ಇಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೋ ನೋಡಲು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ:
ವಚನಗಳ ಕಾಯಕ ತತ್ವ
ಬಸವಣ್ಣ
ಕರ್ತೃ - ಕೃತಿ ಪರಿಚಯ:
ವಿಶ್ವಗುರು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಕ್ರಾಂತಿಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಮಹಾನ್ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು. ಅವರು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1120 ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಮಾದರಸ ಮತ್ತು ಮಾದಲಾಂಬಿಕೆ ದಂಪತಿಗಳ ಸುಪುತ್ರರು. (ಇವರು ತಾಯಿಯ ತವರು ಮನೆಯಾದ ಇಂಗಳೇಶ್ವರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯೂ ಇದೆ).
ಕೌಟುಂಬಿಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ:
ಪತ್ನಿಯರು: ಬಸವಣ್ಣನವರಿಗೆ ಗಂಗಾಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ನೀಲಾಂಬಿಕೆ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಿದ್ದರು. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಚನಕಾರ್ತಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಗಂಗಾಂಬಿಕೆಯು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸೋದರಮಾವನಾದ ಬಲದೇವ ಮಂತ್ರಿಯ ಪುತ್ರಿ.
ವೃತ್ತಿ: ಬಸವಣ್ಣನವರು ಕಲಚೂರಿ ಅರಸ ಬಿಜ್ಜಳನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಕೇವಲ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರದೆ, ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಳು:
ಬಸವಣ್ಣನವರು 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಪ್ರತಿಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕರು. ತಮ್ಮ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದರು:
ಸಮಾನತೆ: ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ, ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು.
ಕಾಯಕ ತತ್ವ: "ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ" ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ದುಡಿದು ಬದುಕಬೇಕೆಂಬ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಹಾದಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.
ಅನುಭವ ಮಂಟಪ: ಜಾತಿ, ಮತ, ಭಾಷೆಯ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಎನ್ನಲಾದ 'ಅನುಭವ ಮಂಟಪ'ವನ್ನು ಶಿವಶರಣರಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
ಶಿವಶರಣರು: ಶರಣ ತತ್ವ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಕಾಯಕ ನಿಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರನ್ನು ಅವರು "ನಿಜವಾದ ಶಿವಶರಣರು" ಎಂದು ಕರೆದರು.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂಕಿತನಾಮ:
ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳು ಸರಳ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇವರ ವಚನಗಳ ಅಂಕಿತನಾಮ "ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ".
ವಿಶೇಷ ಸೂಚನೆ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ವಚನಗಳನ್ನು ಡಾ. ಸಂಗಮೇಶ ಸವದತ್ತಿಮಠ ಅವರು ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ "ವಚನ ಸಂಪುಟಗಳು-೪" ರಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಸರಳಾನುವಾದ:
1. ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಲ-ಕಾಯಕದ ಹಂಗಿಲ್ಲ. ದೈವಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಭಕ್ತನು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ಆತನ 'ಕಾಯಕ' (ಉದ್ಯೋಗ) ಯಾವುದೆಂದು ನಾನು ವಿಚಾರಿಸಿದರೆ ಅದು ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಆಣೆ, ನಿಮ್ಮ ಪುರಾತನ ಶರಣರ ಮೇಲೆ ಆಣೆ! ಹಾಗೆ ಕೇಳುವುದು ನನ್ನ ತಲೆಗೆ ದಂಡ (ಶಿಕ್ಷೆ). ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನೇ, ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಕುಲವನ್ನು ಹುಡುಕಿದರೆ ಅದು ನಿಮ್ಮ ರಾಣಿವಾಸದ (ಪಾರ್ವತಿಯ) ಮೇಲೆ ಆಣೆಯಾಗಿ ಸತ್ಯ.
2. ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶವು ಮಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಗುಣಪಡಿಸುವ ವೈದ್ಯನಂತಿದ್ದರೆ, ಜಂಗಮನ (ಸಮಾಜದ) ಉಪದೇಶವು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿ ರೋಗವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ವೈದ್ಯನಂತಿದೆ. ನೋಡಿ, ಸಂಸಾರವೆಂಬ ರೋಗವನ್ನು ಕಳೆಯುವ ರೀತಿ ಹೇಗಿದೆ ಎಂದು! ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನ ಶರಣರ ಅನುಭಾವವು (ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆ) ಮಡಿವಾಳನ ಕಾಯಕದಂತೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಕೊಳೆಯನ್ನು ತೊಳೆದು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
3. ಕೋತಿ ಚೇಷ್ಟೆ ಮಾಡಬೇಡ ಎಂದರೆ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ನೆಲವನ್ನು ಅಗೆಯುವ ಹೆಗ್ಗಣವನ್ನು ಸುಂದರವಾದ ಮಾಳಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದರೂ ಅದು ಅಗೆಯುವುದನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಬೇರೆಯವರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವ ಗುಣವುಳ್ಳವರು ಇತರರ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನೇ ತಮ್ಮ ನಿಯಮವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನೇ, ದೂಷಿಸುವುದೇ ಅವರ ನಿತ್ಯದ ಕಾಯಕವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ.
ತಿರುಳು:
ಬಸವಣ್ಣನವರ ಈ ವಚನಗಳು ಕಾಯಕ ತತ್ವದ ವಿಭಿನ್ನ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯವಿರಬಾರದು, ಅರಿವಿನ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕಾರ ಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಸಹಜ ಸ್ವಭಾವಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಭಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಂದವರಿಗೆ ಜಾತಿ, ಕುಲ ಅಥವಾ ಅವರು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡಬಾರದು. ಶರಣರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಕಾಯಕ ಯಾವುದಾದರೇನು? ಮಡಿವಾಳ ಹೇಗೆ ಬಟ್ಟೆಯ ಕೊಳೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಬೆಳ್ಳಗಾಗಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಶರಣರ ಸತ್ಸಂಗ ಮತ್ತು ಅನುಭಾವವು ಮನುಷ್ಯನ ಅರಿವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಸ್ವಭಾವದವರು ಇತರರನ್ನು ದೂಷಿಸುವುದನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಕಾಯಕವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಹಜ ಗುಣಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಸವಣ್ಣನವರು ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ
ಕರ್ತೃ - ಕೃತಿ ಪರಿಚಯ:
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಕನ್ನಡ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತೇಜಸ್ವಿನಿ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಕವಯಿತ್ರಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಚನಕಾರ್ತಿ ಹಾಗೂ ಶಿವಾನುಭವಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಲೌಕಿಕದ ಹಂಗನ್ನು ತೊರೆದು, ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ್ನೇ ತನ್ನ ಪತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಈಕೆ "ಮಹಾನ್ ಶಿವಶರಣೆ"ಯಾಗಿ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಅಮರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಜನನ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ:
ಜನ್ಮಸ್ಥಳ: ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿಕಾರಿಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಉಡುತಡಿ.
ಪೋಷಕರು: ತಂದೆ ಓಂಕಾರ ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಲಿಂಗಮ್ಮ (ಕೆಲವು ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನಿರ್ಮಲಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸುಮತಿ).
ವೈರಾಗ್ಯದ ಹಾದಿ: ತನ್ನ अनुपಮ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋಗಿದ್ದ ಬನವಾಸಿಯ ಅರಸ ಕೌಶಿಕನನ್ನು ಮೂರು ಷರತ್ತುಗಳ ಮೇರೆಗೆ ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಕೌಶಿಕನು ಆ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದಾಗ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಲೌಕಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ವಸ್ತ್ರಾಭರಣಗಳನ್ನು ಬಿಸುಟು "ವೈರಾಗಿಣಿ"ಯಾಗಿ ಶ್ರೀಶೈಲದ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ್ನು ಅರಸುತ್ತಾ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಶರಣರ ಸಂಗಮಕ್ಕಾಗಿ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು:
ಅಂಕಿತನಾಮ: "ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ".
ವಚನಗಳು: ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 350ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಚನಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.
ಸ್ವರಗೀತೆಗಳ ಜನನಿ: ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಗೀತೆ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದ ಮೊದಲ ಸಾಹಿತಿ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ.
ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪ್ರಯೋಗ: ಅಂಶ ತ್ರಿಪದಿಯನ್ನು 'ಮಾತ್ರಾಗಣ ತ್ರಿಪದಿ'ಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು: 'ಯೋಗಾಂಗ ತ್ರಿವಿಧಿ' ಮತ್ತು 'ಅಕ್ಕನ ಹಾಡುಗಳು' (ಇವು ಮಾತ್ರಾಗಣ ತ್ರಿಪದಿಯಲ್ಲಿವೆ).
ವಿಶೇಷ ಸೂಚನೆ: ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ಡಾ. ಸಂಗಮೇಶ ಸವದತ್ತಿಮಠ ಅವರು ಸಂಪಾದಿಸಿದ “ವಚನ ಸಂಪುಟ-೪” ರಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಸರಳಾನುವಾದ:
1. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಮನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹೆದರಿದರೆ ಹೇಗೆ? ಸಮುದ್ರದ ದಡದಲ್ಲಿ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಅಲೆಗಳ ಆರ್ಭಟಕ್ಕೆ ಹೆದರಿದರೆ ಹೇಗೆ? ಜನರ ಸದ್ದು-ಗದ್ದಲವಿರುವ ಸಂತೆಯ ಮಧ್ಯೆ ಮನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ನಾಚಿಕೆಪಟ್ಟರೆ ಹೇಗೆ? ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನದೇವನೇ ಕೇಳು, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಜನರು ಹೊಗಳಲಿ ಅಥವಾ ತೆಗಳಲಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೋಪ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಶಾಂತವಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.
2. ನನ್ನ ಈ ದೇಹವನ್ನೇ ಕಿನ್ನರಿಯ (ವಾದ್ಯದ) ಬುರುಡೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡು, ನನ್ನ ನರಗಳನ್ನೇ ಆ ವಾದ್ಯದ ತಂತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡು, ನನ್ನ ಬೆರಳುಗಳನ್ನೇ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡು; ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಬಗೆಯ ರಾಗಗಳನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸು. ಹೇ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನದೇವನೇ, ಕೊನೆಗೆ ನನ್ನ ಮೂಲಕ ನೀನೇ ಮಾತನಾಡಿಸು, ಅಂದರೆ ನನ್ನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯೂ ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆಯೇ ಇರಲಿ.
3. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಮರದಂತೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕು, ಕೆರೆಯ ದಡದ ಮೇಲಿರುವ ಸಸ್ಯದಂತೆ ಮೃದುವಾಗಿರಬೇಕು (ನಮ್ರತೆ), ಕಲ್ಲಿನ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಮರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾಣಿಕ್ಯದಂತೆ ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಹೊರಹಾಕದೆ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು. ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನದೇವನೇ ಕೇಳು, ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾಶದೊಳಗೆ ಇರುವ ಮಹಾಪ್ರಕಾಶದಂತೆ ಬೆರೆತು ಹೋಗಿರಬೇಕು.
ತಿರುಳು:
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರ ವಚನಗಳು ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯವಲ್ಲ, ಅವು ಒಬ್ಬ ಪರಮ ಭಕ್ತೆ ತನ್ನ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾದ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನಿಗಾಗಿ ಮಿಡಿಯುವ ವಿರಹ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. ಅವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವದ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಶರಣಾಗತಿಯ ಅನನ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಅಕ್ಕನ ಇಲ್ಲಿನ ಮೊದಲನೆಯ ವಚನ ಸಮಾಜದ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಅಂಜದೆ ಸಮಾಧಾನದಿಂದ ಬದುಕುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯ ವಚನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದ ವಿನಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂರನೆಯ ವಚನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಲಿಪ್ತವಾಗಿ, ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಯಕ ನಿಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ಸದಾಚಾರ, ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವಚನಗಳು ಮೂಲಭೂತ ಗುಣಗಳಾಗಿರಬೇಕು. ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆ, ಜಪ-ತಪಗಳ ಜೊತೆಗೆ ತಾನು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನೇ ದೈವವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಕಾಯಕ ಎಂದು ಇವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಸಾರುತ್ತವೆ.
ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಲಕ್ಕಮ್ಮ
ಕರ್ತೃ - ಕೃತಿ ಪರಿಚಯ:
ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಲಕ್ಕಮ್ಮನವರು ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಲಿಂಗಸಗೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಅಮರೇಶ್ವರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ಪತಿ ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಮಾರಯ್ಯ. ಬಡತನವನ್ನೇ ದಿವ್ಯ ಅನುಭವವನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಲಕ್ಕಮ್ಮ, ಬದುಕಿನ ಸಂಕಷ್ಟಗಳ ನಡುವೆಯೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಗಾಂಭೀರ್ಯದ ಜೀವನವನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಬಸವಣ್ಣನವರ ತತ್ವ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದ ಈ ದಂಪತಿಗಳು, ಅಮರೇಶ್ವರದಿಂದ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು. ಇವರ ವಚನಗಳ ಅಂಕಿತನಾಮ "ಮಾರಯ್ಯಪ್ರಿಯ ಅಮಲೇಶ್ವರಲಿಂಗ".
ಅಚಲ ಕಾಯಕ ತತ್ವ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ:
ಶೇಖರಣೆಯ ವಿರೋಧಿ: ಕಾಯಕ ಮಾಡಿ ಅಂದಿನ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಪಡೆದು, ಉಳಿದಿದ್ದನ್ನು ದಾಸೋಹಕ್ಕೆ ನೀಡಬೇಕೆಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು.
ಅಕ್ಷಯ ದಾಸೋಹ: ಕೇವಲ "ಹಿಡಿಯಕ್ಕಿ"ಯಿಂದಲೇ ಒಂದು ಲಕ್ಷದ ತೊಂಬತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಜಂಗಮರಿಗೆ ದಾಸೋಹ ನೀಡಿ ಬಸವಣ್ಣನವರಿಂದಲೇ "ಸೈ" ಎನಿಸಿಕೊಂಡವರು.
ವಚನಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಲಕ್ಕಮ್ಮನವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮೋದ್ಧಾರ ಮತ್ತು ಲೋಕೋದ್ಧಾರಗಳೆಂಬ ದ್ವಿಮುಖ ಆಶಯಗಳಿವೆ. ಅತಿಯಾಸೆ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಲುವು, ಅಚಲ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ, ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ದಿಟ್ಟತನ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಗುರುತುಗಳಾಗಿವೆ.
ವಿಶೇಷ ಸೂಚನೆ: ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಲಕ್ಕಮ್ಮನ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಚನಗಳನ್ನು ಡಾ. ಸಂಗಮೇಶ ಸವದತ್ತಿಮಠ ಸಂಪಾದಿಸಿದ "ವಚನ ಸಂಪುಟಗಳು-೪" ರಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಸರಳಾನುವಾದ:
1. "ನಾನು ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂಬ ಅರಿವು (ಗುರುತು) ಇನ್ನೂ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆಯೇ? 'ನಾನೇ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ' ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರದ ಆತುರ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಆರಿಲ್ಲವೇ? ಈ 'ನಾನು' ಮತ್ತು 'ನನ್ನದು' ಎಂಬ ಎರಡು ಭಾವಗಳ ಕೂಲಿಯು ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತೊಲಗದಿದ್ದರೆ, ...ಮಾರಯ್ಯಪ್ರಿಯ ಅಮರೇಶ್ವರಲಿಂಗನಿಗೆ (ದೇವರಿಗೆ) ನಿನ್ನ ಈ ಕಾಯಕವು ಆಯಾಸವನ್ನು ಅಥವಾ ಬೇಸರವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ."
2. "ನನ್ನ ಒಡೆಯನೇ (ಮಾರಯ್ಯನೇ), ಸತ್ಪಾತ್ರವಲ್ಲದ ಕಡೆಯಿಂದ ಅಕ್ಕಿ ತಂದಿದ್ದಕ್ಕೆ ಕಾಯಕವು ನಿಂತುಹೋಗಿದೆ. ಈಗಲಾದರೂ ಹೋಗಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕಲ್ಮಶವಿಲ್ಲದ ಭಾವಶುದ್ಧಿಯಿಂದ, ಮಹಾಶರಣರ ಮನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡು ಬಾ. ಅದನ್ನು ನಿಶ್ಚಲ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಮರೇಶ್ವರಲಿಂಗನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ತಡಮಾಡಬೇಡ ಮಾರಯ್ಯಾ, ಬೇಗ ಹೋಗು."
3. "ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲವೋ ಅವರಿಗೆ ಹಣದ ಬಡತನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಬಡತನವಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ ಕಾಯಕ ಮಾಡುವ ಸದ್ಭಕ್ತನಿಗೆ ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೂ ಸಮೃದ್ಧಿಯೇ (ಲಕ್ಷ್ಮಿ) ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅಮರೇಶ್ವರಲಿಂಗನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಕೊರತೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಸಂಪತ್ತು ತಾನಾಗಿಯೇ ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತದೆ."
ತಿರುಳು:
ಕಾಯಕವೇ ಜೀವಾಳ ಎನ್ನುವುದು ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಲಕ್ಕಮ್ಮನ ವಚನಗಳ ತಿರುಳು. ಇವು ಕಾಯಕದ ಮರ್ಮ, ಅಹಂಕಾರದ ವಿನಾಶ ಮತ್ತು ಮನದ ಶುದ್ಧತೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಲಕ್ಕಮ್ಮ ಕಾಯಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಕೇವಲ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಬದುಕಿ ತೋರಿಸಿದವರು.
ತನ್ನ ಪತಿ ಮಾರಯ್ಯ ಕಾಯಕವನ್ನು ಮರೆತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಕಡೆ ವಾಲುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಅವರಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿ "ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಹೋಗು" ಎಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಪತಿಗೆ ತಾನೇ 'ಗುರು'ವಾಗುತ್ತಾರೆ. "ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಕಾಯಕವಿಲ್ಲದ ಭಕ್ತಿ" ಎರಡೂ ಅರ್ಥಹೀನ ಎಂಬುದು ಲಕ್ಕಮ್ಮನವರ ನಿಶ್ಚಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಅತಿಯಾಗಿ ಆಸೆ ಪಟ್ಟು ಅಕ್ಕಿ ತಂದ ಪತಿ ಮಾರಯ್ಯನಿಗೆ, ಭಕ್ತಿಯೇ ದೊಡ್ಡದು, ಅತಿಯಾದ ಸಂಪತ್ತಲ್ಲ ಎಂದು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಬಂಧ ರೂಪದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು (೫/೧೦ ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು)
ಪ್ರ ೧. ಭವರೋಗವ ಕಳೆವ ಬಗೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಕುಲವನರಸಿದೆಡೆ ಕಾಯಕದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿರಿ.
ಉತ್ತರ: ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳು ಕಾಯಕ ತತ್ವ ಮತ್ತು ಶರಣರ ಸಮಾನತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ.
ಭವರೋಗವ ಕಳೆವ ಬಗೆ: ಬಸವಣ್ಣನವರ ಪ್ರಕಾರ, ಜಂಗಮನ (ಸಮಾಜದ ಅಥವಾ ಶರಣರ) ಉಪದೇಶವು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿ ರೋಗವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ವೈದ್ಯನಂತಿದೆ. ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಭವರೋಗವನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಶರಣರ ಸತ್ಸಂಗ ಮತ್ತು ಅನುಭಾವ ಅಗತ್ಯ. ಮಡಿವಾಳನು ಹೇಗೆ ಬಟ್ಟೆಯ ಕೊಳೆಯನ್ನು ತೊಳೆದು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಶರಣರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಒಡನಾಟವು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನ ಕೊಳೆಯನ್ನು, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತೊಳೆದು ಭವರೋಗವನ್ನು ವಾಸಿಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಕುಲವನರಸಿದೆಡೆ ಕಾಯಕದ ಸ್ಥಿತಿ: ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಜಾತಿ-ಕುಲದ ಹಂಗಿಲ್ಲ. ದೈವಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಭಕ್ತನು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಆತನ ಕುಲ ಅಥವಾ ಕಾಯಕ (ಉದ್ಯೋಗ) ಯಾವುದೆಂದು ವಿಚಾರಿಸುವುದು ಮಹಾಪಾಪ. ಹಾಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿದರೆ ಅದು ಶಿವನ ಹಾಗೂ ಪುರಾತನ ಶರಣರ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಆಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಕೇಳುವುದು ತಲೆಗೆ ದಂಡ (ಶಿಕ್ಷೆ) ತರುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಕುಲವನ್ನು ಹುಡುಕಿದರೆ ಕಾಯಕದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಶರಣರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಕಾಯಕ ಯಾವುದಾದರೇನು? ಅದಕ್ಕೆ ತಾರತಮ್ಯದ ಆಧಾರವಿರಬಾರದು.
ಪ್ರ ೨. ಸಮಸ್ತ ಶಿವಶರಣ ಪ್ರಥಮಗಣ ಆಚರಿಸಿದ ಸತ್ಯಶುದ್ಧ ಸನ್ಮಾರ್ಗವು ನಿಜವಾದ ಕಾಯಕ ಎಂದು ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಹೇಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ? ವಿವರಿಸಿರಿ.
ಉತ್ತರ: ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರ ವಚನಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಸಮಸ್ತ ಶಿವಶರಣರು ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮಗಣಗಳು ತೋರಿದ ಸತ್ಯಶುದ್ಧ ಸನ್ಮಾರ್ಗವೇ ನಿಜವಾದ 'ಕಾಯಕ' ಎಂಬುವುದನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಬಹುದು:
1. ಕಾಯಕನಿಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂಸ್ಕಾರ: ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ, ನಿಜವಾದ ಕಾಯಕ ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕೇವಲ ಕೆಲಸದ ಕೌಶಲವಿದ್ದರೆ ಸಾಲದು, ಬದಲಿಗೆ ಉನ್ನತವಾದ ಚಾರಿತ್ರ್ಯವಿರಬೇಕು. ಸತ್ಯಶುದ್ಧ ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಇರಬೇಕಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳೆಂದರೆ ಸದಾಚಾರ, ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರ್ಯ, ಸತ್ಯವಚನ ಮತ್ತು ಜಂಗಮಾನುಭವ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಡತೆ ಪವಿತ್ರವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ನುಡಿದಂತೆ ನಡೆಯುವ ಗುಣವಿರಬೇಕು.
2. ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ಬೆಸುಗೆ: ಶಿವಶರಣರು ಕಾಯಕವನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಮಾಡುವ ಪೂಜೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ನಾವು ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆಲಸವೂ ಇಷ್ಟಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಅರ್ಚನೆಯಂತಿರಬೇಕು (ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆ). ಕೆಲಸದ ಫಲವನ್ನು ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದೇ ಸನ್ಮಾರ್ಗ. ಕಾಯಕವು ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಅಂತರಂಗದ ಜಪ-ತಪಗಳಂತೆ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು.
3. ಪ್ರಥಮಗಣಗಳ ಹಾದಿ (ಶಿವಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಿವಭಕ್ತಿ): ಸಮಸ್ತ ಶಿವಶರಣರು ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ಪ್ರಥಮಗಣಗಳು ಬದುಕಿ ತೋರಿಸಿದ ದಾರಿ 'ಸತ್ಯಶುದ್ಧ'ವಾದುದು. ಅನ್ಯಾಯದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಗಳಿಸುವುದು ಕಾಯಕವಲ್ಲ. ಯಾವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಿದೆಯೋ, ಯಾವ ಮಾರ್ಗವು ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಿದೆಯೋ, ಅದೇ ಶಿವಶಕ್ತಿ. ಇಂತಹ ಶುದ್ಧ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಅಪ್ಪಟ ಶಿವಭಕ್ತಿ ಎಂದು ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರ ೩. ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಕಾಯಕ, ಕಾಯಕವಿಲ್ಲದ ಭಕ್ತಿ ಅರ್ಥಹೀನ ಎಂಬುವುದನ್ನು ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಲಕ್ಕಮ್ಮ ಹೇಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ? ವಿವರಿಸಿರಿ.
ಉತ್ತರ: ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಲಕ್ಕಮ್ಮನವರು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಸಮನ್ವಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವರು.
1. ಕಾಯಕವಿಲ್ಲದ ಭಕ್ತಿ ಅರ್ಥಹೀನ: ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಲಕ್ಕಮ್ಮನವರ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇವಲ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಹರಟೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಶಾರೀರಿಕ ಶ್ರಮವನ್ನು ಮರೆಯುವುದು ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲ. ತನ್ನ ಪತಿ ಮಾರಯ್ಯ ಕಾಯಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕಲ್ಯಾಣದ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಕುಳಿತಾಗ, ಲಕ್ಕಮ್ಮ ಅವರಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿ "ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಹೋಗು" ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ದುಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದ ಭಕ್ತಿ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹೊರೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸೋಮಾರಿತನ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
2. ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಕಾಯಕವೂ ವ್ಯರ್ಥ: ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಮುಖ್ಯ, ಆದರೆ ಆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಶುದ್ಧ ಭಾವವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿನ 'ಕೂಲಿ'ಯಾಗುತ್ತದೆ. "ನಾನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ" ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರವಿದ್ದರೆ ಆ ಕೆಲಸವು ಕಾಯಕವಾಗದೆ 'ಅಲಸಿಕೆ' (ದೇವರಿಗೆ ಬೇಸರ) ತರುತ್ತದೆ. ಅತಿಯಾಸೆಯಿಂದ ಕಾಯಕದ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಸಂಪತ್ತು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸುವುದು ಭಕ್ತಿರಹಿತ ಕೆಲಸದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.
3. ಸಮತೋಲನದ ಜೀವನ: ಲಕ್ಕಮ್ಮನವರ ಪ್ರಕಾರ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಎಂಬುದು ಒಂದು ನಾಣ್ಯದ ಎರಡು ಮುಖಗಳಿದ್ದಂತೆ. ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯಿಂದ, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಕಾಯಕ ಮಾಡುವ ಸದ್ಭಕ್ತನಿಗೆ ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೂ ಸಮೃದ್ಧಿಯೇ (ಲಕ್ಷ್ಮಿ) ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿಯು ಕಾಯಕಕ್ಕೆ 'ಸಂಸ್ಕಾರ' ನೀಡಿದರೆ, ಕಾಯಕವು ಭಕ್ತಿಗೆ 'ಘನತೆ' ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇವೆರಡೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಜೀವನ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ.
ಟಿಪ್ಪಣಿ ರೂಪದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು (೨/೩ ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು)
ಪ್ರಶ್ನೆ ೧. ಬಸವಣ್ಣನವರ 'ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ' ತತ್ವದ ಕುರಿತು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆಯಿರಿ.
ಉತ್ತರ: ಬಸವಣ್ಣನವರು ನೀಡಿದ 'ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಬದುಕಿನ ದರ್ಶನ.
ಶ್ರಮದ ಗೌರವ: ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಮೇಲಲ್ಲ, ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಕೀಳಲ್ಲ. ಮಾಡುವ ಕಾಯಕವು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದೇ ದೇವಲೋಕ ಅಥವಾ ಕೈಲಾಸ ಎಂದು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಸಾರಿದರು.
ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ: ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಶಾರೀರಿಕವಾಗಿ ದುಡಿದು ಉಣ್ಣಬೇಕು. ದಾಸೋಹಕ್ಕೆ (ದಾನಕ್ಕೆ) ನೀಡುವ ಹಣವು ಕೂಡ ಸ್ವಂತ ಕಾಯಕದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು.
ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಕಾಯಕ: ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದವನಿಗೆ ತನ್ನ ಗುರುವನ್ನು ನೋಡುವ ಹಂಗಿಲ್ಲ, ಲಿಂಗಪೂಜೆಯ ಹಂಗಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಕಾಯಕವೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನ ಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಇದು ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಪರಮೋಚ್ಚ ಗೌರವವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೨. ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ 'ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಿವು' ಮತ್ತು 'ಸಮಾನತೆ'ಯನ್ನು ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಿರಿ.
ಉತ್ತರ: ಬಸವಣ್ಣನವರು ತಮ್ಮ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯ ನಿರಾಕರಣೆ: "ಇವನಾರವ ಇವನಾರವ ಎಂದೆನಿಸದಿರಯ್ಯ, ಇವ ನಮ್ಮವ ಇವ ನಮ್ಮವ ಎಂದೆನಿಸಯ್ಯ" ಎನ್ನುವ ಮೂಲಕ ಮಾನವಕುಲ ಒಂದೇ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ನೀಡಿದರು. ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಕುಲವನ್ನರಸುವುದನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದರು.
ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ: ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೂ ಪುರುಷರಷ್ಟೇ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಲಕ್ಕಮ್ಮನಂತಹ ವಚನಕಾರ್ತಿಯರು 'ಅನುಭವ ಮಂಟಪ'ದಲ್ಲಿ ವೈಚಾರಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ भागವಹಿಸಲು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಪ್ರೋತ್ಹಾಹವೇ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.
ಸರಳ ಭಾಷೆ: ಅಂದಿನ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ನಡುವೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವ 'ಸರಳ ಕನ್ನಡ'ದಲ್ಲಿ ವಚನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜ್ಞಾನ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೩. ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ 'ನಿಜವಾದ ಕಾಯಕ' ಎಂದರೇನು? ವಿವರಿಸಿರಿ.
ಉತ್ತರ: ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಕವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲ. ಅದು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕಾರಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನ.
ಸಂಸ್ಕಾರಯುತ ಬದುಕು: ಒಬ್ಬ ಕಾಯಕನಿಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸದಾಚಾರ, ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವಚನ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಇರಬೇಕು. ಈ ಗುಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಕೇವಲ ಶ್ರಮವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಕಾಯಕವಾಗಲಾರದು.
ದೈವಿಕ ಅರ್ಪಣೆ: ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆ (ಪೂಜೆ) ಎಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಲಿಂಗಾರ್ಪಣೆ (ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದು) ಮಾಡಬೇಕು. ಜಪ-ತಪಗಳಲ್ಲಿ ಎಂತಹ ನಿಷ್ಠೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ, ಅಂತಹದ್ದೇ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ತಾನು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೪. 'ಕಾಯಕವೇ ಶಿವಭಕ್ತಿ' ಎಂಬ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರ ನಿಲುವನ್ನು ಕುರಿತು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆಯಿರಿ.
ಉತ್ತರ: ಶಿವಶರಣರ ತತ್ವದಂತೆ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರು ಕೂಡ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ನೋಡಲಿಲ್ಲ.
ಸತ್ಯಶುದ್ಧ ಮಾರ್ಗ: ಸಮಸ್ತ ಶಿವಶರಣರು ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮಗಣಗಳು ತೋರಿದ ಹಾದಿ ಸತ್ಯಶುದ್ಧವಾದುದು. ಸುಳ್ಳು ಅಥವಾ ಅನ್ಯಾಯದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕೆಲಸ ಭಕ್ತಿಯೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳದು. ಸತ್ಯದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಕಾಯಕವೇ ಶಿವಶಕ್ತಿಯ ರೂಪ.
ಜಂಗಮಾನುಭವ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿ: ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ (ಜಂಗಮಕ್ಕಾಗಿ) ತನ್ನ ಕಾಯಕವನ್ನು ಮುಡಿಪಾಗಿಡುವುದು ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿ. ಸನ್ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಾಯಕವು ಕೇವಲ ಬದುಕಿನ ದಾರಿಯಲ್ಲ, ಅದು ಶಿವನನ್ನು ತಲುಪುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ, ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವೇ ಅಪ್ಪಟ ಶಿವಭಕ್ತಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.
ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳಿಲ್ಲ:
ಕಾಮೆಂಟ್‌ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ