ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಹಾಗೂ ಸುದೀರ್ಘ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನವೋದಯದ ಆದರ್ಶವಾದ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನಾ ವಿಲಾಸದ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡೆದ್ದು, ಕಠೋರ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವತೆಯ ನೆಲಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಪ್ರಬಲ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಚಳವಳಿಯೇ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಸಾಹಿತ್ಯ'. ಸರಿಸುಮಾರು ೧೯೪೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದ ೧೯೫೦ ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ (೧೯೪೦-೧೯೫೫) ಈ ಚಳವಳಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕವನ್ನು ಆಳಿತು.
ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಆನಂದಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಕಲ್ಪನಾ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇರಬಾರದು; ಅದು ಸಮಾಜದ ಶೋಷಿತರ, ನೊಂದವರ ಧ್ವನಿಯಾಗಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರಬೇಕು ಎಂಬ ಉದಾತ್ತ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ ಈ ಪಂಥವು ಜನ್ಮತಾಳಿತು.
೧. ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣೆಗಳು
ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಚಳವಳಿಯ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಜಾಗತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವೈಚಾರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿದ್ದವು:
ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದದ ಪ್ರಭಾವ (Marxism): ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ನ ಸಾಮ್ಯವಾದಿ (Socialist) ಚಿಂತನೆಗಳು ಪ್ರಗತಿಶೀಲರಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಸಮಾಜವು ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ (ಶೋಷಕರು) ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗ (ಶೋಷಿತರು) ಎಂದು ವಿಭಜನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಟು ಸತ್ಯವನ್ನು ಈ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿತು.
ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಲೇಖಕರ ಸಂಘ: ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜಾಗತಿಕ ಲೇಖಕರ ಸಮ್ಮೇಳನ ಮತ್ತು ೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮಚಂದ್ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ನೋದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ 'ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಲೇಖಕರ ಸಂಘ' (Progressive Writers' Association) ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ದಿಕ್ಸೂಚಿ ನೀಡಿತು.
ನವೋದಯದ ಮೇಲಿನ ಅಸಮಾಧಾನ: ನವೋದಯ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಅತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿ, ದೇವರು, ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಆದರ್ಶಗಳ ಬೆನ್ನತ್ತಿ ಹೋಗಿ, ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೇ ಇದ್ದ ಹಸಿವು, ಬಡತನ, ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಬಲವಾದ ಆಕ್ಷೇಪ ಇದರ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
ಅನಕೃ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವ: ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅ. ನ. ಕೃಷ್ಣರಾಯರು (ಅನಕೃ) ತಮ್ಮ ಉಗ್ರ ಭಾಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಚಳವಳಿಗೆ ಭದ್ರವಾದ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದರು. ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ೧೯೪೪ ರ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಲೇಖಕರ ಸಂಘವು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಚುರುಕಾಯಿತು.
೨. ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಸಾಹಿತ್ಯವು ತನ್ನ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಧೋರಣೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಿಕ ಗುಣಗಳಿಂದಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ:
ಅ) ಕಲೆ ಸಮಾಜಕ್ಕಾಗಿ (Art for Society's Sake)
ನವೋದಯದ 'ಕಲೆ ಕಲೆಗಾಗಿ' ಅಥವಾ 'ಕಲೆ ಆನಂದಕ್ಕಾಗಿ' ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರಗತಿಶೀಲರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. "ಹಸಿದ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಕಾವ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಮೊದಲು ಸಮಾಜದ ಹಸಿವು ನೀಗಬೇಕು, ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸಮಾಜದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಆಯುಧವಾಗಬೇಕು" ಎಂದು ಇವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.
ಆ) ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ದೀನದಲಿತರ ಪರ ಧ್ವನಿ
ಗಿರಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಬಡ ರೈತರು, ಹರಿಜನರು, ಭಿಕ್ಷುಕರು, ಹೋಟೆಲ್ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಹಾಗೂ ಸಮಾಜದ ಕಟು ವಾಸ್ತವಗಳ ಬಲಿಪಶುಗಳಾದ ವೇಶ್ಯೆಯರು ಈ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುಗಳಾದರು. ಅವರ ಶೋಷಣೆಯ ಬದುಕನ್ನು ಯಾವುದೇ ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಯಿತು.
ಇ) ಲೈಂಗಿಕ ವಾಸ್ತವತೆ ಮತ್ತು ಬೂಟಾಟಿಕೆಯ ವಿರೋಧ
ಸಮಾಜವು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದ ಕೆಲವು ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಹಿಂದಿನ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ, ಬೂಟಾಟಿಕೆ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರಗತಿಶೀಲರು ಕಟುವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದರು. ಇದು ಆ ಕಾಲದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆ ಹಾಗೂ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.
ಈ) ಸರಳ ಮತ್ತು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಗದ್ಯ ಶೈಲಿ
ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರನ್ನು ತಲುಪಲು ಇವರು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕಾವ್ಯ ಅಥವಾ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸದೆ, ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ, ನೇರ ಹಾಗೂ ಕಟುವಾದ ಗದ್ಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹಾಗಾಗಿ, ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣಕಥೆ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಸಿಂಹಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದವು.
೩. ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ಧ್ರುವತಾರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆ
ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ಈ ಚಳವಳಿಯ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು:
ಅ. ನ. ಕೃಷ್ಣರಾಯರು (ಅನಕೃ)
ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಚಳವಳಿಯ ಆಚಾರ್ಯ ಪುರುಷರಾದ ಅನಕೃ ಅವರು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ 'ಸಂಧ್ಯಾರಾಗ', 'ಮಂಗಳಸೂತ್ರ', 'ನಗ್ನಸತ್ಯ' ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ 'ನಗ್ನಸತ್ಯ' ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಯ ಕರಾಳ ಮುಖವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿ ತೀವ್ರ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸಿದರು.
ತ. ರಾ. ಸುಬ್ಬರಾವ್ (ತರಾಸು)
ಬರಹದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ವೇಗ ಮತ್ತು ನಾಟಕೀಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ತರಾಸು ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹೆಸರಾದರು. ಇವರ 'ಚೋಮರ ಚಳಿ', 'ರಕ್ತತರ್ಪಣ' ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಆಶಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಇವರ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಇತಿಹಾಸ ಆಧಾರಿತ 'ಹಂಸಗೀತೆ' ಮತ್ತು 'ದುರ್ಗಾಸ್ತಮಾನ' ಕೃತಿಗಳು ಕನ್ನಡದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾದಂಬರಿಗಳಾಗಿವೆ.
ಬಸವರಾಜ ಕಟ್ಟಿಮನಿ
ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಸಿದವರು ಕಟ್ಟಿಮನಿಯವರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿದ್ದ ಇವರು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಬರೆದರು. ಇವರ 'ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಮೇಲೆ', 'ಮಾಡಿ ಮಡಿದವರು' ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು.
ನಿರಂಜನ (ಕುಲಕುಂದ ಶಿವರಾವ್)
ವಿಚಾರವಾದಿ ಬರಹಗಾರರಾದ ನಿರಂಜನ ಅವರು ತಳವರ್ಗದ ಜನರ ಬದುಕನ್ನು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟರು. ಇವರ 'ಚಿರಸ್ಮರಣೆ' ಕಾದಂಬರಿಯು ಕೇರಳದ ಕಯ್ಯೂರು ರೈತ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. 'ಬನಶಂಕರಿ' ಇವರ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಕಾದಂಬರಿ.
ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಧ್ವನಿಗಳು
ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಂವೇದನೆಯೂ ಬಲವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂತು.ತ್ರಿವೇಣಿ (ಉದಾ: ಶರಪಂಜರ, ಬೆಕ್ಕಿನ ಕಣ್ಣು) ಅವರು ಹೆಣ್ಣಿನ ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದರೆ, ಅನುಪಮಾ ನಿರಂಜನ ಅವರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೆಣ್ಣಿನ ಬದುಕಿನ ವಾಸ್ತವಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ತಂದರು.
೪. ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪತನ
೧೯೫೦ ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ಬರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಚಳವಳಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು:
ಸೂತ್ರಬದ್ಧತೆ (Formulaic Writing): ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಒಂದೇ ಮಾದರಿಯ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದವು. ಅಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ಶ್ರೀಮಂತ ಶೋಷಕ ಇರುವುದು, ಒಬ್ಬ ಬಡ ಶೋಷಿತ ಇರುವುದು, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ ಅಥವಾ ಮುಷ್ಕರ ನಡೆದು ಬಡವ ಗೆಲ್ಲುವುದು—ಇದೇ ಕಥೆ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಿ ಓದುಗರಲ್ಲಿ ಬೇಸರ ತರಿಸಿತು.
ಪ್ರಚಾರದ ಅಬ್ಬರ: ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಬದಲು ಕೇವಲ ಸಮಾಜವಾದದ ಪ್ರಚಾರದ (Propaganda) ಆಯುಧವಾಯಿತು ಎಂಬ ಟೀಕೆ ಕೇಳಿಬಂತು.
ಆಂತರಂಗಿಕ ಶೋಧನೆಯ ಕೊರತೆ: ಮನುಷ್ಯನ ಹೊರಗಿನ ಬಡತನವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಲೇಖಕರು, ಅವನ ಅಂತರಂಗದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆಳವನ್ನು ಶೋಧಿಸಲು ವಿಫಲರಾದರು.
ಈ ಮಿತಿಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ, ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ನವೀನ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 'ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ' ಚಳವಳಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ಉಪಸಂಹಾರ:
ಮಿತಿಗಳು ಏನೇ ಇದ್ದರೂ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯನ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಕೀರ್ತಿ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮೈಲಿಗೆಯನ್ನು ತೊಳೆದು, ಅದಕ್ಕೊಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಈ ಯುಗದ್ದಾಗಿದೆ. ಇಂದು ನಾವು ಕಾಣುವ ದಲಿತ ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ರೋಷಾವೇಷಗಳಿಗೆ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಸಾಹಿತ್ಯವೇ ಮೊದಲ ದಾರಿದೀಪ.
ವಿಡಿಯೋ ನೋಡಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳಿಲ್ಲ:
ಕಾಮೆಂಟ್‌ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ