ವಿಡಿಯೋ ನೋಡಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ:
ಉತ್ತರಾದೇವಿ
* ಜಿ ಶಂ ಪರಮಶಿವಯ್ಯ
ಕರ್ತೃ - ಕೃತಿ ಪರಿಚಯ
ಕನ್ನಡ (ಸಾರಸ್ವತ ಲೋಕಕ್ಕೆ 'ಜೀಶಂಪ' ಕಾವ್ಯನಾಮದಿಂದ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದ ಜಿ ಶಂ ಪರಮಶಿವಯ್ಯ ಅವರು ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ ಲೋಕದ ಧ್ರುವತಾರೆ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತಿಗಳು. ಅವರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯ ಇಲ್ಲಿದೆ:
ಜನನ ಮತ್ತು ಜೀವನ
ಜನನ: ಜಿ ಶಂಕರಪ್ಪ ಪರಮಶಿವಯ್ಯ ೧೯೩೩ ನವೆಂಬರ್ ೧೨ ರಂದು ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾಗಮಂಗಲ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಣ್ಣೇಚಾಕನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.
ಶಿಕ್ಷಣ: ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಎಂ ಎ ಪದವಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಡಿ ಎಲ್ ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ 'ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು' ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧ ಮಂಡಿಸಿ ಪಿಎಚ್ ಡಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಇದು ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂದ ಮೊದಲ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇವೆ
ಜೀಶಂಪ ಅವರು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ, ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸುದೀರ್ಘ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಕೇವಲ ತರಗತಿ ಕೋಣೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಹಳ್ಳಿಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಅಲೆದಾಡಿ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು.
ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಸ್ಥಾಪನೆ: ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ (೧೯೮೦) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ತಂದುಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.
ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ: ಮೈಸೂರಿನ ಮಾನಸಗಂಗೋತ್ರಿಯ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ 'ಜಾನಪದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ' (Folklore Museum) ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಇವರ ಶ್ರಮ ಅನನ್ಯವಾದುದು.
ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು
ಜೀಶಂಪ ಅವರು ಜಾನಪದ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ ಜಾನಪದ ಗ್ರಂಥಗಳು:
1. ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು (ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪ್ರಬಂಧ)
2. ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ
3. ನಮ್ಮ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು
4. ಜಾನಪದ
ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದನೆ:
1. ಮಲೆಯ ಮಹಾದೇಶ್ವರ ಸಾಂಗತ್ಯ
2. ಜಾನಪದ ಗೀತಾಜಲಿ
3. ಜೀವನ ಗೀತೆಗಳು
4. ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು
ಇತರ ಕೃತಿಗಳು: 'ಅವಲೋಕನ' (ವಿಮರ್ಶೆ), 'ನೆನಪಿನ ನಂದನ' (ಆತ್ಮಕಥನ).
ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಉನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ:
ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ಜಾನಪದ ತಜ್ಞ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ಮುಧೋಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಖಿಲ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಥಮ ಜಾನಪದ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.
ಒಟ್ಟಾರೆ, ಜಿ ಶಂ ಪರಮಶಿವಯ್ಯನವರು ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಗೌರವವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಮಹಾಚೇತನ. ಇವರು ೨೦೧೯ ರ ಜನವರಿ ೨೨ ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ಇವರ ಕಾರ್ಯ ಇಂದಿಗೂ ಜಾನಪದ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿದೆ.
ತಿರುಳು:
'ಉತ್ತರಾದೇವಿ' ಎಂಬುದು ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕರುಣಾಜನಕ ಹಾಗೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಒಂದು ಲಾವಣಿ (ಜನಪದ ಗೀತೆ). ತ್ಯಾಗ, ನಿಷ್ಠೆ, ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ದುರಂತ ಈ ಲಾವಣಿಯ ಮುಖ್ಯ ತಿರುಳು.
ಉತ್ತರಾದೇವಿ ಒಬ್ಬ ಸುಗುಣವತಿ, ಪತಿವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಹೆತ್ತವರ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮಗಳು. ಅವಳು ತವರಿಗೆ ಬಂದು ಸುಖವಾಗಿರುವಾಗ, ಅವಳ ಗಂಡನ ಊರಿನಲ್ಲಿ (ಅಥವಾ ಅವಳ ಅತ್ತೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ) ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಕಷ್ಟ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಊರಿನ ಕೆರೆಗೆ ನೀರು ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟಿದ ಕೆರೆ ಏರಿ ಪದೇ ಪದೇ ಒಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ಕೆರೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾದರೆ ಅಥವಾ ನೀರು ತುಂಬಬೇಕಾದರೆ ಮನೆಯ ಹಿರಿಯ ಸೊಸೆ ಅಥವಾ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದ 'ಉತ್ತರಾದೇವಿ'ಯನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂದು ಜೋಯಿಸರು (ದೈವಜ್ಞರು) ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅತ್ತೆ-ಮಾವಂದಿರು ಕ್ರೂರಿಗಳಾಗಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಉತ್ತರಾದೇವಿ ತವರಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅತ್ತೆ ಮನೆಯವರು ಆಕೆಗೆ ನಿಜವಾದ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸದೆ, "ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬವಿದೆ" ಅಥವಾ "ಕೆರೆಯ ಪೂಜೆ ಇದೆ" ಎಂದು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿ ಮೋಸದಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಅತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಅಮಾಯಕಿ ಉತ್ತರಾದೇವಿಯನ್ನು ಕೆರೆಯ ಏರಿಯ ಬಳಿ ಕರೆದೊಯ್ದು, ಬದುಕಿರುವಾಗಲೇ ಆಕೆಯನ್ನು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹೂತು (ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ) ಬಲಿ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾದೇವಿ ತನ್ನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರನ್ನು, ಹೆತ್ತವರನ್ನು ನೆನೆದು ಕಣ್ಣೀರಿಡುವ ದೃಶ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ಕರುಣಾಜನಕವಾಗಿದೆ. ತನಗೆ ಮೋಸ ಮಾಡಿದವರನ್ನು ಶಪಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಮಗುವಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೆನೆದು ಆಕೆ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ.
ಮುಖ್ಯ ತಿರುಳು / ಸಂದೇಶ:
ಈ ಲಾವಣಿಯು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ರೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಯಾತನೆಯನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಅಮಾಯಕ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಲಿಪಶು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಜನಪದ ಗೀತೆ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತದೆ.
ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾರಾಂಶ:
"ಉತ್ತರಾ! ನೀರಿಗೆ ಹೋದವಳು ಇಷ್ಟೊಂದು ತಡವಾಗಿ ಏಕೆ ಬಂದೆ?" ಎಂದು ಅತ್ತೆ ಹೊಸ ಸೊಸೆಯಾದ ಉತ್ತರೆಯ ಬಳಿ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರೆ, "ಉತ್ತರ ದೇಶದ ಮಳೆ ಸುರಿದು ಕೆರೆ ತುಂಬಿದೆ, ಬಸುಳ ಮುಳ್ಳಿನ ಕೆಳಗೆ ನೀರು ಅಡಗಿದೆ (ಅದಕ್ಕೆ ತಡವಾಯಿತು)" ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅತ್ತೆ ಕೋಪದಿಂದ, "ಬಸುಳೆಗೆ ಮುಳ್ಳುಂಟೇ? ಬದನೆಗೆ ಚಪ್ಪರವುಂಟೇ? ಸೊಸೆಯಮ್ಮ, ನಿನ್ನ ಮಾತು ನಿಜವುಂಟೇ?" ಎಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರೆ ಧೃತಿಗೆಡದೆ, "ಕತ್ತೆಗೆ ಕೊಂಬುಂಟೇ? ಎತ್ತಿಗೆ ಮಾತುಂಟೇ? ಅತ್ತೆಮ್ಮ, ನಿಮ್ಮ ಮಾತು ನಿಜವುಂಟೇ?" ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ.
ಹೀಗೆ ಅತ್ತೆ-ಸೊಸೆಯರ ನಡುವೆ ಜಗಳ ತಾರಕಕ್ಕೇರುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಹೊಲವನ್ನು ಉಳುತ್ತಿದ್ದು ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಮಗನಿಗೆ ತಾಯಿ ಊಟ ಬಡಿಸುತ್ತಾ, "ಉತ್ತರೆದೇವಿಯೆಂಬ ಸೊಸೆ ನಮಗೆ ಬೇಡ. ಕಂದಯ್ಯ, ಆ ಬಸವಿಯನ್ನು (ಉತ್ತರೆಯನ್ನು) ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿಬಿಡು" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮಗ, "ಹೊರಹಾಕಲು ಆಕೆ ಅವಳಾಗಿಯೇ ಬಂದವಳಲ್ಲವ್ವ, ಎರಡು ವರ ಕೊಟ್ಟು,
ತೆರಗಳನ್ನು (ವರದಕ್ಷಿಣೆ/ಹಣ) ನೀಡಿ ಕರೆತಂದವಳು. ಅಂಥವಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟವರುಂಟೇ ಹಡೆದವ್ವ?" ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಅದಕ್ಕೆ ತಾಯಿ ಮತ್ತೆ, "ಎರಡು ವರಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ನನ್ನ ಕಿವಿಯ ಓಲೆಯನ್ನು ಮಾರುತ್ತೇನೆ. ನಿನಗೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ನಾರಿಯನ್ನು ತರುತ್ತೇನೆ ಕಂದಯ್ಯ, ಅವಳನ್ನು ಅವಳ ತವರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿಬಿಡು" ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮಗ, "ಹೊರಹಾಕಲು ಆಕೆ ಹಸುವೇನು, ಕರುವೇನು? ಮೂರು ವರ ಮುಟ್ಟಿ,
ತೆರ ಮುಟ್ಟಿ ತಂದವಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟವರುಂಟೇ ಹಡೆದವ್ವ?" ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ.
ಆದರೆ ತಾಯಿ ಬಿಡದೆ, "ಮೂರು ವರಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಬುಗಡಿಯನ್ನು ಮಾರುತ್ತೇನೆ. ಅವಳಿಗಿಂತಲೂ ಯೋಗ್ಯಳಾದ ರಾಣಿಯಂತಹ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ತರಬಲ್ಲೆ. ಎಲೆ ಮಗನೇ, ಆ ಬಸವಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು" ಎಂದು ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮಗ, "ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲು ಅವಳು ಎಮ್ಮೆಯೇನು, ಕರವೇನು? ನಾಲ್ಕು ವರ ಕೊಟ್ಟು, ತೆರ ಕೊಟ್ಟು ತಂದವಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟವರುಂಟೇ ಹಡೆದವ್ವ?" ಎಂದು ತಾಯಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ತಾಯಿ ಕ್ರೋಧದಿಂದ, "ನಾಲ್ಕು ವರಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಮೂಗುತಿಯನ್ನು ಮಾರುತ್ತೇನೆ. ಅವಳಿಗಿಂತ ರೂಪವತಿಯಾದ ರಾಣಿಯನ್ನು ತರುತ್ತೇನೆ. ಆ ಬಸವಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟೇಬಿಡು" ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಕೊನೆಗೆ ಮಗ ತಾಯಿಯ ಹಠಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರೆ ತವರಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಉತ್ತರೆಗೆ ತವರಿಗೆ ಹೋಗಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಉತ್ತರೆ ಮಗುವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ತವರಿಗೆ ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ಧಳಾಗುತ್ತಾಳೆ.
ಸೊಸೆ ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅತ್ತೆ, "ಅಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪುಟ್ಟ ಗುಂಬಳಕಾಯಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಉಂಡು ಹೋಗು ಸೊಸೆ ಬಾಲೆ" ಎಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರೆ, "ನೀನಾದರೂ ಉಣ್ಣು, ಇಲ್ಲವೇ ನಿನ್ನ ಮಗನಿಗಾದರೂ ಊಟ ಬಡಿಸು. ಅದೂ ಬೇಡವೆಂದರೆ ಹಾದಿ-ಬೀದಿಯವರನ್ನು ಕರೆದು ಕೊಡು ಅತ್ತಮ್ಮ, ಇಲ್ಲವೇ ನಾಳೆ ಬರುವವಳಿಗಾದರೂ ಎತ್ತಿಡು" ಎಂದು ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಮತ್ತೆ ಅತ್ತೆ, "ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ಟಿಯ ಸೀರೆಯನ್ನು ಉಟ್ಟಾದರೂ ಹೋಗೆ ಸೊಸೆ ಬಾಲೆ" ಎಂದು ಅಣಕವಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರೆ, "ನೀನಾದರೂ ಉಡು, ಇಲ್ಲವೇ ಮಡಗಿರಿಸು ಅತ್ತೆಮ್ಮ. ಹಾದಿ-ಬೀದಿಯವರನ್ನು ಕರೆದಾದರೂ ಉಡಿಸು, ಇಲ್ಲವೇ ನಾಳೆ ಬರುವವಳಿಗಾದರೂ ತೆಗೆದಿಡು" ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ.
"ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ಟೆ ಕುಪ್ಪಸದ ರವಕೆಯನ್ನು ತೊಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೋಗು ಸೊಸೆ ಬಾಲೆ" ಎಂದು ಅತ್ತೆ ಚುಚ್ಚಿ ನುಡಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರೆ, "ನೀನಾದರೂ ತೊಟ್ಟುಕೋ, ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಾದರೂ ಬಚ್ಚಿಡು. ಹಾದಿ-ಬೀದಿಯವರನ್ನು ಕರೆದಾದರೂ ಕೊಡು ಅತ್ತೆಮ್ಮ, ಇಲ್ಲವೇ ನಾಳೆ ಬರುವವಳಿಗಾದರೂ ಬಚ್ಚಿಡು" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಅತ್ತೆ, "ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬಂಗಾರದ ಒಡವೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಾದರೂ ಹೋಗು ಸೊಸೆ ಬಾಲೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರೆ, "ನೀನಾದರೂ ಇಟ್ಟುಕೋ, ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಾದರೂ ಮುಚ್ಚಿಡು. ಹಾದಿ-ಬೀದಿಯವರನ್ನು ಕರೆದಾದರೂ ಕೊಡು ಅತ್ತೆಮ್ಮ, ಇಲ್ಲವೆ ನಾಳೆ ಬರುವವಳಿಗಾದರೂ ಬಚ್ಚಿಡು" ಎಂದು ಹಳಹಳಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಹೀಗೆ ಹೊರಡುವಾಗ ಅವಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅಡಕೆ, ನಿಂಬೆ, ಹೆರಳೆ, ಸೀಬೆ, ಎಲೆ ಮೊದಲಾದ ಮರಗಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, "ನಾನು ಈ ಮನೆಗೆ ಬರುವಾಗ ನೀವೆಲ್ಲ ಕಿರುಸಸಿಗಳಾಗಿದ್ದಿರಿ. ನಾನು ನೀರು ಹೊಯ್ದು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸಲಹಿದೆ ಸಸಿಗಳಿರಾ? ಈಗ ನಾನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನೀವು ಸುಟ್ಟಾದರೂ ಹೋಗಿ" ಎಂದು ನೊಂದು ನುಡಿಯುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಉತ್ತರೆ ತಾನು ಸಾಕಿದ ನೂರು ಎಮ್ಮೆ, ನೂರು ಎಮ್ಮೆಕರು, ನೂರು ಕುರಿ, ನೂರು ಕುರಿಮರಿ, ನೂರು ಆಡು ಮತ್ತು ನೂರು ಆಡಿನ ಮರಿಗಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, "ನಿಮ್ಮನ್ನೆಲ್ಲ ನಾನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಲಹಿದೆ. ಈಗ ನಾನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ನೀವು ಸತ್ತಾದರೂ ಹೋಗಿ" ಎಂದು ಕಣ್ಣೀರಿಡುತ್ತಾಳೆ.
ಉತ್ತರೆ ಮಗುವನ್ನೆತ್ತಿಕೊಂಡು, ಅಪ್ಪ ಕೊಟ್ಟ ಎಮ್ಮೆಯನ್ನು ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು, ಬೆಳ್ಳಿಚುಕ್ಕಿಯ ಮಂದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ತವರಿಗೆ ಹೊರಡುತ್ತಾಳೆ.
ಇತ್ತ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರೆಯ ಗಂಡ ತಾಯಿಯ ಮಾತಿಗೆ ಮರುಳಾಗಿ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ನಂತರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಅಳಲತೊಡಗುತ್ತಾನೆ: "ಬಳೆಗಾರ ಶೆಟ್ಟಿ, ಈ ಬಳೆಗಳನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ತಂದೆ? ಬಳೆ ತೊಡುವ ನನ್ನ ಮಡದಿ ಮನೆಯೊಳಗಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ಹೆತ್ತವ್ವನೇ ನನಗೆ ಹಗೆಯಾದಳು. ಮಗ್ಗದ ಶೆಟ್ಟಿ, ಈ ಸೀರೆಯನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ತಂದೆ? ಸೀರೆ ಉಡುವ ಮಡದಿ ಒಳಗಿಲ್ಲ, ನನ್ನವ್ವ ನನಗೆ ಹಗೆಯಾದಳು. ವ್ಯಾಪಾರಿ ಶೆಟ್ಟಿ, ಈ ವಾಲೆಯನ್ನು, ಗುಂಡನ್ನು, ಮುರುವನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ತಂದೆ? ಇವುಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಮಡದಿ ಒಳಗಿಲ್ಲ, ನನ್ನವ್ವ ನನಗೆ ಹಗೆಯಾದಳು. ಕಾಲುಂಗುರ ತಂದ ಶೆಟ್ಟಿಯೇ, ಆ ಕಾಲುಂಗುರ ತೊಡುವ ಮಡದಿ ಒಳಗಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ಹೆತ್ತ ತಾಯಿಯೇ ನನಗೆ ಶತ್ರುವಾದಳು" ಎಂದು ಹಲುಬುತ್ತಾನೆ.
ಅತ್ತ ಉತ್ತರೆ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನಡೆದು ಅಪ್ಪನ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. "ನನ್ನಪ್ಪಾ, ನನಗೆ ಬಾಗಿಲು ತೆಗೆ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪ ಒಳಗಿನಿಂದಲೇ, "ಹಾಸಿಗೆ ಹಾಸಿದ್ದೇವೆ, ದೀಪ ಆರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ನಿಮ್ಮವ್ವ ನನ್ನ ತೋಳಲ್ಲಿ ಒರಗಿದ್ದಾಳೆ. ಉತ್ತರೆ, ನೀನು ಅಣ್ಣನ ಅರಮನೆಗೆ ಹೋಗು" ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ.
ಉತ್ತರೆ ಬೇಸರದಿಂದ ಕಂದನನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಎಮ್ಮೆಯನ್ನು ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಅಲೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅಪ್ಪ, ಅಣ್ಣ, ತಮ್ಮ, ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿಯರೆಲ್ಲರ ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟಿದರೂ ಯಾರೂ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಹಡೆದವ್ವನ (ತಾಯಿಯ) ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಕದ ತೆಗೆಯಲು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಆ ತಾಯಿಯೂ ಸಹ, "ಒಂದು ಅರಿವೆ (ಬಟ್ಟೆ) ಹಾಸಿದ್ದೆ, ಒಂದು ಅರಿವೆ ಹೊದ್ದಿದ್ದೆ. ಒಂದು ವರ್ಷ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಸಲಹಿದ್ದೆ ಕಂದಮ್ಮ. ಇನ್ನು ನೀನು ಇಲ್ಲಿರಬೇಡ, 'ಉತ್ತರೆ ಮಳೆ'ಯಾಗಿ ಹೊರಡವ್ವ" ಎಂದು ಕೈಚೆಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ.
ಕೊನೆಗೆ ಆಸರೆಯೇ ಇಲ್ಲದ ಉತ್ತರೆ, ಮಗುವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಅಪ್ಪ ಕೊಟ್ಟ ಎಮ್ಮೆಯನ್ನು ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಂಪನ್ನೆರೆಯುವ 'ಉತ್ತರೆ ಮಳೆ'ಯಾಗಿ ಧರೆಗೆ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾಳೆ.
ಪ್ರಬಂಧ ರೂಪದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು
ಪ್ರಶ್ನೆ1: ಉತ್ತರೆ ದೇವಿಯ ಜಾನಪದ ಕಥೆಯ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿ. ಅಥವಾ
ಉತ್ತರೆ ಮಳೆಯಾಗುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಬಂಧ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಿರಿ.
ಉತ್ತರ:
ಪೀಠಿಕೆ:
ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ಕಥೆ ಕಟ್ಟುವ ಅದ್ಭುತ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ಅಂತಹ ಅಪೂರ್ವ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರೆ ದೇವಿಯ ಕಥೆಯೂ ಒಂದು. ಅತ್ತೆಯ ಕಿರುಕುಳ, ತಾಯಿಯ ಮಾತಿಗೆ ಮರುಳಾದ ಗಂಡನ ಅಸಹಾಯಕತೆ ಮತ್ತು ತವರಿನವರೂ ಆಶ್ರಯ ನೀಡದಿದ್ದಾಗ ಹೆಣ್ಣೊಬ್ಬಳು ಅನುಭವಿಸುವ ವೇದನೆಯೇ ಈ ಕಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಗೆ ಇದೇ ಉತ್ತರೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಂಪನ್ನೆರೆಯುವ ಮಳೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಅತ್ತೆ ಸೊಸೆಯರ ನಡುವಿನ ಕಲಹ ಮತ್ತು ಕಥೆಯ ಆರಂಭ:
ಒಮ್ಮೆ ಹೊಸ ಸೊಸೆಯಾದ ಉತ್ತರೆ ನೀರಿಗೆ ಹೋದಾಗ ತಡವಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಇದನ್ನು ಕಂಡು ಕೋಪಗೊಂಡ ಅತ್ತೆ, ನೀರಿಗೆ ಹೋದವಳು ಇಷ್ಟೊಂದು ತಡವಾಗಿ ಏಕೆ ಬಂದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರೆ, ಉತ್ತರ ದೇಶದ ಮಳೆ ಸುರಿದು ಕೆರೆ ತುಂಬಿದೆ ಮತ್ತು ಬಸುಳ ಮುಳ್ಳಿನ ಕೆಳಗೆ ನೀರು ಅಡಗಿ ಕುಳಿತಿದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ತಡವಾಯಿತು ಎಂದು ಜಾನಪದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಅತ್ತೆ ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪದೆ, ಬಸುಳೆಗೆ ಮುಳ್ಳುಂಟೇ, ಬದನೆಗೆ ಚಪ್ಪರವುಂಟೇ, ಸೊಸೆಯಮ್ಮ ನಿನ್ನ ಮಾತು ನಿಜವುಂಟೇ ಎಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರೆ ಧೃತಿಗೆಡದೆ, ಕತ್ತೆಗೆ ಕೊಂಬುಂಟೇ, ಎತ್ತಿಗೆ ಮಾತುಂಟೇ, ಅತ್ತೆಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ಮಾತು ನಿಜವುಂಟೇ ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಇದರಿಂದ ಇಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಜಗಳ ತಾರಕಕ್ಕೇರುತ್ತದೆ.
ತಾಯಿಯ ಹಠ ಮತ್ತು ಮಗನ ಅಸಹಾಯಕತೆ:
ಹೊಲವನ್ನು ಉಳುತ್ತಿದ್ದು ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಮಗನಿಗೆ ತಾಯಿ ಊಟ ಬಡಿಸುತ್ತಾ, ಈ ಉತ್ತರೆದೇವಿಯೆಂಬ ಸೊಸೆ ನಮಗೆ ಬೇಡ, ಆ ಬಸವಿಯನ್ನು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿಬಿಡು ಎಂದು ಚುಚ್ಚುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮಗ, ಅವಳು ಅವಳಾಗಿಯೇ ಬಂದವಳಲ್ಲ, ಎರಡು ವರ ಕೊಟ್ಟು, ತೆರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಮದುವೆಯಾಗಿ ತಂದವಳು, ಅಂಥವಳನ್ನು ಬಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂದು ತಾಯಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ತಾಯಿ ಬಿಡದೆ, ತನ್ನ ಕಿವಿಯ ಓಲೆಯನ್ನು ಮಾರಿ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ನಾರಿಯನ್ನು ತರುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹಠ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಮಗ ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಮೂರು ವರ, ನಾಲ್ಕು ವರ ಕೊಟ್ಟು ತಂದ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಬಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರೂ, ತಾಯಿ ತನ್ನ ಬುಗಡಿ ಮತ್ತು ಮೂಗುತಿಯನ್ನು ಮಾರಿಯಾದರೂ ಬೇರೆ ರಾಣಿಯಂತಹ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ತರುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಕೊನೆಗೆ ಮಗ ತಾಯಿಯ ಹಠಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರೆಯನ್ನು ತವರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಅತ್ತೆಯ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತರೆಯ ವಿದಾಯ:
ಉತ್ತರೆ ಮಗುವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೊರಡುವಾಗಲೂ ಅತ್ತೆಯ ಕಾಟ ತಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಅಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಗುಂಬಳಕಾಯಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಉಂಡು ಹೋಗು, ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ಟಿಯ ಸೀರೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟೆ ಕುಪ್ಪಸದ ರವಕೆಯನ್ನು ತೊಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೋಗು, ಚಿನ್ನದ ಒಡವೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೋಗು ಎಂದು ಅತ್ತೆ ಅಣಕವಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರೆ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದಿಂದ, ನೀನಾದರೂ ಉಡು, ನಿನ್ನ ಮಗನಿಗಾದರೂ ಕೊಡು, ಇಲ್ಲವೇ ಹಾದಿ ಬೀದಿಯವರನ್ನು ಕರೆದು ಉಡಿಸು, ನಾಳೆ ಬರುವ ಹೊಸ ಸೊಸೆಗಾದರೂ ಬಚ್ಚಿಡು ಎಂದು ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿ ಹೊರಡುತ್ತಾಳೆ. ಹೊರಡುವಾಗ ತಾನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೀರು ಹೊಯ್ದು ಸಲಹಿದ ಅಡಕೆ, ನಿಂಬೆ, ಸೀಬೆ ಮರಗಳಿಗೂ ಹಾಗೂ ನೂರು ನೂರು ಎಮ್ಮೆ, ಕುರಿ, ಆಡುಗಳಿಗೂ ತಾನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿ ಕಣ್ಣೀರಿಡುತ್ತಾಳೆ.
ಗಂಡನ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಮತ್ತು ಉತ್ತರೆಯ ಅಲೆದಾಟ:
ಉತ್ತರೆ ಹೊರಟುಹೋದ ನಂತರ ತಾಯಿಯ ಮಾತಿಗೆ ಮರುಳಾಗಿದ್ದ ಗಂಡನಿಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ ಬಳೆಗಾರ, ಮಗ್ಗದ ಶೆಟ್ಟಿ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು, ಬಳೆ ತೊಡುವ, ಸೀರೆ ಉಡುವ, ಒಡವೆ ಧರಿಸುವ ನನ್ನ ಮಡದಿ ಮನೆಯೊಳಗಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ಹೆತ್ತ ತಾಯಿಯೇ ನನಗೆ ಶತ್ರುವಾದಳು ಎಂದು ಅಳಲುತ್ತಾನೆ. ಅತ್ತ ಉತ್ತರೆ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನಡೆದು ಅಪ್ಪನ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಬಾಗಿಲು ತೆಗೆಯಲು ಕೋರುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಅಪ್ಪ, ಹಾಸಿಗೆ ಹಾಸಿದ್ದೇವೆ, ದೀಪ ಆರಿಸಿದ್ದೇವೆ, ನಿಮ್ಮವ್ವ ನನ್ನ ತೋಳಲ್ಲಿ ಒರಗಿದ್ದಾಳೆ, ನೀನು ಅಣ್ಣನ ಅರಮನೆಗೆ ಹೋಗು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಅಲೆಯುವ ಉತ್ತರೆಯನ್ನು ಅಪ್ಪ, ಅಣ್ಣ, ತಮ್ಮ, ಅಕ್ಕ ತಂಗಿಯರು ಯಾರೂ ಸೇರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಹೆತ್ತ ತಾಯಿಯ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಕದ ತೆಗೆಯಲು ಹೇಳಿದಾಗ, ಆ ತಾಯಿಯೂ ಸಹ, ಒಂದು ವರ್ಷ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಸಲಹಿದ್ದೆ ಕಂದಮ್ಮ, ಇನ್ನು ನೀನು ಇಲ್ಲಿರಬೇಡ, ಉತ್ತರೆ ಮಳೆಯಾಗಿ ಹೊರಡವ್ವ ಎಂದು ಕೈಚೆಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ.
ಉಪಸಂಹಾರ:
ಯಾರೂ ಆಶ್ರಯ ನೀಡದಿದ್ದಾಗ ಬೇಸತ್ತ ಉತ್ತರೆ, ಮಗುವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಅಪ್ಪ ಕೊಟ್ಟ ಎಮ್ಮೆಯನ್ನು ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಂಪನ್ನೆರೆಯುವ ಉತ್ತರೆ ಮಳೆಯಾಗಿ ಧರೆಗೆ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಹೆಣ್ಣಿನ ಸಹನೆ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಅವಳಿಗೆ ಆಸರೆ ನೀಡದ ಸಮಾಜದ ಕ್ರೂರತೆಗೆ ಈ ಕಥೆ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿದರೆ ಅದು ಮಳೆಯಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ತಣಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅದ್ಭುತ ಕಲ್ಪನೆ ಈ ಜಾನಪದ ಕಥೆಯಲ್ಲಿದೆ.
ಟಿಪ್ಪಣಿ ರೂಪದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು
ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: ಅತ್ತೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರೆಯ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆಯಿರಿ.
ಉತ್ತರ:
ಹೊಸ ಸೊಸೆಯಾದ ಉತ್ತರೆ ನೀರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬರಲು ತಡವಾದಾಗ ಅತ್ತೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ನಡುವೆ ಜಗಳ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರಿಗೆ ಹೋದವಳು ಇಷ್ಟೊಂದು ತಡವಾಗಿ ಏಕೆ ಬಂದೆ ಎಂದು ಅತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಉತ್ತರೆ ಜಾನಪದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ದೇಶದ ಮಳೆ ಸುರಿದು ಕೆರೆ ತುಂಬಿದೆ ಮತ್ತು ಬಸುಳ ಮುಳ್ಳಿನ ಕೆಳಗೆ ನೀರು ಅಡಗಿದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ತಡವಾಯಿತು ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಅತ್ತೆ ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪದೆ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ, ಬಸುಳೆಗೆ ಮುಳ್ಳುಂಟೇ, ಬದನೆಗೆ ಚಪ್ಪರವುಂಟೇ, ಸೊಸೆಯಮ್ಮ ನಿನ್ನ ಮಾತು ನಿಜವುಂಟೇ ಎಂದು ಚುಚ್ಚುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರೆ ಅಷ್ಟೇ ಧೈರ್ಯದಿಂದ, ಕತ್ತೆಗೆ ಕೊಂಬುಂಟೇ, ಎತ್ತಿಗೆ ಮಾತುಂಟೇ, ಅತ್ತೆಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ಮಾತು ನಿಜವುಂಟೇ ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಸಂಭಾಷಣೆಯು ಅತ್ತೆಯ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ಗುಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಸೊಸೆಯ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ಮಗ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ನಡುವಿನ ವಾದವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
ಉತ್ತರ:
ಅತ್ತೆ-ಸೊಸೆಯರ ಜಗಳ ತಾರಕಕ್ಕೇರಿದಾಗ, ತಾಯಿ ಹೊಲದಿಂದ ಬಂದ ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಉತ್ತರೆದೇವಿಯೆಂಬ ಸೊಸೆ ಬೇಡ, ಅವಳನ್ನು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮಗ, ಆಕೆ ತಾನಾಗಿಯೇ ಬಂದವಳಲ್ಲ, ಎರಡು, ಮೂರು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ತೆರ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಮದುವೆಯಾಗಿ ತಂದವಳು, ಅವಳನ್ನು ಬಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೆಂಡತಿಯ ಪರವಾಗಿ ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ತಾಯಿ ಹಠ ಬಿಡದೆ ತನ್ನ ಕಿವಿಯ ಓಲೆ, ಬುಗಡಿ ಮತ್ತು ಮೂಗುತಿಯನ್ನು ಮಾರಿಯಾದರೂ ಉತ್ತರೆಗಿಂತ ಮೇಲಾದ ರಾಣಿಯಂತಹ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ತರುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಕೊನೆಗೆ ಮಗ ತಾಯಿಯ ಹಠದ ಮುಂದೆ ಸೋತು, ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ತವರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಹೆತ್ತ ತಾಯಿಯ ಅತಿಯಾದ ಹಠಕ್ಕೆ ಮಗನ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡುವಾಗ ಉತ್ತರೆಯು ಗಿಡಮರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಿ ನೊಂದು ನುಡಿದದ್ದನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
ಉತ್ತರ:
ತಾಯಿಯ ಹಠಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿದ ಗಂಡ ತವರಿಗೆ ಹೋಗಲು ಹೇಳಿದಾಗ ಉತ್ತರೆ ಮಗುವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೊರಡುತ್ತಾಳೆ. ಹಾಗೆ ಹೊರಡುವಾಗ ಅವಳು ತಾನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೀರು ಹೊಯ್ದು ಸಲಹಿದ ಅಡಕೆ, ನಿಂಬೆ, ಹೆರಳೆ, ಸೀಬೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಯ ಗಿಡಮರಗಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ನಾನು ಬರುವಾಗ ನೀವೆಲ್ಲ ಕಿರುಸಸಿಗಳಾಗಿದ್ದಿರಿ, ಈಗ ನಾನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ನೀವು ಸುಟ್ಟಾದರೂ ಹೋಗಿ ಎಂದು ದುಃಖಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ತಾನು ಸಾಕಿದ ನೂರು ನೂರು ಎಮ್ಮೆ, ಕುರಿ, ಆಡು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮರಿಗಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ನಿಮ್ಮನ್ನೆಲ್ಲ ನಾನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಲಹಿದೆ, ಈಗ ನಾನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ನೀವು ಸತ್ತಾದರೂ ಹೋಗಿ ಎಂದು ಕಣ್ಣೀರಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕೈಕೊಟ್ಟಾಗ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮೂಕಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಒಡನಾಟದ ವೇದನೆ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೪: ಉತ್ತರೆಯ ಗಂಡನ ಅಳಲು ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದ ಕುರಿತು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆಯಿರಿ.
ಉತ್ತರ:
ಉತ್ತರೆ ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟುಹೋದ ನಂತರ ತಾಯಿಯ ಮಾತಿಗೆ ಮರುಳಾಗಿದ್ದ ಗಂಡನಿಗೆ ತನ್ನ ತಪ್ಪಿನ ಅರಿವಾಗಿ ತೀವ್ರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ ಊರಿನ ಬಳೆಗಾರ ಶೆಟ್ಟಿ, ಮಗ್ಗದ ಶೆಟ್ಟಿ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಲುಬತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ಬಳೆ ತೊಡುವ, ಸೀರೆ ಉಡುವ, ಕಿವಿಯ ವಾಲೆ, ಗುಂಡು, ಮೂಗುತಿ ಮತ್ತು ಕಾಲುಂಗುರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ನನ್ನ ಮಡದಿ ಮನೆಯೊಳಗಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ಹೆತ್ತ ತಾಯಿಯೇ ನನಗೆ ಶತ್ರುವಾದಳು ಎಂದು ಅಳಲುತ್ತಾನೆ. ಹೆಂಡತಿಯ ಬೆಲೆ ಅವಳು ದೂರಾದ ಮೇಲೆ ಗಂಡನಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಮಾತಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಸಂಸಾರ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಪುರುಷನ ಅಸಹಾಯಕತೆಗೆ ಇವನ ಅಳಲು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೫: ಉತ್ತರೆ ಮಳೆಯಾಗಿ ಬದಲಾದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
ಉತ್ತರ:
ಅತ್ತೆ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಉತ್ತರೆ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನಡೆದು ತವರಿನ ಆಸರೆಗಾಗಿ ಅಪ್ಪನ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಅಪ್ಪ ಬಾಗಿಲು ತೆಗೆಯದೆ ಅಣ್ಣನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಅಪ್ಪ, ಅಣ್ಣ, ತಮ್ಮ, ಅಕ್ಕ ತಂಗಿಯರ ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟಿದರೂ ಯಾರೂ ಅವಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಹೆತ್ತ ತಾಯಿಯ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಕದ ತೆಗೆಯಲು ಕೇಳಿದಾಗ, ಆ ತಾಯಿಯೂ ಸಹ ಒಂದು ವರ್ಷ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಸಲಹಿದ್ದೆ ಕಂದಮ್ಮ, ಇನ್ನು ನೀನು ಇಲ್ಲಿರಬೇಡ, ಉತ್ತರೆ ಮಳೆಯಾಗಿ ಹೊರಡವ್ವ ಎಂದು ಕೈಚೆಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಆಸರೆ ಸಿಗದಿದ್ದಾಗ ಬೇಸತ್ತ ಉತ್ತರೆ, ಮಗುವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಂಪನ್ನೆರೆಯುವ ಉತ್ತರೆ ಮಳೆಯಾಗಿ ಧರೆಗೆ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ಹೆಣ್ಣಿನ ಕಣ್ಣೀರು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಳೆಯಾಗಿ ಬದಲಾದ ಅದ್ಭುತ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ.
ಎರಡು ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು
ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: ನೀರಿಗೆ ಹೋದ ಉತ್ತರೆ ತಡವಾಗಿ ಬರಲು ಕಾರಣವೇನು?
ಉತ್ತರ: ಉತ್ತರ ದೇಶದ ಮಳೆ ಸುರಿದು ಕೆರೆ ತುಂಬಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಬಸುಳ ಮುಳ್ಳಿನ ಕೆಳಗೆ ನೀರು ಅಡಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರಿಂದ ನೀರಿಗೆ ಹೋದ ಉತ್ತರೆ ಮನೆಗೆ ಬರಲು ತಡವಾಯಿತು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ಉತ್ತರೆಯ ಮಾತಿಗೆ ಅತ್ತೆ ಹೇಗೆ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಡುತ್ತಾಳೆ?
ಉತ್ತರ: ಬಸುಳೆಗೆ ಮುಳ್ಳುಂಟೇ, ಬದನೆಗೆ ಚಪ್ಪರವುಂಟೇ, ಸೊಸೆಯಮ್ಮ ನಿನ್ನ ಮಾತು ನಿಜವುಂಟೇ ಎಂದು ಅತ್ತೆ ಉತ್ತರೆಯ ಮಾತಿಗೆ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಡುತ್ತಾಳೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: ಅತ್ತೆಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತರೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವೇನು?
ಉತ್ತರ: ಕತ್ತೆಗೆ ಕೊಂಬುಂಟೇ, ಎತ್ತಿಗೆ ಮಾತುಂಟೇ, ಅತ್ತೆಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ಮಾತು ನಿಜವುಂಟೇ ಎಂದು ಉತ್ತರೆ ಅತ್ತೆಗೆ ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೪: ತಾಯಿ ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಊಟ ಬಡಿಸುತ್ತಾ ಏನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ?
ಉತ್ತರ: ಉತ್ತರೆದೇವಿಯೆಂಬ ಸೊಸೆ ನಮಗೆ ಬೇಡ, ಕಂದಯ್ಯ ಆ ಬಸವಿಯನ್ನು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿಬಿಡು ಎಂದು ತಾಯಿ ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೫: ತಾಯಿಯ ಮಾತಿಗೆ ಮಗ ಹೆಂಡತಿಯ ಪರವಾಗಿ ಹೇಗೆ ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ?
ಉತ್ತರ: ಹೊರಹಾಕಲು ಆಕೆ ಅವಳಾಗಿಯೇ ಬಂದವಳಲ್ಲವ್ವ, ಎರಡು, ಮೂರು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ತೆರ ಒಪ್ಪಿಸಿ ತಂದವಳು, ಅಂಥವಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟವರುಂಟೇ ಎಂದು ಮಗ ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೬: ಸೊಸೆಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ತಾಯಿ ತನ್ನ ಏನೆಲ್ಲಾ ಒಡವೆಗಳನ್ನು ಮಾರುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ?
ಉತ್ತರ: ಸೊಸೆಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ತಾಯಿ ತನ್ನ ಕಿವಿಯ ಓಲೆ, ಬುಗಡಿ ಮತ್ತು ಮೂಗುತಿಯನ್ನು ಮಾರಿಯಾದರೂ ಅವಳಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದ ರಾಣಿಯನ್ನು ತರುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೭: ಉತ್ತರೆ ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡುವಾಗ ಅತ್ತೆ ಅವಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಣಕಿಸುತ್ತಾಳೆ?
ಉತ್ತರ: ಅಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಗುಂಬಳಕಾಯಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಉಂಡು ಹೋಗು, ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಸೀರೆ, ರವಕೆ ಮತ್ತು ಬಂಗಾರದ ಒಡವೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೋಗು ಎಂದು ಅತ್ತೆ ಅಣಕಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೮: ಅತ್ತೆಯ ಅಣಕಕ್ಕೆ ಉತ್ತರೆ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದಿಂದ ಏನೆಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ?
ಉತ್ತರ: ನೀನಾದರೂ ಉಡು ಅಥವಾ ಇಟ್ಟುಕೋ, ಇಲ್ಲವೇ ಹಾದಿ ಬೀದಿಯವರನ್ನು ಕರೆದು ಕೊಡು, ಅದೂ ಬೇಡವೆಂದರೆ ನಾಳೆ ಬರುವ ಹೊಸ ಸೊಸೆಗಾದರೂ ಬಚ್ಚಿಡು ಎಂದು ಉತ್ತರೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೯: ಉತ್ತರೆಯ ಗಂಡ ತನ್ನ ಅಳಲಿನಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯನ್ನು ಏನೆಂದು ದೂಷಿಸುತ್ತಾನೆ?
ಉತ್ತರ: ಬಳೆ ತೊಡುವ, ಸೀರೆ ಉಡುವ ಮತ್ತು ಒಡವೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ನನ್ನ ಮಡದಿ ಮನೆಯೊಳಗಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ಹೆತ್ತ ತಾಯಿಯೇ ನನಗೆ ಹಗೆಯಾದಳು ಎಂದು ಗಂಡ ದೂಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೧೦: ತಾಯಿಯ ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಉತ್ತರೆಗೆ ಹೆತ್ತ ತಾಯಿ ಏನೆಂದು ಹೇಳಿ ಕೈಚೆಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ?
ಉತ್ತರ: ಒಂದು ವರ್ಷ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಸಲಹಿದ್ದೆ ಕಂದಮ್ಮ, ಇನ್ನು ನೀನು ಇಲ್ಲಿರಬೇಡ, ಉತ್ತರೆ ಮಳೆಯಾಗಿ ಹೊರಡವ್ವ ಎಂದು ಹೆತ್ತ ತಾಯಿ ಹೇಳಿ ಕೈಚೆಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ.
"ಪ್ರಿಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೇ, ನನ್ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ವಿಡಿಯೋಗಳ ಲಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ನಾನು 'ಕುವೆಂಪು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶನ' ಹಾಗೂ 'ಸಾಹಿತ್ಯಶ್ರೀ' ಬ್ಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದೇನೆ. ಅಲ್ಲಿ ನೀವು ಈ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಓದುವ (Text) ರೂಪದಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಲಿಂಕ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ದಯವಿಟ್ಟು ಕೆಳಗಿನ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಗಮನಿಸಿ ಮತ್ತು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ."
ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳಿಲ್ಲ:
ಕಾಮೆಂಟ್‌ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ