ಹೊಸಗನ್ನಡ ಅನುವಾದ:
ವಚನ:
ಕಾಡು-ನಾಡುಗಳು ಮನಸೆಳೆಯುವಂತೆ ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಳೆಗಾಲದ ಒಂದು ದಿನ ಸಾಯಂಕಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಂದಿನಂತೆ ಓಲಗವನ್ನು ಮುಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಕವಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುದ್ದಣ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಟು ಬೀದಿ ಹಿಡಿದು ನೇರವಾಗಿ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಆತನ ಮಡದಿ ಮನೋರಮೆ ಮುದ್ದಣ ಬರುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ದೂರದಿಂದಲೇ ಕಂಡು, ಆತನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ನೀರು ಕೊಟ್ಟು, ಕೈಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಚೌಕಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ಮಣೆಯನ್ನಿಟ್ಟು ಕುಳ್ಳರಿಸಿ, ಒಡನೆಯೇ ಪಕ್ವವಾದ [ಸಿಹಿಯಾದ] ಹಣ್ಣನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಕೊಟ್ಟು, ಕೆನೆಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಕೊಟ್ಟು ಉಪಚರಿಸಿದಳು. ಈ ಉಪಚಾರದಿಂದ ಮುದ್ದಣನ ಹಸಿವು, ಬಳಲಿಕೆಗಳು ತೀರಿದವು. ನಂತರ ಮಡದಿ ಮನೋರಮೆ ರುಚಿಕಟ್ಟಾದ ಪರಿಮಳಭರಿತ ತಾಂಬೂಲವನ್ನು ಸವಿಯಲೆಂದು ಕೊಟ್ಟಳು. ಹೀಗಿರಲು, ದಂಪತಿಗಳಿಬ್ಬರೂ ಸರಸಸಲ್ಲಾಪದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು:
ಮನೋರಮೆ:
[ಮೆಲ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ] ನೋಡಿ! ಹಗಲಿರುಳು ಸುರಿಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಜಿನುಗು ಮಳೆಯಿಂದ ಹಗಲು ದೀರ್ಘವಾಗಿ [ಹಗಲು ಕಳೆಯುವುದು] ಮನಕ್ಕೆ ಬೇಸರವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಏನಾದರೊಂದು ನಲ್ಗತೆಯನ್ನು ಹೇಳು.
ಮುದ್ದಣ:
ಪ್ರಾಣೇಶ್ವರಿ! ತಡೆ. ಇಂತಹದೊಂದು ಬಯಕೆ ಮೂಡುವುದು ದೊಡ್ಡ ವಿಷಯವೇನಲ್ಲ. ಆದರೂ ಯಾವ ನಲ್ಗತೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಿ? ಏನು ಭೋಜಪ್ರಬಂಧವೋ? ವಿಕ್ರಮವಿಜಯವೋ? ಮಹಾವೀರಚರಿತವೋ?
ಮನೋರಮೆ:
ಇಸ್ಸಿ! ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಲ್ಲ. ಬದುಕಿದರೂ, ಸತ್ತರೂ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ರಸಭರಿತ ಚರಿತೆಯಾದರೆ ಸೈ.
ಮುದ್ದಣ:
ನಿನಗೆ ಯಾವ ರಸದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟ? ಶೃಂಗಾರರಸದಲ್ಲಿಯೋ? ವೀರರಸದಲ್ಲಿಯೋ? ಹಾಸ್ಯರಸದಲ್ಲಿಯೋ? ಅಲ್ಲದೆ, ಕತೆ ಯಾವುದು?
ಮನೋರಮೆ:
ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದು.
ಮುದ್ದಣ:
ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ. ಸೀತಾಸ್ವಯಂವರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಮನೋರಮೆ:
ನಾನದನ್ನು ಈ ಮೊದಲು ಕೇಳಿರುವೆನಲ್ಲ!
ಮುದ್ದಣ:
ಹಾಗಾದರೆ, ಸೀತಾಪಹರಣಕತೆಯಲ್ಲಿ ಆಸೆಯೇ?
ಮನೋರಮೆ:
ಉಃ ನಾನೊಲ್ಲೆ
ಮುದ್ದಣ:
ಹಾಗಾದರೆ, ಯಾವ ನಲ್ಗತೆಯನ್ನು ಹೇಳಬೇಕೋ!
ಮನೋರಮೆ:
ಹೀಗೇಕೆ ಹೇಳುತ್ತೀಯಾ! ನಾಡಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟೋ ರಾಮಾಯಣಗಳಿವೆ. ನೀನು ಕೇಳಿದ ರಾಮಾಯಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನಲ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳು.
ಮುದ್ದಣ:
ನೀನೇ ಒಂದನ್ನು ಆಯ್ದುಕೋ.
ಮನೋರಮೆ:
ಶ್ರೀರಾಮ ಅಶ್ವಮೇಧವನ್ನು ಕೈಕೊಂಡನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರಲ್ಲವೆ? ಆ ಕತೆಯೇ ಆಗಲಿ.
ಮುದ್ದಣ:
ಈಗ ತಿಳಿಯಿತು. ಶೇಷರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಹೇಳು ಅನ್ನುತ್ತಿರುವೆಯಾ?
ಮನೋರಮೆ:
ಹೌದೌದು. ಆದರೆ ಈ ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಯಾರು ಯಾರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು?ಮು
ಮುದ್ದಣ:
ಈ ಮೊದಲು ಈ ಕತೆಯನ್ನು ಶೇಷ ವಾತ್ಸ್ಯಾಯನನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಅದನ್ನೇ ನಾನೀಗ ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಅದು ಬಲುದೊಡ್ಡ ಕತೆ ಕಣಾ! ಒಂದೆರಡು ದಿನಕ್ಕೆ ಮುಗಿಯದು.
ಮನೋರಮೆ:
ಇರಲಿ. ದಿನಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟಿಷ್ಟು ಹೇಳಿದರೇನಾಯಿತು?
ಮುದ್ದಣ:
ಆಗಲಿ. ಯಾವ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಿ? ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲೋ? ಗದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲೋ?
ಮನೋರಮೆ:
ಪದ್ಯ ಕಠಣವಾದುದು; ಗದ್ಯ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಆಪ್ಯಾಯವಾದುದು. ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಆಪ್ಯಾಯವಾದ ಗದ್ಯದಲ್ಲೇ ಹೇಳು.
ಮುದ್ದಣ:
[ನಸುನಗೆಯಿಂದ] ಹಾಗೇ ಆಗಲಿ. ಇಂತಹ ನಲ್ಗತೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ರನ್ನಗಡಗವನ್ನೂ, ಹೊನ್ನ ಕಂಠಿಕೆಯನ್ನೂ ಮೆಚ್ಚಾಗಿ [ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ] ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ಕೊಡುವುದೇನು?
ಮನೋರಮೆ:
ಮತ್ತೇನು ಕೊಡುವುದು? ನನ್ನನೇ ನಾನು ಕೊಟ್ಟುಕೊಳ್ಳತ್ತೇನೆ.
ಮುದ್ದಣ:
ಬಲು ಗಡಸುಗಾರ್ತಿಯಲ್ಲವೆ ನೀನು! ನಿನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಈ ಮೊದಲು ನಿನ್ನನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟುದುದನ್ನು ಅರಿಯೆಯಾ?
ಮನೋರಮೆ:
ಇದೇತರ ಮಾತು! ಹೋಗಿ. ನಾನು ಪರಾಧೀನೆಯಲ್ಲವೆ? ಪುರಾಣವನ್ನು ಹೇಳಿದ ಮೇಲಲ್ಲವೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುವುದು? ಅರಮನೆಯವರು ಕಾವ್ಯವಾಚನ ಮಾಡಿದ ಮೇಲಲ್ಲವೆ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಕೊಡುವುದು? ಹಾಗೆಯೇ ನಾನೂ ಸಹಿತ ಕತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆಯೇ ಸೊಗಸಾಗಿ ಮನಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚುಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಸನ್ಮಾನಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಹೊನ್ನ ಎಳೆಯಲ್ಲಿ ಪೋಣಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕರಿಮಣಿಸರದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪುಹವಳವನ್ನು ಪೋಣಿಸುದಂತೆ, ರಸವೊಸರುವಂತೆ, ಲಕ್ಷಣ ಮೀರದಂತೆ, ಆಯಾಯಾ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತದ ನಲ್ನುಡಿ ಮೆರೆಯುವಂತೆ ತಿರುಳ್ಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಪ್ರಬಂಧ ರೂಪದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು
ಪ್ರ 1. ಮುದ್ದಣ ಮತ್ತು ಮನೋರಮೆಯರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.
ಉತ್ತರ: ಹೊಸಗನ್ನಡದ ಅರುಣೋದಯದ ಕವಿ ಮುದ್ದಣನು ತನ್ನ 'ರಾಮಶ್ವಮೇಧ' ಕಾವ್ಯವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸದೆ, ಪತ್ನಿ ಮನೋರಮೆಯೊಡನೆ ನಡೆಸುವ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
* ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಮಳೆಗಾಲದ ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತು ಮುದ್ದಣ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಮನೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ. ಪತ್ನಿ ಮನೋರಮೆ ಆತನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಕಾಲು ತೊಳೆಯಲು ನೀರು ಕೊಟ್ಟು, ಹಣ್ಣು-ಹಾಲು ಹಾಗೂ ತಾಂಬೂಲ ನೀಡಿ ಉಪಚರಿಸುತ್ತಾಳೆ.
* ಕಥೆಯ ಆಯ್ಕೆ: ಮಳೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಹಗಲು ಕಳೆಯುವುದು ಕಷ್ಟವೆನಿಸಿದ ಮನೋರಮೆ, ತನಗೊಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುವಂತೆ ಮುದ್ದಣನನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾಳೆ. ಮುದ್ದಣನು ಭೋಜಪ್ರಬಂಧ, ವಿಕ್ರಮವಿಜಯದಂತಹ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರೂ, ಅವಳು ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ 'ರಾಮಾಯಣ'ದ ಕಥೆಯನ್ನೇ ಕೇಳಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವಳು 'ಶ್ರೀರಾಮನ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗ' ದ (ಶೇಷ ರಾಮಾಯಣ) ಕಥೆಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.
* ಕಾವ್ಯದ ಶೈಲಿ: ಕಥೆಯನ್ನು ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕೋ ಅಥವಾ ಗದ್ಯದಲ್ಲಿಯೋ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಂದಾಗ, ಮನೋರಮೆಯು "ಪದ್ಯಂ ವಧ್ಯಂ, ಗದ್ಯಂ ಹೃದ್ಯಂ" (ಪದ್ಯ ಕಠಿಣ, ಗದ್ಯವು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಆಪ್ಯಾಯಮಾನ) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಗದ್ಯ ಶೈಲಿಯನ್ನೇ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾಳೆ.
* ಪ್ರತಿಫಲ (ದಕ್ಷಿಣೆ): ಕಥೆ ಹೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ ಏನು ಕೊಡುವೆ ಎಂದು ಮುದ್ದಣ ಕೇಳಿದಾಗ, "ನನ್ನನ್ನೇ ಕೊಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಅವಳು ಚಮತ್ಕಾರವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಕೊನೆಗೆ ಕಥೆ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಯೋಗ್ಯ ಸಂಭಾವನೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಒಪ್ಪುತ್ತಾಳೆ. ಮುದ್ದಣನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ಮಿಶ್ರಣವು "ಕರಿಮಣಿಸರದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಹವಳ ಪೋಣಿಸಿದಂತೆ" ಇರಲಿ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಕಥೆ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪ್ರ 2. ಸಾಹಿತ್ಯಿಕವಾಗಿ ಈ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಮಹತ್ವವೇನು?**
ಉತ್ತರ:
ಮುದ್ದಣ-ಮನೋರಮೆಯರ ಸಂಭಾಷಣೆಯು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದು. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು ಹೀಗಿವೆ:
* ಗದ್ಯದ ಬಳಕೆ: "ಪದ್ಯಂ ವಧ್ಯಂ, ಗದ್ಯಂ ಹೃದ್ಯಂ" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದ ಮೂಲಕ ಕವಿ ಹೊಸಗನ್ನಡದ ಹರಿಕಾರನಾಗಿ ಗದ್ಯದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮ ಗದ್ಯ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
* ಕನ್ನಡದ ಬಗೆಗಿನ ಅಭಿಮಾನ: ಸಂಸ್ಕೃತದ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ, ಕನ್ನಡದ ಸೊಗಡನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಂಬಲ ಕವಿಯದು. ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ಹಿತಮಿತವಾದ ಬಳಕೆಯನ್ನು "ಕರಿಮಣಿಸರದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಹವಳವನ್ನು" ಪೋಣಿಸಿದ ರೀತಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿರುವುದು ಕವಿಯ ಭಾಷಾ ಪ್ರೇಮಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.
* ದಾಂಪತ್ಯದ ಚಿತ್ರಣ: ಈ ಸಂಭಾಷಣೆಯು ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಕವಿ ಮತ್ತು ಆತನ ಪತ್ನಿಯ ನಡುವಿನ ಸುಂದರವಾದ, ಹಾಸ್ಯಭರಿತವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕವಾದ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿದೆ.
* ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ಮನೋರಮೆಯ ಪಾತ್ರವು ಕೇವಲ ಕೇಳುಗಿಯಲ್ಲ, ಅವಳು ಒಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕಿಯಂತೆ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ರಸ, ಕಥಾವಸ್ತು ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯನ್ನು ತಾನೇ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರ 3. ಮನೋರಮೆಯು ಗದ್ಯ ಶೈಲಿಯನ್ನೇ ಏಕೆ ಆರಿಸಿಕೊಂಡಳು? ಮುದ್ದಣನ ಭಾಷಾ ಶೈಲಿಯ ನಿರ್ಧಾರವೇನು?
ಉತ್ತರ: ಮನೋರಮೆಯು ಪದ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾ, "ಪದ್ಯವು ಕಠಿಣವಾದುದು, ಆದರೆ ಗದ್ಯವು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಆಪ್ಯಾಯವಾದುದು (ಹೃದ್ಯವಾದುದು)" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಪದ್ಯವು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರಮ ಬೇಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಗದ್ಯವು ಸರಳವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವಳ ವಾದ.
ಮುದ್ದಣನು ಅವಳ ಇಷ್ಟದಂತೆ ಗದ್ಯದಲ್ಲೇ ಕಥೆ ಹೇಳಲು ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಆ ಭಾಷೆಯು ಹೇಗಿರಬೇಕೆಂದು ಅವನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ:
1. ಅದು 'ತಿರುಳ್ಗನ್ನಡ'ದಲ್ಲಿರಬೇಕು (ಶುದ್ಧ ಕನ್ನಡದ ಸಾರವಿರಬೇಕು).
2. ಕೇವಲ ಕನ್ನಡವೇ ಇದ್ದರೆ ಚೆನ್ನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪದಗಳು ಮಿಂಚಬೇಕು.
3. ಈ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಕಪ್ಪು ಮಣಿಗಳ ಸರದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಹವಳಗಳನ್ನು ಪೋಣಿಸಿದಂತೆ ಸುಂದರವಾಗಿ, ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕು ಎಂದು ಮುದ್ದಣ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.
* ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ (ನೆನಪಿಡಲು):*
* ಕೃತಿ: ರಾಮಶ್ವಮೇಧ
* ಕವಿ: ಮುದ್ದಣ (ನಂದಳಿಕೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣಪ್ಪ)
* ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಕಥೆ: ಶೇಷ ರಾಮಾಯಣ (ಶ್ರೀರಾಮನ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗ)
* ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಕ್ತಿ: "ಪದ್ಯಂ ವಧ್ಯಂ, ಗದ್ಯಂ ಹೃದ್ಯಂ"
* ಭಾಷಾ ಉಪಮೆ: ಕರಿಮಣಿಸರದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಹವಳದಂತೆ ಕನ್ನಡ-ಸಂಸ್ಕೃತದ ಬಳಕೆ.
ಮುದ್ದಣ-ಮನೋರಮೆಯರ ಸರಸಸಲ್ಲಾಪದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಆಯ್ದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
### **೧. ಪದ್ಯಂ ವಧ್ಯಂ, ಗದ್ಯಂ ಹೃದ್ಯಂ**
ಇದು ಮುದ್ದಣನ 'ರಾಮಶ್ವಮೇಧ' ಕಾವ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಉಕ್ತಿ. ಕಥೆಯನ್ನು ಯಾವ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಿ ಎಂದು ಮುದ್ದಣ ಕೇಳಿದಾಗ, ಮನೋರಮೆಯು ಪದ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಗದ್ಯವೇ ಲೇಸೆಂದು ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ.
* **ಅರ್ಥ:** ಪದ್ಯವು ಕಠಿಣವಾದುದು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದುದು (ವಧ್ಯಂ), ಆದರೆ ಗದ್ಯವು ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ನೇರವಾಗಿ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ (ಹೃದ್ಯಂ).
* **ಮಹತ್ವ:** ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಳಗನ್ನಡದ ಪದ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಹೊಸಗನ್ನಡದ ಗದ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಹೊರಳಿದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುದ್ದಣನನ್ನು 'ಹೊಸಗನ್ನಡದ ಅರುಣೋದಯದ ಕವಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಈ ಗದ್ಯಪ್ರಿಯತೆಯೇ ಕಾರಣ.
### **೨. ಮುದ್ದಣನ ಭಾಷಾ ಶೈಲಿ (ಕರಿಮಣಿಸರ - ಕೆಂಪುಹವಳದ ನ್ಯಾಯ)**
ತನ್ನ ಕಾವ್ಯದ ಭಾಷೆ ಎಂತಿರಬೇಕೆಂದು ಮುದ್ದಣನು ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ರೂಪಕದ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.
* **ರೂಪಕ:** ಶುದ್ಧ ಕನ್ನಡದ ಪದಗಳ ನಡುವೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು, ಕಪ್ಪು ಮಣಿಗಳ ಸರದಲ್ಲಿ (ಕರಿಮಣಿಸರ) ಕೆಂಪು ಹವಳಗಳನ್ನು ಪೋಣಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕವಿಯ ಆಶಯ.
* **ಉದ್ದೇಶ:** ಕೇವಲ ಅಚ್ಚಗನ್ನಡವಿದ್ದರೆ ಸೊಗಸು ಸಾಲದು, ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪದಗಳು ಹವಳದಂತೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಸವತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಮೆರುಗು ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಮುದ್ದಣನ ಶೈಲಿಯ ವಿಶೇಷ. ಇದನ್ನು **'ತಿರುಳ್ಗನ್ನಡ'** ಶೈಲಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
### **೩. ಮನೋರಮೆಯ ಪಾತ್ರದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ**
ರಾಮಶ್ವಮೇಧದಲ್ಲಿ ಮನೋರಮೆ ಕೇವಲ ಕವಿಯ ಪತ್ನಿಯಲ್ಲ, ಅವಳೊಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕಿ.
* **ನಿರ್ಭೀತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ:** ಮುದ್ದಣನು ಹೇಳಿದ ಭೋಜಪ್ರಬಂಧ, ವಿಕ್ರಮವಿಜಯದಂತಹ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಅವಳು "ಇಸ್ಸಿ! ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಲ್ಲ" ಎಂದು ನೇರವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ.
* **ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಆಸಕ್ತಿ:** ಅವಳು ಕೇವಲ ಕಥೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಬಯಸದೆ, ಬದುಕಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುವ "ರಸಭರಿತ ಚರಿತ್ರೆ" ಬೇಕೆಂದು ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾಳೆ.
* **ದಕ್ಷಿಣೆ:** ಕಥೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಸಂಭಾವನೆ ನೀಡುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ತೋರುವ ಚತುರತೆ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಅವಳ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
### **೪. ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ದಾಂಪತ್ಯದ ಸೊಗಸು**
ಮುದ್ದಣ ಮತ್ತು ಮನೋರಮೆಯರ ನಡುವಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಯು ಒಂದು ಆದರ್ಶ ದಾಂಪತ್ಯದ ಸುಂದರ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ.
* ಮಳೆಗಾಲದ ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಸತಿ-ಪತಿಯರು ಕುಳಿತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುವುದು ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ನೀಡುತ್ತದೆ.
* ಮನೋರಮೆಯ ಉಪಚಾರ (ಕಾಲು ತೊಳೆಯಲು ನೀರು, ಹಣ್ಣು-ಹಾಲು, ತಾಂಬೂಲ ನೀಡುವುದು) ಮತ್ತು ಮುದ್ದಣನ ಕಥಾ ಶೈಲಿಯ ನಡುವಿನ ಮಿಳಿತವು ಓದುಗರಿಗೆ ಕಾವ್ಯದ ಗಾಂಭೀರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಮನೆಯ ಆಪ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
೫. ಶೇಷರಾಮಾಯಣದ ಆಯ್ಕೆ
ಮನೋರಮೆಯು ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯನ್ನೇ ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಈಗಾಗಲೇ ಕೇಳಿರುವ ಸೀತಾ ಸ್ವಯಂವರ ಅಥವಾ ಬೇಸರ ತರಿಸುವ ಸೀತಾಪಹರಣದ ಕಥೆ ಅವಳಿಗೆ ಬೇಡವಾಗಿದೆ. ಬದಲಿಗೆ, ಶ್ರೀರಾಮನು ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ನಂತರ ನಡೆಸುವ 'ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗ'ದ ಕಥೆಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ಶೇಷನು ವಾತ್ಸ್ಯಾಯನನಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಕಥೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ 'ಶೇಷರಾಮಾಯಣ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ.
ಖಂಡಿತ, ಮುದ್ದಣ-ಮನೋರಮೆಯರ ಸರಸಸಲ್ಲಾಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ 10 ನೇರ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
**೧. ಮುದ್ದಣನು ಎಲ್ಲಿಂದ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ?**
**ಉತ್ತರ:** ಮುದ್ದಣನು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಓಲಗವನ್ನು ಮುಗಿಸಿಕೊಂಡು ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ.
**೨. ಮುದ್ದಣನು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಮನೋರಮೆ ಮೊದಲು ಅವನಿಗೆ ಏನನ್ನು ನೀಡಿದಳು?**
**ಉತ್ತರ:** ಮನೋರಮೆ ಮುದ್ದಣನ ಕಾಲಿಗೆ ನೀರು ಕೊಟ್ಟು, ನಂತರ ತಿನ್ನಲು ಪಕ್ವವಾದ ಹಣ್ಣನ್ನು ನೀಡಿದಳು.
**೩. ಮನೋರಮೆಯು ಮುದ್ದಣನನ್ನು ಕಥೆ ಹೇಳಲು ಏಕೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡಳು?**
**ಉತ್ತರ:** ಹಗಲಿರುಳು ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಜಿನುಗು ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಗಲು ಕಳೆಯುವುದು ಬೇಸರವೆನಿಸಿ, ಮನೋರಮೆ ಕಥೆ ಹೇಳಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡಳು.
**೪. ಮನೋರಮೆಯು ಎಂತಹ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ?**
**ಉತ್ತರ:** ಬದುಕಿದರೂ ಸತ್ತರೂ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ರಸಭರಿತ ಚರಿತ್ರೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ.
**೫. ಮುದ್ದಣನು ಮೊದಲು ಯಾವ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ?**
**ಉತ್ತರ:** ಮುದ್ದಣನು ಮೊದಲು 'ಸೀತಾಸ್ವಯಂವರ'ದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
**೬. ಮನೋರಮೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಕಥೆ ಯಾವುದು?**
**ಉತ್ತರ:** ಶ್ರೀರಾಮನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗವನ್ನು ಕೈಕೊಂಡ ಕಥೆಯನ್ನು (ಶೇಷರಾಮಾಯಣ) ಮನೋರಮೆ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.
**೭. ಶೇಷರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಮೊದಲು ಯಾರು ಯಾರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು?**
**ಉತ್ತರ:** ಮೊದಲು ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಶೇಷನು ವಾತ್ಸ್ಯಾಯನ ಮುನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
**೮. ಮನೋರಮೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದು 'ವಧ್ಯ' ಮತ್ತು ಯಾವುದು 'ಹೃದ್ಯ'?**
**ಉತ್ತರ:** ಮನೋರಮೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪದ್ಯವು 'ವಧ್ಯ' (ಕಠಿಣ) ಮತ್ತು ಗದ್ಯವು 'ಹೃದ್ಯ' (ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಆಪ್ಯಾಯಕಾರಿ).
**೯. ಮುದ್ದಣನು ಕಥೆಯನ್ನು ಯಾವ ಭಾಷಾ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ?**
**ಉತ್ತರ:** ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪದಗಳು ಮಿಂಚುವಂತೆ 'ತಿರುಳ್ಗನ್ನಡ'ದಲ್ಲಿ ಕಥೆ ಹೇಳಲು ಮುದ್ದಣ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.
**೧೦. ಮುದ್ದಣನು ತನ್ನ ಭಾಷಾ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾನೆ?**
**ಉತ್ತರ:** ಕರಿಮಣಿಸರದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಹವಳವನ್ನು ಪೋಣಿಸಿದಂತೆ ತನ್ನ ಭಾಷಾ ಶೈಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮುದ್ದಣ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳಿಲ್ಲ:
ಕಾಮೆಂಟ್‌ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ