ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳ ಕಾವ್ಯಕಲ್ಪನೆ

  ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳ ಕಾವ್ಯಕಲ್ಪನೆ

 

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ‘ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ’ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬರೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿಯಮಾವಳಿಯಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅದು ಕವಿಯ ಅಂತರಂಗದ ದರ್ಶನ, ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯದ ಪರಮ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ತತ್ವಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ಹಳಗನ್ನಡದ ಮಾರ್ಗ ಕವಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಕವಿಗಳವರೆಗೆ 'ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ' ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.

ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ, ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯಾಮಗಳ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಲೇಖನ ಇಲ್ಲಿದೆ.

೧. ಪ್ರಾಚೀನ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ: ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ದೇಶಿಯ ಮಂಥನ

ಕನ್ನಡದ ಆರಂಭಿಕ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯು ಭಾರತೀಯ (ಸಂಸ್ಕೃತ) ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ದೇಶಿ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತ್ತು.

 ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದ ಭಾಷಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶಿಸ್ತು: ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಲಭ್ಯ ಕೃತಿ 'ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ'ದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯು ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿರದೆ, ಅದೊಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. "ಕಾವ್ಯ ಕಾವ್ಯವೆಂದೆನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಾವ್ಯದ ದೋಷಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಮುಖ್ಯ" ಎಂಬ ವಿವೇಚನೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಕಾವ್ಯವು ಜನಪದದ ವಿವೇಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡಿಗರು "ಓದದೆಯುಂ ಕಾವ್ಯಪ್ರಯೋಗ ಪರಿಣತರTarget" (ಓದದಿದ್ದರೂ ಕಾವ್ಯದ ಮರ್ಮವನ್ನು ಬಲ್ಲವರು) ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ನಡುವಿನ ನಿಕಟ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.

 ಪಂಪನ ಲೌಕಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮನ್ವಯ ಕಲ್ಪನೆ: ಆದಿಕವಿ ಪಂಪನ ಪ್ರಕಾರ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ ಎಂದರೆ 'ಲೌಕಿಕ' (ಸಂಸಾರ/ರಾಜಾಶ್ರಯ) ಮತ್ತು 'ಆಗಮಿಕ' (ಧರ್ಮ/ಆಧ್ಯಾತ್ಮ) ಎರಡನ್ನೂ ಸಮವಾಗಿ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಮಾಡುವುದು. "ಮಾನಸಂಕುಲಂ ತಾನೊಂದೆ ವಲಂ" (ಇಡೀ ಮನುಕುಲ ಒಂದೇ) ಎಂಬ ಉದಾತ್ತ ಕಲ್ಪನೆ ಪಂಪನ ಕಾವ್ಯದ ಜೀವಾಳ. ಕಾವ್ಯವು ಕಥಾ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಪಂಪನ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿತ್ತು.

 ಹರಿಹರ ಮತ್ತು ರಾಘವಾಂಕನ ಭಕ್ತಿ ಕಲ್ಪನೆ: ನಡುಗನ್ನಡ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ತಿರುವು ಸಿಕ್ಕಿತು. ಹರಿಹರನು "ನರರನ್ನು (ಮನುಷ್ಯರನ್ನು) ಕೊಂಡಾಡುವ ಕಾವ್ಯ ಕಾವ್ಯವೇ ಅಲ್ಲ, ಶಿವನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೊಂಡಾಡಬೇಕು" ಎಂದು ರಾಜಾಶ್ರಯದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಶರಣರ ಬದುಕಿನ ಸತ್ಯವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.

೨. ವಚನಕಾರರ 'ನುಡಿ-ನಡೆ'ಯ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ

೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನೇ ಮುರಿದರು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಕಾವ್ಯವು ಕೃತಕವಾಗಿರಬಾರದು, ಅದು ಅಂತರಂಗದ ಉದ್ಗಾರವಾಗಿರಬೇಕು.

 ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯ: "ಅಲಂಕಾರ ಲಕ್ಷಣ ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ನರಿಯೆ" ಎನ್ನುವ ಶರಣರು, ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದರು.

 ವಾಸ್ತವತೆ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆ: ಕಾವ್ಯದ ನುಡಿ ಮತ್ತು ಕವಿಯ ಬದುಕಿನ ನಡೆ ಒಂದೇ ಆಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇವರ ಮುಖ್ಯ ತಾತ್ವಿಕತೆಯಾಗಿತ್ತು. "ನುಡಿದರೆ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರದಂತಿರಬೇಕು" ಎನ್ನುವ ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನವು ಕಾವ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾವ್ಯವು ಭಗವಂತನನ್ನು ಮುಟ್ಟುವ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಕಾಯಕವಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ಇವರ ಕಲ್ಪನೆ.

೩. ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ: ನವೋದಯದ ಭವ್ಯತೆಯಿಂದ ನವ್ಯದ ನೈಜತೆಗೆ

ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪರಿಚಯವಾದಾಗ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯ ಕೇಂದ್ರಿತ ಹಾಗೂ ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠ (Subjective) ಆಯಾಮವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ಪಲ್ಲಟ:

ಪಾಂಡಿತ್ಯ/ರಾಜಾಶ್ರಯ (ಹಳಗನ್ನಡ) ──► ಭಕ್ತಿ/ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ (ನಡುಗನ್ನಡ) ──► ಪ್ರಕೃತಿ/ವಿಶ್ವಪ್ರಜ್ಞೆ (ನವೋದಯ) ──► ಲೌಕಿಕ ವಾಸ್ತವ/ವ್ಯಂಗ್ಯ (ನವ್ಯ)

ಅ) ನವೋದಯ ಕವಿಗಳ 'ವಿಶ್ವಪ್ರಜ್ಞೆ' ಮತ್ತು 'ರಸ ಕಲ್ಪನೆ'

ನವೋದಯದ ಕವಿಗಳು ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯೋಪಾಸನೆಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ನೋಡಿದರು.

 ಕುವೆಂಪು ಅವರ 'ದರ್ಶನ ಕಾವ್ಯ': ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯವಾದದ್ದು (Sublime). ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಕಾವ್ಯವು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯಲ್ಲ, ಅದು 'ವಿಶ್ವಮಾನವ' ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧನ. ಕವಿ ಒಬ್ಬ ದ್ರಷ್ಟಾರ (Visionary). "ಕಲೆಗಾಗಿ ಕಲೆಯಲ್ಲ, ಕಲೆ ಬದುಕಿಗಾಗಿ, ಬದುಕು ಭಗವಂತನಿಗಾಗಿ" ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು. 'ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ' ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಕಾಸದ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.

 ಬೇಂದ್ರೆಯವರ 'ನಾದಲೀಲೆ': ಅಂಬಿಕಾತನಯದತ್ತರ ಪ್ರಕಾರ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ ಎಂದರೆ ಅದು 'ಭಾವ' ಮತ್ತು 'ನಾದ'ದ ಅದ್ಭುತ ಸಂಗಮ. "ರಸವೆ ಜನನ, ವಿರಸವೆ ಮರಣ, ಸಮರಸವೆ ಜೀವನ" ಎಂದು ಸಾರಿದ ಬೇಂದ್ರೆಯವರಿಗೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಚಲನೆಯೇ ಕಾವ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡಿತು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಕಾವ್ಯವು ಭಾಷೆಯ ಗಡಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಓದುಗನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಕದಡುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.

ಆ) ನವ್ಯ ಕವಿಗಳ 'ಅನ್ವೇಷಣೆ' ಮತ್ತು 'ವ್ಯಂಗ್ಯ' ಕಲ್ಪನೆ

೧೯೫೦ರ ನಂತರದ ನವ್ಯ ಕವಿಗಳು (ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ, ಲಂಕೇಶ್, ಯು.ಆರ್. ಅನಂತಮೂರ್ತಿ) ನವೋದಯದ ಅತಿಯಾದ ರೋಮಾಂಚನ ಮತ್ತು ಆದರ್ಶವಾದವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು.

 ಅಡಿಗರ 'ಚುಚ್ಚುವ ವಾಸ್ತವ': ಅಡಿಗರ ಪ್ರಕಾರ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ ಎಂದರೆ ಸ್ವಯಂ ಅನ್ವೇಷಣೆ (Self-discovery) ಮತ್ತು ಕಟು ವಾಸ್ತವದ ಮುಖಾಮುಖಿ. ಕಾವ್ಯವು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ಮನುಷ್ಯನ ನೈತಿಕ ಪತನ, ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಡೋಂಗಿತನವನ್ನು 'ವ್ಯಂಗ್ಯ' (Irony) ಮತ್ತು 'ಪ್ರತಿಮೆ'ಗಳ ಮೂಲಕ ಚುಚ್ಚಿ ತೋರಿಸುವುದು. ಇವರ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯವು ರಮ್ಯ ಲೋಕದಿಂದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಂತಿತು.

೪. ದಲಿತ-ಬಂಡಾಯ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ: ಆಯುಧವಾಗಿ ಕಾವ್ಯ

೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ದಲಿತ ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯ ಚಳವಳಿಯು ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸೌಂದರ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ಆಯುಧವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.

 ಆಕ್ರೋಶ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟ: "ಖಡ್ಗವಾಗಲಿ ಕಾವ್ಯ, ಜಗದ ಕಣ್ಣು ತೆರೆಸುವಂತೆ" ಎಂಬ ಧ್ಯೇಯದೊಂದಿಗೆ ಕಾವ್ಯ ಮೂಡಿಬಂತು. ಇಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ ಎಂದರೆ ಶೋಷಿತರ ಪರವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುವುದು.

 ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಪ್ರಜ್ಞೆ: ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಂಟಿತನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಆಕ್ರೋಶವಾಯಿತು. "ಇಕ್ರಲಾ ಒದೀರ್ಲಾ ಈ ಮುಂಡೇಮಕ್ಕಳನ್ನ" ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾವ್ಯವು ರಸಾನುಭೂತಿಯ ಸಾಧನವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಬೀದಿ ಹೋರಾಟದ ಇಂಧನವಾಯಿತು. ಸೌಂದರ್ಯ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹೂವು, ಹಕ್ಕಿಯಲ್ಲ; ಶ್ರಮಿಕನ ಬೆವರಿನ ಹನಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯೇ ನಿಜವಾದ ಸೌಂದರ್ಯ ಎಂಬ ಹೊಸ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಇವರು ತಂದರು.

೫. ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Critical Assessment)

ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಒಳನೋಟಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ:

೧. ಪ್ರಯೋಜನವಾದ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕತೆಯ ಸಂಘರ್ಷ: ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯದ 'ಪ್ರಯೋಜನ' ಯಾವುದು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ನಿರಂತರ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿದೆ. ಹಳಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿ ಕಾವ್ಯದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೆ, ನವೋದಯದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಕಲ್ಯಾಣ, ನವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಹಾಗೂ ಬಂಡಾಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಅತಿಯಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದಾಗ ಕಾವ್ಯವು ತನ್ನ 'ಕಲಾತ್ಮಕ ಗುಣ'ವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕೇವಲ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ ಮಿತಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ.

೨. ಬೇರು ಮತ್ತು ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಸಮನ್ವಯ: ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ಲಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಎಂದರೆ, ಅವರು ಜಾಗತಿಕ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಮೀಮಾಂಸೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗಲೂ ತಮ್ಮ 'ದೇಶಿ' ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಪಂಪ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು ದೇಶಿ ಚಂಪು ಕಾವ್ಯವಾಗಿಸಿದರೆ, ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ಬ್ಲಾಂಕ್ ವರ್ಸ್ (Blank Verse) ಅನ್ನು ಮಹಾಛಂದಸ್ಸನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಕನ್ನಡದ ಸತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದರು.

೩. ಬಾಹ್ಯದಿಂದ ಅಂತರಂಗಕ್ಕೆ, ಅಂತರಂಗದಿಂದ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ: ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಪ್ರಯಾಣವು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅದು ಮೊದಲು ರಾಜರ ಬಾಹ್ಯ ವೈಭವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿತು, ನಂತರ ಶರಣರ ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧಿಗೆ ಒಣಗಿತು, ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಂಟಿತನವನ್ನು ತಡಕಾಡಿತು ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ಇಡೀ ಶೋಷಿತ ಸಮುದಾಯದ ದನಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.

ಮುಕ್ತಾಯ

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯು ನಿಶ್ಚಲವಾದ ನೀರಾಗಿರದೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾಲದ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅದು ತನ್ನ ರೂಪ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಕಾವ್ಯವು ಕೇವಲ ಪದಗಳ ವಿಲಾಸವಲ್ಲ, ಅದು ಸಮಾಜದ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಂದೂವರೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಕವಿಗಳ ಉದಾತ್ತ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದೆ.