದಳು ಎಂಬ ಸುಳಿವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಆಘಾತದಿಂದ ಚಂದ್ರನು ದೆಹಲಿಗೆ ನಿರಾಶ್ರಿತನಾಗಿ ಬಂದು ಮಾವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಹೆಂಡತಿ-ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಚಂದ್ರನು ಜೀವಂತ ಶವದಂತಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನನ್ನು ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಹೊರತರಲು ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಂದ್ರನು ದೆಹಲಿಯ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ದುಃಖ ಗೌಣವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ತುಳಸಿಯ ನೆನಪು ಅವನನ್ನು ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ಕಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ದಿನ ಚಂದ್ರನು ಮಾವನೊಡನೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಭೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು "ಬಲಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ದೂಷಿಸಬೇಡಿ; ಅವರನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ" ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾತುಗಳು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಅವನು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅವರು "ತುಳಸಿ ನಿನಗೆ ಸಿಗುತ್ತಾಳೆ; ಆದರೆ ಅವಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನಿನಗಿಲ್ಲ, ದೇವರ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸು" ಎಂದು ಅಭಯ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ತುಳಸಿಯ ಪುನರ್ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷ:

ಕೆಲ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಹಳೆಯ ಹರಿದ ಸೀರೆಯಲ್ಲಿ, ಕಂದಿದ ಮುಖದ ತುಳಸಿ ಎದುರಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳನ್ನು ಕಂಡು ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಮೊದಲು ಸಂತೋಷವಾದರೂ, ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಮಗುವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅವನ ಪುರುಷ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಅಡ್ಡ ಬರುತ್ತದೆ.

ಚಂದ್ರನ ದ್ವಂದ್ವ: "ಮಗುವನ್ನು ಅನಾಥಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟು ಬಾ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಚಂದ್ರ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ತುಳಸಿಯ ದೃಢತೆ: ಕಷ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂದು ಕಲ್ಲಾಗಿದ್ದ ತುಳಸಿ, "ಮಗುವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾನು ಬರುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಮಾತು ನೆನಪಿದ್ದರೂ, ಆ ಮಗುವನ್ನು ತನ್ನ ರಾಧೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಸೋತು, ಒಂದು ಪತ್ರ ಬರೆದಿಟ್ಟು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರು (ತುಳಸಿಯ ತಂದೆ) ಮಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಮಗುವಿನ ವಿಷಯ ತಿಳಿದಾಗ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದರೂ, ತಕ್ಷಣವೇ ಮಗುವನ್ನು "ನನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗು" ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಮಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

 "ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬಾರದಮ್ಮಾ" ಎಂಬ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರ ಮಾತು ಚಂದ್ರನ ಸಂಕುಚಿತ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಅವರ ಉದಾತ್ತ ಮಾನವೀಯ ಗುಣದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಮೆರೆಯುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ:

 ಚಂದ್ರ: ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ವೈದ್ಯನಾದರೂ, ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಸೋಲುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಪುರುಷ.

 ತುಳಸಿ: ಅತೀವ ನೋವನ್ನುಂಡರೂ ತಾಯ್ತನದ ಮಮತೆಯನ್ನು ಬಿಡದ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಮತ್ತು ದೃಢನಿಶ್ಚಯದ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳು.

 ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರು: ಕಥೆಯ ನೈಜ ಆದರ್ಶ ಪಾತ್ರ. ಮನುಷ್ಯತ್ವವನ್ನು ಜಾತಿ-ಕುಲ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ನೋಡುವ ವಿಶಾಲ ಹೃದಯಿ.

ಸಂದೇಶ: ಈ ಕಥೆಯು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಮಾಜವು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ರಕ್ತಸಂಬಂಧಕ್ಕಿಂತ ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧವೇ ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬುದನ್ನು ಲೇಖಕರು ಇಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು:

ಪ್ರ ೧. ಚಂದ್ರು ನಿರಾಶ್ರಿತರ ವಸತಿಯಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವ ಮುಂಚೆ ಆತನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದುರ್ಘಟನೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿರಿ.

ಉತ್ತರ: ಚಂದ್ರು ನಿರಾಶ್ರಿತರ ವಸತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗೆ ನಿಲ್ಲುವ ಮುನ್ನ ಅವನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ದುರ್ಘಟನೆ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರವಾದುದು. ಅದು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಕರಾಳ ಅಧ್ಯಾಯವಾದ ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ದುರ್ಘಟನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು:

 1. ಸುಖಿ ಸಂಸಾರದ ನಾಶ: ಚಂದ್ರು ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಗಿದ್ದನು. ಹೆಂಡತಿ ತುಳಸಿ ಮತ್ತು ಮಗು ರಾಧೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಖೀ ಸಂಸಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ಕೇವಲ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಕೋಮು ದಂಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಸುಖವಾಗಿದ್ದ ಅವನ 'ಪ್ರೇಮ ಮಂದಿರ'ವನ್ನೇ ಈ ದಂಗೆಯು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡಿತು.

 2. ರಾಧೆಯ ಕರುಣಾಜನಕ ಸಾವು: ಊರಿನಲ್ಲಿ ಗಲಭೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಚಂದ್ರು ಗಾಬರಿಯಿಂದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಮನೆಗೆ ಓಡಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ದೃಶ್ಯ ಭಯಾನಕವಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಮನೆ ಬೆಂಕಿ ಹತ್ತಿ ಉರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನ ಮುದಿ ಸೇವಕ ರಾಮಸಿಂಹನು ಸುಟ್ಟು ಕರಕಲಾಗಿದ್ದ ಮಗು ರಾಧೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಕುಳಿತಿದ್ದನು. ಮಗುವು ನೋವಿನಿಂದ 'ಅಮ್ಮಾ' ಎಂದು ಚೀರಿ, ಚಂದ್ರನ ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೇ ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಇದು ಚಂದ್ರನ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಆಘಾತವಾಗಿತ್ತು.

 3. ತುಳಸಿಯ ನಾಪತ್ತೆ: ಮನೆಯು ಬೆಂಕಿಗೆ ಆಹುತಿಯಾದಾಗ ತುಳಸಿ ಎಲ್ಲಿ ಹೋದಳು ಎಂಬ ಸುಳಿವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂದು ಹೋದಳೋ ಅಥವಾ ದಂಗೆಕೋರರು ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದರೋ ಎಂಬ ಚಿಂತಾಗ್ನಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ಸುಡುತ್ತಿತ್ತು. ಕಣ್ಣೆದುರು ಮಗಳು ಸತ್ತಿದ್ದಕ್ಕಿಂತಲೂ, ಹೆಂಡತಿಯ ಅನಿಶ್ಚಿತ ಸ್ಥಿತಿ ಅವನನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಡಿತು.

 4. ಬದುಕಿನ ಬಗೆಗಿನ ಜಿಗುಪ್ಸೆ: ಈ ಘಟನೆಗಳ ನಂತರ ಚಂದ್ರು ದೆಹಲಿಗೆ ಬಂದು ಮಾವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಜೀವಚ್ಛವದಂತೆ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅವನಿಗೆ ಬದುಕಿನ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಜಿಗುಪ್ಸೆ ಮೂಡಿತ್ತು.

ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ: ಚಂದ್ರು ನಿರಾಶ್ರಿತರ ವಸತಿಯಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವ ಮುಂಚೆ ನಡೆದ ದುರ್ಘಟನೆಯೆಂದರೆ — ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಮನೆ ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಯಾದದ್ದು, ಮಗಳು ರಾಧೆ ಬೆಂಕಿಗೆ ಆಹುತಿಯಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಪತ್ನಿ ತುಳಸಿ ಅನಾಥವಾಗಿ ನಾಪತ್ತೆಯಾದದ್ದು. ಈ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದುಃಖವನ್ನು ಮರೆಯಲು ಮತ್ತು ತನ್ನಂತೆಯೇ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೀಡಾದವರಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಅವನು ನಂತರ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ವಸತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರ ೨. ಚಂದ್ರು ಮತ್ತು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿರಿ.

ಉತ್ತರ: ಚಂದ್ರು ಮತ್ತು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ನಡುವೆ ಬಿರ್ಲಾ ಭವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಭಾಷಣೆಯು ಕಥೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು. ಇದು ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ನೊಂದ ಜೀವವೊಂದಕ್ಕೆ ಆದರ್ಶದ ದಾರಿದೀಪ ಸಿಕ್ಕ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಮಾಡಬಹುದು:

 1. ಚಂದ್ರನ ಸೇವೆಯ ಶ್ಲಾಘನೆ: ಚಂದ್ರು ನಿರಾಶ್ರಿತರ ವಸತಿಯಲ್ಲಿ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಎನ್ನದೆ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು, ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. "ಬೇರೆಯವರ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಹಾನುಭೂತಿ ತೋರುವುದು ದೈವದತ್ತ ವರ" ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಚಂದ್ರನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತಾರೆ.

 2. ದುಃಖದ ನಿವೇದನೆ: ಚಂದ್ರು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಕರಾಳ ಕಥೆಯನ್ನು (ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿಯ ದುರಂತ, ರಾಧೆಯ ಸಾವು ಮತ್ತು ತುಳಸಿಯ ನಾಪತ್ತೆ) ತೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಚಂದ್ರನ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಅಹಿಂಸೆಯ ಮೂರ್ತಿಯಾದ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಮುಖವೂ ಕನಿಕರದಿಂದ ಬಾಡಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಚಂದ್ರನ ಬೆನ್ನನ್ನು ನೇವರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೌನವಾಗಿಯೇ ಅವನಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

 3. ನೈತಿಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಭಯ: ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಭರವಸೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, "ತುಳಸಿ ನಿಮಗೆ ಖಂಡಿತ ಸಿಕ್ಕುತ್ತಾಳೆ. ದೇವರನ್ನು ನಂಬಿ, ಧೈರ್ಯಗೆಡಬೇಡಿ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವೆಂದರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಚಂದ್ರನಿಗೆ ನೀಡುವ ನೈತಿಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆ. "ಅವಳ ಮೇಲೆ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಕೂಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ದೇವರು ನಿಮಗೆ ಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಪರಮಾತ್ಮನು ನಿಮಗೆ ಕೊಟ್ಟುದ್ದನ್ನು ನಮ್ರತೆಯಿಂದ, ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

 4. ಸಂದೇಶದ ಆಳ: ತುಳಸಿ ಒಂದು ವೇಳೆ ಅನ್ಯಪುರುಷರ ಬಲಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ 'ಅಪವಿತ್ರ' ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಅವಳನ್ನು ಶಂಕಿಸದೆ ಅಥವಾ ದೂಷಿಸದೆ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಗೌರವದಿಂದ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸಂದೇಶವಾಗಿತ್ತು.

ಪರಿಣಾಮ: ಗಾಂಧೀಜಿಯೊಂದಿಗಿನ ಈ ಸಂಭಾಷಣೆಯು ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ ಶಾಂತಿ ನೀಡಿದರೂ, 'ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟುಪಾಡು' ಮತ್ತು 'ಮಾನವೀಯತೆ'ಯ ನಡುವೆ ಅವನು ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ನೈತಿಕ ಸವಾಲನ್ನು ಅವನ ಮುಂದಿಡುತ್ತದೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಮಾತನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಂಡ ಚಂದ್ರು, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ತುಳಸಿ ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಎದುರಾದಾಗ ಆ ಉದಾತ್ತತೆಯನ್ನು ಮೆರೆಯಲು ವಿಫಲನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರಬಂಧ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು

ಪ್ರ ೧. ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಗಲಭೆಗಳು ಅಪಾರ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ, ಅಮಾಯಕರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ದುರಂತ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಕಥೆಯ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಿರಿ.

ಉತ್ತರ: ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಗಲಭೆಗಳು ಕೇವಲ ಭೂಪಟದ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಅಮಾಯಕ ಜೀವಗಳ ಬದುಕನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಎಚ್. ವಿ. ಸಾವಿತ್ರಮ್ಮನವರ ‘ನಿರಾಶ್ರಿತೆ’ ಕಥೆಯು ಈ ದುರಂತದ ಭೀಕರತೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮನಮಿಡಿಯುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಬಹುದು:

 ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೆಮ್ಮದಿಯ ಧ್ವಂಸ: ಯುದ್ಧ ಅಥವಾ ಗಲಭೆಗಳು ಆರಂಭವಾದಾಗ ಮೊದಲು ಬಲಿಯಾಗುವುದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಖಾಸಗಿ ಸುಖ ಮತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿ. ಚಂದ್ರು ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯನಾಗಿ ಸಮಾಜದ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಪತ್ನಿ ತುಳಸಿ ಮತ್ತು ಮಗಳು ರಾಧೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಸುಂದರ 'ಪ್ರೇಮ ಮಂದಿರ'ವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಆದರೆ ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ಕಿಚ್ಚು ಈ ಸುಖೀ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬೀದಿಗೆ ತಂದಿತು.

 ಅಮಾಯಕ ಮಕ್ಕಳ ಬಲಿ: ಯಾವುದೇ ಗಲಭೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದುರಂತವೆಂದರೆ ಅರಿಯದ ಮಕ್ಕಳ ಸಾವು. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪುಟ್ಟ ಮಗು ರಾಧೆ, ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ಧರ್ಮದ ಸಂಘರ್ಷದ ಬಗ್ಗೆ ಏನೂ ತಿಳಿಯದವಳು. ಅವಳು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂದು 'ಅಮ್ಮಾ' ಎಂದು ಚೀರುತ್ತಾ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುವುದು ಯುದ್ಧದ ಕ್ರೂರ ಮುಖವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

 ಹೆಣ್ಣುಕುಲದ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ: ಲೇಖಕಿಯವರು ಹೇಳುವಂತೆ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿ ಅನುಭವಿಸುವುದು ಹೆಣ್ಣುಕುಲ. ಪ್ರಾಣಹಾನಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಮಾನಹಾನಿಯ ಭಯ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ. ತುಳಸಿ ಗಲಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ನಾಪತ್ತೆಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಮರಳಿ ಬಂದಾಗ ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಮಗು ಇರುವುದು, ಅವಳು ಅನುಭವಿಸಿದ ನರಕಯಾತನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

 ಬದುಕಿ ಉಳಿದವರ ದಾರುಣ ಸ್ಥಿತಿ: ಗಲಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ತವರಿಗಿಂತ ಬದುಕಿ ಉಳಿದವರ ಸ್ಥಿತಿ ಹೆಚ್ಚು ದಾರುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಬದುಕಿದ್ದರೂ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಸತ್ತಂತಿರುತ್ತಾನೆ. "ಮರದ ತುಂಡಿನಂತೆ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತಿದ್ದನು" ಎಂಬ ಲೇಖಕಿಯವರ ಸಾಲುಗಳು ಅವನ ಒಳಗಿನ ಶೂನ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರದ ಬದುಕು ಒಂದು ಎಡೆಬಿಡದ 'ಚಿಂತಾಗ್ನಿ'ಯಂತಾಗುತ್ತದೆ.

 ಸಂಬಂಧಗಳ ನಡುವಿನ ಬಿರುಕು: ಯುದ್ಧವು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಎಷ್ಟು ಕಠಿಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ, ಚಂದ್ರು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ತುಳಸಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿದರೂ ಅವಳ ಮೇಲಾದ ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಕುರುಹಾದ ಮಗುವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಗಲಭೆಯು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಸಂಬಂಧಗಳ ನಡುವೆ ಅನುಮಾನದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ: ಒಟ್ಟಾರೆ, ಈ ಕಥೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾವಿತ್ರಮ್ಮನವರು ಸಾರುವ ಸತ್ಯವೆಂದರೆ — ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಗಲಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ಬಲಿಯಾಗುವುದು ಕೇವಲ 'ಅಮಾಯಕತೆ'. ಆಸ್ತಿ-ಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಗಳಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ರಾಧೆಯಂತಹ ಜೀವವನ್ನು ಮತ್ತು ತುಳಸಿಯಂತಹ ಹೆಣ್ಣಿನ ಘನತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ.

ಪ್ರ ೨. ಚಂದ್ರುವಿಗೆ ತುಳಸಿ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಅವಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಕೆಯಾಗಲು ಕಾರಣವೇನು? ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿರಿ.

ಉತ್ತರ: ಚಂದ್ರುವಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಪತ್ನಿ ತುಳಸಿ ಅತೀವ ಸಂಕಟದ ನಂತರ ಮರಳಿ ಸಿಕ್ಕಾಗಲೂ ಅವಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಕೆಯಾಗಲು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವನ ಪುರುಷ ಅಹಂಕಾರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಸಂಕುಚಿತ ಮನೋಭಾವ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವಿವರಿಸಬಹುದು:

 ತನ್ನದಲ್ಲದ ಮಗುವಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿ: ಚಂದ್ರು ತುಳಸಿಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಮಗುವೊಂದು ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಮಗು ದಂಗೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಕುರುಹಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ತುಳಸಿಯ ಪುನರ್ಮಿಲನದ ಚಿತ್ರಣ ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ 'ತನ್ನದಲ್ಲದ' ಮಗುವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅವನಿಗೆ ಅದನ್ನು ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಮಗು ಅವನಿಗೆ ತುಳಸಿಯ 'ಕಳಂಕ'ದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

 ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಭಯ: ಚಂದ್ರು ಒಬ್ಬ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ವೈದ್ಯನಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಮಾಜವು ಹೆಣ್ಣಿನ 'ಪವಿತ್ರತೆ'ಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಹೊರಬಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಮಗುವನ್ನು ಸದಾ ಕಾಲ ಮನೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಮುಖ ತೋರಿಸುವುದು ಹೇಗೆ? ತನ್ನ ಮೃತ ಮಗಳು ರಾಧೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಮಗುವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮುದ್ದಿಸುವುದು? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತವೆ.

 ಗಂಡಸು' ಮತ್ತು 'ಗಂಡ'ನ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ: ಲೇಖಕಿಯವರು ಹೇಳುವಂತೆ, ಚಂದ್ರು ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 'ಗಂಡಸಾಗಿ' ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆಯೇ ಹೊರತು ಒಬ್ಬ ಪ್ರೇಮಮಯಿ 'ಗಂಡನಾಗಿ' ಅಲ್ಲ. ಅವನು ತುಳಸಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಅವಳ ತಾಯ್ತನವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವಳು ಅನುಭವಿಸಿದ ನರಕಯಾತನೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಶಾಲ ಹೃದಯ ಅವನಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. "ಮಗುವನ್ನು ಅನಾಥಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟು ಬಾ" ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳುವುದು ಅವನ ಸ್ವಾರ್ಥದ ಪರಮಾವಧಿಯಾಗಿದೆ.

 ಆದರ್ಶ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದ ಸಂಘರ್ಷ: ಬಿರ್ಲಾ ಭವನದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು "ಅವಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನಿನಗಿಲ್ಲ, ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸು" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರೂ, ವಾಸ್ತವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾದಾಗ ಚಂದ್ರು ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮರೆಯುತ್ತಾನೆ. ವೈಚಾರಿಕವಾಗಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ಒಪ್ಪುವ ಚಂದ್ರು, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆ ಉದಾರತೆಯನ್ನು ತರಲು ಸೋಲುತ್ತಾನೆ.

ಮುಕ್ತಾಯ: ಒಟ್ಟಾರೆ, ಚಂದ್ರನ ಹಿಂಜರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣ ಅವನ ಸಂಕುಚಿತ ಮನೋಭಾವ. ಅವನು ತುಳಸಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ನೋಡುವ ಬದಲು, ಸಮಾಜದ 'ಶುದ್ಧತೆ'ಯ ಮಾಪಕದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವನು ಮಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ತುಳಸಿಯ ನೋವಿಗಿಂತ ತನ್ನ 'ಅಹಂಕಾರ'ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆ ನೀಡಿ, ಅವಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಟಿಪ್ಪಣಿ ರೂಪದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು:

ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: ‘ನಿರಾಶ್ರಿತೆ’ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರ ಪಾತ್ರದ ಔಚಿತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.

ಉತ್ತರ: ಎಚ್. ವಿ. ಸಾವಿತ್ರಮ್ಮನವರ 'ನಿರಾಶ್ರಿತೆ' ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರ ಪಾತ್ರವು ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತತೆಯ ಶಿಖರದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇವರು ಕಥಾನಾಯಕ ಚಂದ್ರನ ಸೋದರಮಾವ ಮತ್ತು ತುಳಸಿಯ ತಂದೆ. ಇವರ ಪಾತ್ರದ ಔಚಿತ್ಯವನ್ನು ಹೀಗೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು:

 ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞತೆ: ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಮ್ಮಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಮಗಳು ನಾಪತ್ತೆಯಾದಾಗ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬವೇ ಶೋಕಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದರೂ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರು ಧೃತಿಗೆಡದೆ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬುತ್ತಾರೆ. ತನ್ನ ದುಃಖಕ್ಕಿಂತ ಮಗನಂತಿರುವ ಅಳಿಯನ ದುಃಖ ದೊಡ್ಡದೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

 ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ನಿಜವಾದ ಅನುಯಾಯಿ: ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು, ಅವರ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. "ಬಲಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ" ಎಂಬ ಮಹಾತ್ಮರ ಮಾತನ್ನು ಅವರು ಮನಸಾರೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.

 ವಿಶಾಲ ಮನೋಭಾವ: ಕಥೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತುಳಸಿ ತನ್ನ ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಚಂದ್ರನು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಸಂಕೋಚಪಡದೆ, "ನಿನ್ನ ಮಗು ನನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗುವಲ್ಲವೇ?" ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮಗಳನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಪಾತ್ರವು ಸಮಾಜದ ಸಂಕುಚಿತ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗಿಂತ 'ಕರುಣೆ' ಮತ್ತು 'ಪ್ರೀತಿ' ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ತುಳಸಿಯ ಪಾತ್ರದ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರ ಮತ್ತು ಅವಳ ದೃಢ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.

ಉತ್ತರ: 'ನಿರಾಶ್ರಿತೆ' ಕಥೆಯ ನಾಯಕಿ ತುಳಸಿ, ಸುಕುಮಾರಿ ಹೆಣ್ಣೊಬ್ಬಳು ಕಾಲದ ಕ್ರೂರ ಸುಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಹೇಗೆ ಧೀಮಂತ ನಾರಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ.

 ಸುಖದ ದಿನಗಳು: ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತುಳಸಿ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಮುದ್ದಿನ ಮಗಳಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಪ್ರೀತಿಯ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಖಿ ಸಂಸಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದವಳು. ಅವಳ ಬದುಕು ಹೂವಿನಂತೆ ಮೃದುವಾಗಿತ್ತು.

 ದುರಂತದ ಹೊಡೆತ: ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿಯ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಗಳು ರಾಧೆಯನ್ನು ಬೆಂಕಿಗೆ ಆಹುತಿ ನೀಡಿ, ತಾನು ಶತ್ರುಗಳ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕು 'ನಿರಾಶ್ರಿತೆ'ಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ಅನುಭವಿಸಿದ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಹಿಂಸೆ ಅವಳ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರಣವನ್ನೇ ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ.

 ತಾಯ್ತನದ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದೃಢ ನಿರ್ಧಾರ: ತುಳಸಿ ಮರಳಿ ಬಂದಾಗ ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಮಗುವಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಅವಳ ಇಚ್ಛೆಯ ಮಗುವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ತಾಯಿಯಾಗಿ ಅವಳು ಆ ಮಗುವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಚಂದ್ರನು "ಮಗುವನ್ನು ಅನಾಥಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟು ಬಾ" ಎಂದು ಷರತ್ತು ಹಾಕಿದಾಗ, ಅವಳು ತನ್ನ ಗಂಡ ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ಮನೆಯ ಸುಖಕ್ಕಿಂತಲೂ ತನ್ನ ಮಗುವಿನ ರಕ್ಷಣೆಯೇ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, "ಮಗುವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾನು ಬರುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಹೆಣ್ಣಿನ ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ತಾಯ್ತನದ ಗೆಲುವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು:

ಪ್ರ ೧. ‘ನಿರಾಶ್ರಿತೆ’ ಕಥೆಯ ಲೇಖಕಿ ಯಾರು?

ಉತ್ತರ: ಎಚ್. ವಿ. ಸಾವಿತ್ರಮ್ಮ.

ಪ್ರ ೨. ಎಚ್. ವಿ. ಸಾವಿತ್ರಮ್ಮನವರ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಹೆಬ್ಬಳಲು ವೆಂಪನೂರ ಸಾವಿತ್ರಮ್ಮ.

ಪ್ರ ೩. ಚಂದ್ರನು ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಏನಾಗಿದ್ದನು?

ಉತ್ತರ: ಚಂದ್ರನು ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಗಿದ್ದನು

ಪ್ರ ೪. ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ತುಳಸಿ ದೇಶ ವಿಭಜನೆಗೂ ಮುನ್ನ ಎಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು?

ಉತ್ತರ: ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು.

ಪ್ರ ೫. ಚಂದ್ರನ ಮಗಳ ಹೆಸರೇನು?

ಉತ್ತರ: ರಾಧೆ.

ಪ್ರ ೬. ತುಳಸಿಯ ತಂದೆಯ ಹೆಸರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರು.

ಪ್ರ ೭. ಸರಸ್ವತಮ್ಮ ಯಾರು?

ಉತ್ತರ: ತುಳಸಿಯ ತಾಯಿ (ಚಂದ್ರನ ಅತ್ತೆ).

ಪ್ರ ೮. ಚಂದ್ರನ ಮುದಿ ಸೇವಕನ ಹೆಸರೇನು?

ಉತ್ತರ: ರಾಮಸಿಂಹ.

ಪ್ರ ೯. ರಾಧೆಯು ಹೇಗೆ ಮೃತಪಟ್ಟಳು?

ಉತ್ತರ: ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮನೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದಾಗ ರಾಧೆಯು ಸುಟ್ಟು ಮೃತಪಟ್ಟಳು.

ಪ್ರ ೧೦. ಚಂದ್ರನು ದೆಹಲಿಗೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು?

ಉತ್ತರ: ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ (ವಸತಿಯಲ್ಲಿ) ವೈದ್ಯನಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು.

ಪ್ರ ೧೧. ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಭೆಗೆ ಹೋದರು?

ಉತ್ತರ: ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಭೆಗೆ.

ಪ್ರ ೧೨. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಉಪದೇಶ ನಡೆಯಿತು?

ಉತ್ತರ: ದಂಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಲಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ನಿರಾಶ್ರಿತರಾದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ವಿಚಾರವಾಗಿ.

ಪ್ರ ೧೩. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಯಾರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನಿನಗಿಲ್ಲ ಎಂದರು?

ಉತ್ತರ: ಪತ್ನಿ ತುಳಸಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನಿನಗಿಲ್ಲ ಎಂದರು.

ಪ್ರ ೧೪. ಚಂದ್ರನಿಗೆ ತುಳಸಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಳು?

ಉತ್ತರ: ನಿರಾಶ್ರಿತರ ವಸತಿಯ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಆಲದ ಮರದ ಬಳಿ ಸಿಕ್ಕಳು.

ಪ್ರ ೧೫. ತುಳಸಿ ಮರಳಿ ಬಂದಾಗ ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಏನಿತ್ತು?

ಉತ್ತರ: ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಮಗುವಿತ್ತು.

ಪ್ರ ೧೬. ತುಳಸಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಚಂದ್ರನು ಹಾಕಿದ ಷರತ್ತು ಏನು?

ಉತ್ತರ: ಮಗುವನ್ನು ಅನಾಥಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟು ಬರಬೇಕು ಎಂದು ಷರತ್ತು ಹಾಕಿದನು.

ಪ್ರ ೧೭. ಮಗುವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬರಲು ತುಳಸಿ ಒಪ್ಪಿದಳೇ?

ಉತ್ತರ: ಇಲ್ಲ, ಮಗುವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬರಲು ತುಳಸಿ ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ.

ಪ್ರ ೧೮. ಚಂದ್ರನು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಹೋಗುವಾಗ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಏನೆಂದು ಬರೆದಿದ್ದನು?

ಉತ್ತರ: "ನಾನು ತುಳಸಿಯ ಪ್ರೇಮಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲ, ಅವಳು ಆಲದ ಮರದ ಬಳಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದನು.

ಪ್ರ ೧೯. ತುಳಸಿಯ ಮಗುವನ್ನು ಕಂಡು ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರು ಏನೆಂದರು?

ಉತ್ತರ: "ಇದು ನನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗುವಲ್ಲವೇ?" ಎಂದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.

ಪ್ರ ೨೦. ‘ನಿರಾಶ್ರಿತೆ’ ಕಥೆಯು ಯಾವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ?

ಉತ್ತರ: ಭಾರತದ ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಕುವೆಂಪು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶನ,

ಸಂಸ್ಥಾಪಕ,

ಲೋಕಯ್ಯ ಕಾಡದೇವರಮಠ