ಕುವೆಂಪು ಅವರ ವೈಚಾರಿಕ ವಿಚಾರಧಾರೆ

 

1. ಕುವೆಂಪು ಅವರ ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶ ಅಥವಾ ದರ್ಶನ  

    ಕುವೆಂಪು ಅವರ 'ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶ' ಕೇವಲ ಒಂದು ಲೇಖನ ಅಥವಾ ಭಾಷಣವಲ್ಲ; ಅದು ಮನುಕುಲದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ದರ್ಶನ. ಕುವೆಂಪು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶನ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಬ್ಲಾಗ್‌ಗಳ ಘನತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಲೇಖನ ಇಲ್ಲಿದೆ:

ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶ: ಮನುಜಮತದ ಮಹಾದರ್ಶನ

ಪೀಠಿಕೆ: ಸನಾತನ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಆಧುನಿಕ ರೂಪ

ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆ ಎಂದರೆ 'ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶ'. ಇದು ಕೇವಲ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಕರೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಜಾತಿ, ಮತ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆಯ ಸಂಕುಚಿತ ಭಾವನೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು 'ವೈಚಾರಿಕ ಚಳುವಳಿ'. ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಈ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ವಿಶ್ವಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ತರ್ಕ ಎರಡೂ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ.

ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ವಿಶ್ವಮಾನವ ತತ್ವದ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಆಧಾರ

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ವಿಶ್ವಮಾನವ ತತ್ವವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:

 1. ಜನ್ಮತಃ ವಿಶ್ವಮಾನವ: ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವು ಹುಟ್ಟುವಾಗ 'ವಿಶ್ವಮಾನವ'ನಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಮಾಜವು ಅದಕ್ಕೆ ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿ 'ಅಲ್ಪಮಾನವ'ನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ "ಅಲ್ಪಮಾನವ"ನನ್ನು ಮತ್ತೆ "ವಿಶ್ವಮಾನವ"ನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದೇ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪರಮ ಗುರಿ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ.

 2. ಪಂಚಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಸಪ್ತಸೂತ್ರಗಳು: ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶವು ಕೇವಲ ಆಶಯವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಕುವೆಂಪು ಅದನ್ನು ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ತಂದರು.

   * ಮನುಜಮತ, ವಿಶ್ವಪಥ.

   * ಸರ್ವೋದಯ, ಸಮನ್ವಯ.

   * ಪೂರ್ಣದೃಷ್ಟಿ.

     ಇವು ಈ ದರ್ಶನದ ಮೂಲಾಧಾರಗಳು.

 3. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಮನ್ವಯ: ಕುವೆಂಪು ಅವರು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮವನ್ನು ವಿರೋಧಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ವಿಜ್ಞಾನದ 'ಬಾಹ್ಯ ಶೋಧನೆ' ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ 'ಅಂತಃಶೋಧನೆ' ಎರಡೂ ಸೇರಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮನುಷ್ಯ ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.

ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ನೋಟ: ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳು

ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಈ ಸಂದೇಶವು ಇಂದಿನ ಜಾಗತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ರಾಮಬಾಣದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ:

ಮತಧರ್ಮಗಳ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಹಾವಳಿ: ಇಂದು ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಗೆ ಕುವೆಂಪು ಅವರ "ಮನುಜಮತ" ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮವು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಬೆಸೆಯಬೇಕೇ ಹೊರತು ವಿಭಜಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಅವರ ನಿಲುವು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದದ್ದು.

ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಮರ್ಶೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ದೊಡ್ಡ ಪಿಡುಗಾದ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಬೇರು ಸಮೇತ ಕಿತ್ತೊಗೆಯಲು ಕರೆ ನೀಡಿದರು. "ಮಂತ್ರಮಾಂಗಲ್ಯ"ದಂತಹ ಸರಳ ಹಾಗೂ ವೈಚಾರಿಕ ವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದದ್ದು ಅವರ ತತ್ವದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನುಷ್ಠಾನವಾಗಿತ್ತು.

ಪೂರ್ಣದೃಷ್ಟಿ vs ತುಂಡುದೃಷ್ಟಿ: ನಾವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಯಾಮದಿಂದ ನೋಡುವುದನ್ನು ಕುವೆಂಪು 'ತುಂಡುದೃಷ್ಟಿ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ನೋಡುವ 'ಪೂರ್ಣದೃಷ್ಟಿ' ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯದ ದರ್ಶನ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಒಳನೋಟ.

"ಓ ನನ್ನ ಚೇತನ, ಆಗು ನೀ ಅನಿಕೇತನ!"

 "ಓ ನನ್ನ ಚೇತನ,

 ಆಗು ನೀ ಅನಿಕೇತನ!

 ರೂಪರೂಪಗಳನು ದಾಟಿ,

 ನಾಮಕೋಟಿಗಳನು ಮೀಟಿ,

 ಎದೆಯ ಬಿರಿಯೆ ಭಾವದೀಟಿ,

 ಓ ನನ್ನ ಚೇತನ, ಆಗು ನೀ ಅನಿಕೇತನ!"

ಈ ಸಾಲುಗಳ ಮರ್ಮ (ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ):

 ಅನಿಕೇತನ: 'ನಿಕೇತನ' ಎಂದರೆ ಮನೆ ಅಥವಾ ಆಶ್ರಯ. 'ಅನಿಕೇತನ' ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮನೆ, ಜಾತಿ, ಮತ ಅಥವಾ ದೇಶದ ಸಂಕುಚಿತ ಗಡಿಗೆ ಕಟ್ಟುಬೀಳದವನು ಎಂದರ್ಥ. ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರಜ್ಞೆ ವಿಶ್ವದಷ್ಟೇ ವಿಶಾಲವಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಆಶಯ.

ರೂಪ-ನಾಮಗಳ ಅತೀಕರಣ: ನಾವು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಅವರ ಹೆಸರು (ನಾಮ) ಮತ್ತು ರೂಪದ (ಜಾತಿ/ಧರ್ಮ) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಸತ್ಯದ ಶೋಧನೆಗೆ ಈ ಭೇದಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗಬೇಕು ಎಂದು ಕುವೆಂಪು ಕರೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ವಿಶ್ವಮಾನವ ದರ್ಶನದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ವಿಶ್ವಮಾನವ ದರ್ಶನವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗಿಂತ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾದ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲವಾದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಧರ್ಮದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದರೆ, ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಅದನ್ನು 'ಹೃದಯ ವೈಶಾಲ್ಯತೆ' ಮತ್ತು 'ಮನುಜಮತ'ದ ಉನ್ನತ ಹಂತಕ್ಕೆ ಏರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಗು ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ ಅಥವಾ ಜಾತಿಯ ವಾರಸುದಾರನಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಆ ಮಗು ಜನ್ಮತಃ ಮುಗ್ಧತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಬ್ಬ 'ವಿಶ್ವಮಾನವ'. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಕೇವಲ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿಗಳೊಳಗೆ ನೋಡುವುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಅವರು, 'ವಸುಧೈವ ಕುಟುಂಬಕಂ' ಎಂಬ ತತ್ವದಡಿ ಇಡೀ ವಿಶ್ವವೇ ಒಂದು ಮನೆ ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಸುಖ ನೀಡುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸದೆ, ಅದು ನಮ್ಮ ಅರಿವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡಲು ನೆರವಾಗುವ ಒಂದು 'ದಿವ್ಯ ಚಕ್ಷು' ಎಂದು ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಅವರು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಅಲ್ಪಮಾನವನಿಂದ ವಿಶ್ವಮಾನವನನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮಹಾದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ: ಕಾಲಾತೀತ ಸಂದೇಶ

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶವು ಕೇವಲ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದುದಲ್ಲ. ಅದು ಇಡೀ ಮನುಕುಲದ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಘೋಷಣೆ. "ಓ ನನ್ನ ಚೇತನ, ಆಗು ನೀ ಅನಿಕೇತನ" ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳು ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಇಡೀ ವಿಶ್ವಮಾನವ ತತ್ವದ ಸಾರಾಂಶವಾಗಿದೆ. ಮನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಬರುವುದಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಕುಚಿತ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಒಡೆದು ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಈ ಸಂದೇಶದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ.

ನೂರಾರು ಮತದ ಸಾರ: ಇದೇ ಕವಿತೆಯ ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಈ ಸಾಲುಗಳು ನಿಮ್ಮ ಬ್ಲಾಗ್‌ಗೆ ಬಹಳ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ:

 "ನೂರಾರು ಮತದ ಹೊನಲು

 ಹರಿದು ಬಂದು ಮೊಗೆಯಲಿ,

 ಸಾಗರದಲಿ ಸಂಗಮಿಸಿ

 ಒಂದೇ ಆಗಿ ಹರಿಯಲಿ!"

    "ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಈ ಸಾಲುಗಳು ಕೇವಲ ಕವಿತೆಯಲ್ಲ; ಅವು ಮನುಷ್ಯನ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚಿದ ಜ್ಞಾನದ ದೀವಿಗೆ. ಎಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಬೆಳೆಯುವುದೇ ಜೀವನದ ಪರಮ ಗುರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ 'ಅನಿಕೇತನ' ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ."

2. ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ: ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ನವೋದಯ

೧. ಅಖಂಡ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಕಥಾವಸ್ತು:

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥಾಹಂದರವನ್ನೇ ಈ ಕೃತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ 'ಅಖಂಡ ದರ್ಶನ' ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣದೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಕಥೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಚರಿತ್ರೆಯಾಗದೆ, ಆತ್ಮದ ವಿಕಾಸದ ಕಥೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರವೂ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಮೈದಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಪಾತ್ರಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಕರಣ:

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ದರ್ಶನದ ದೊಡ್ಡ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಪಾತ್ರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ.

ರಾಮ: ಇಲ್ಲಿ ರಾಮ ಕೇವಲ ಅವತಾರ ಪುರುಷನಲ್ಲ, ಆತ ಒಬ್ಬ ಆದರ್ಶ ಮಾನವನಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ರಾವಣ: ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ರಾವಣನನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಕುವೆಂಪು ಇಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ, ಆದರೆ ಅಹಂಕಾರದ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿರುವವನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರಾವಣನಲ್ಲೂ 'ಪರಿವರ್ತನೆ' ಉಂಟಾಗಿ ಅವನು ದಿವ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಈ ಕಾವ್ಯದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ.

ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶ: ಇಲ್ಲಿ ಸೀತೆ ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವುದು ತನ್ನ ಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದು ರಾಮನೊಳಗಿನ ಸಂದೇಹದ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಶೈಲಿ (ಮಹಾಛಂದಸ್ಸು):

ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯಕ್ಕಾಗಿ 'ಮಹಾಛಂದಸ್ಸು' ಎಂಬ ನೂತನ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ಸೊಗಡನ್ನು ಬೆಸೆದಿದೆ. ದೀರ್ಘವಾದ ಉಪಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ವರ್ಣನೆಗಳು ಕಾದಂಬರಿಯ ಓಘವನ್ನೇ ಮೀರಿಸುವಂತಿವೆ.

ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ: ಒಂದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ನೋಟ

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಕುವೆಂಪು ಅವರ ‘ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ’ ಕೃತಿಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಕೇವಲ ಕಥೆಯದ್ದಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅವುಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ 'ದರ್ಶನ'ದ್ದು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಮಾಯಣವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದೈವತ್ವಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರೆ, ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಅದನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವೈಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅಖಂಡ ದರ್ಶನದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಧರ್ಮದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ವಿಧಿನಿಷೇಧಗಳ ಪಾಲನೆಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವೆಂದರೆ 'ಆತ್ಮೋದ್ಧಾರ' ಮತ್ತು 'ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣ'ದ ಹಾದಿಯಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಯೆಂದರೆ ರಾವಣನ ಅಂತ್ಯ; ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಸಂಹಾರ ಅಥವಾ ವಿನಾಶವೇ ಅಂತಿಮವಾಗಿದ್ದರೆ, ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದು ರಾವಣನ ಮನಸ್ಸಿನ 'ಪರಿವರ್ತನೆ' ಅಥವಾ 'ಶುದ್ಧೀಕರಣ'ದ ಮೂಲಕ ಅವನ ದಿವ್ಯ ಚೇತನದ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಪರಮೋದ್ದೇಶ ಕೇವಲ ಧರ್ಮ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲೂ 'ವಿಶ್ವಮಾನವ ಚೇತನ'ವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ:

"ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ" ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಕೃತಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಂಬುದನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರು 'ವಿಶ್ವಮಾನವ' ತತ್ವವನ್ನು ಪುರಾಣದ ಕನ್ನಡಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ.

3. ರಾವಣ ಮತ್ತು ಮಂಥರೆ 

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ‘ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ’ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ರಾವಣ ಮತ್ತು ಮಂಥರೆಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪಿನ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ದರ್ಶನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಗಹನವಾದ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ:

1. ರಾವಣನ ಪಾತ್ರ: ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಆತ್ಮದರ್ಶನದತ್ತ

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಮಾಯಣಗಳಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ‘ರಾಕ್ಷಸ’ ಅಥವಾ ‘ವಿಲನ್’ ಆಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಕುವೆಂಪು ಅವನನ್ನು ಒಬ್ಬ ‘ಮಹಾಚೇತನ’ವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಭಿಜಾತ ನಾಯಕತ್ವ: ರಾವಣನು ಮಹಾನ್ ಪಂಡಿತ, ಶಿವಭಕ್ತ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ವಿ. ಅವನಲ್ಲಿದ್ದ ಏಕೈಕ ದೋಷವೆಂದರೆ ‘ಅಹಂಕಾರ’ ಮತ್ತು ‘ಕಾಮ’. ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಅವನ ಅಧಃಪತನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವನ ಒಳಗಿನ ಪವಿತ್ರತೆಯ ಉದಯಕ್ಕೆ (Evolution) ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

 * **ಸೀತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ದೃಷ್ಟಿ:** ರಾವಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದರೂ, ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೀತೆ ಅವನಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀಯಲ್ಲ; ಅವಳು ಅವನ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ‘ನಿಯತಿ’ಯ ರೂಪ.

 * **ಮಹಾ ಪರಿವರ್ತನೆ (Transmutation):** ಕಾವ್ಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಬಾಣಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ರಾವಣನಿಗೆ ಜ್ಞಾನೋದಯವಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಅಹಂಕಾರದ ಕವಚ ಕಳಚಿ ಬಿದ್ದಾಗ ಅವನು ರಾಮನಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಂಡು, ತಾನೂ ಆ ದಿವ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಸಾವು ‘ಸಂಹಾರ’ವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅವನ ಆತ್ಮದ ‘ಪರಿವರ್ತನೆ’.

### ೨. ಮಂಥರೆಯ ಪಾತ್ರ: ಕೆಡುಕಿನಲ್ಲೂ ದೈವ ಸಂಕಲ್ಪ

ಮಂಥರೆ ಎಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಮಗೆ ನೆನಪಾಗುವುದು ಕುಟಿಲ ಬುದ್ಧಿಯ ದಾಸಿ. ಆದರೆ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಅವಳ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದ್ಭುತವಾದ **‘ಮಹಾ ಸಂಕಲ್ಪ’**ದ ಆಯಾಮ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

 * **ನಿಯತಿಯ ಕೈಗೊಂಬೆ:** ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಮನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಲೇಬೇಕು ಎಂಬುದು ದೈವ ಸಂಕಲ್ಪ ಅಥವಾ ‘ನಿಯತಿ’. ಈ ಕಾರ್ಯ ನೆರವೇರಲು ಒಬ್ಬ ‘ನಿಮಿತ್ತ’ ಬೇಕು. ಆ ನಿಮಿತ್ತವೇ ಮಂಥರೆ.

 * **ಅಗ್ನಿದೀಪ್ತ ಶಕ್ತಿ:** ಮಂಥರೆಯ ಮತಿ ಬದಲಾಗದಿದ್ದರೆ ರಾಮ ಪಟ್ಟಾಭಿಷಿಕ್ತನಾಗಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದ. ಆಗ ರಾವಣನ ಸಂಹಾರವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ರಾಮನೂ ‘ವಿಶ್ವಮಾನವ’ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಮಂಥರೆಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಲೋಕಕಾರ್ಯದ ಒಂದು ಅವಶ್ಯಕ ‘ಕಡು ಶಕ್ತಿ’ಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ.

 * **ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿ:** ಕೆಟ್ಟದು ಎಂದು ನಾವು ಯಾವುದನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆಯೋ, ಅದು ಕೂಡ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಒಳಿತಿನ ಭಾಗವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಮಂಥರೆಯ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ‘ಪೂರ್ಣದೃಷ್ಟಿ’ಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

    ಕುವೆಂಪು ಅವರ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ರಾವಣ ಮತ್ತು ಮಂಥರೆ ಪಾತ್ರಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೈದಳೆದಿವೆ. ರಾವಣನು ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಂಹಾರಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾದ ರಾಕ್ಷಸನಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ದಿವ್ಯತೆಯತ್ತ ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳುವ ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಚೇತನ. ಅವನ ಅಂತ್ಯವು ವಿನಾಶವಾಗದೆ, ಆತ್ಮದ ಶುದ್ಧೀಕರಣವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಮಂಥರೆಯ ಪಾತ್ರವು ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣದ ಮಹಾಸಂಕಲ್ಪದ ಒಂದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ. ರಾಮನ ವಿಶ್ವಮಾನವತ್ವದ ಉದಯಕ್ಕೆ ಮಂಥರೆಯ ಕುಟಿಲತೆಯೇ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಕೆಡುಕಿನಲ್ಲೂ ದೈವದ ಸದುದ್ದೇಶವನ್ನು ಕಾಣುವ ‘ಪೂರ್ಣದೃಷ್ಟಿ’ಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ಈ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

3.ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು

 ಕುವೆಂಪು ಅವರ ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶ ಅಥವಾ ದರ್ಶನ

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು ಕೇವಲ ಭೌಗೋಳಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅದೊಂದು ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವಾಗಿ, ದೈವತ್ವದ ಲೀಲೆಯಾಗಿ ಮೈದಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದರೆ ಅದು ಭಗವಂತನ ಸಾಕಾರ ರೂಪ.

ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಆಳವಾದ ಚಿಂತನೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:

ಪ್ರಕೃತಿ: ದೈವತ್ವದ ಕನ್ನಡಿ

ಕುವೆಂಪು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ದೇವಾಲಯ. "ನೂರು ದೇವರನೆಲ್ಲ ನೂಕಾಚೆ ದೂರ, ಭಾರತಾಂಬೆಯೇ ದೇವಿ ನಮಗೀಗ" ಎಂದು ಹಾಡಿದ ಅವರು, ಕಾಡಿನ ಮೌನದಲ್ಲಿ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗಾನದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನ ದರ್ಶನ ಪಡೆದವರು. ಮಲೆನಾಡಿನ ಮಳೆ, ಮಂಜು, ಮತ್ತು ಮಲೆಗಳ ಸಾಲುಗಳು ಅವರಿಗೆ 'ದರ್ಶನ'ದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಾದವು.

ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಲೆನಾಡಿನ ಚಿತ್ರಣ

'ಕಾನೂರು ಹೆಗ್ಗಡಿತಿ' ಮತ್ತು 'ಮಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮದುಮಗಳು' ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗ ನಮಗೆ ಕೇವಲ ಕಥೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯ ಕಂಪು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಕಣ್ಣೆದುರು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.

 * **ಜೀವಂತ ಪರಿಸರ:** ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಮಲೆನಾಡಿನ ಗಿಡ, ಮರ, ಬಳ್ಳಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಕೂಡ ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

 * **ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂಬಂಧ:** ಮಲೆನಾಡಿನ ಜನರ ಜೀವನ ಕ್ರಮವು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಆಪ್ತವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಳೆ ಬಂದಾಗ ಮಲೆನಾಡಿಗನ ಸಂಭ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟ ಎರಡನ್ನೂ ಅವರು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

### ೩. 'ಹಸಿರು' ಕವಿತೆಯ ಸೌಂದರ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ

ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಹಸಿರು' ಕವಿತೆಯು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಆರಾಧನೆಯ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ. "ಹಸಿರು ಮಯವಿದು ಜಗತ್ತು" ಎನ್ನುತ್ತಾ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಆಕಾಶದವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಹಸಿರಾಗಿ ಕಾಣುವ ಕವಿಯ ಭಾವವು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಆತ್ಮೀಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.

> **ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ನೋಟ:** ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರೇಮ ಕೇವಲ ವರ್ಣನೆಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲಿ **'ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆ'** (Ecological Consciousness) ಅಡಗಿದೆ. ಇಂದು ಕಾಡು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ದೈವವೆಂದು ಪೂಜಿಸಿದ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ.

> 

### ಬ್ಲಾಗ್‌ಗಾಗಿ ಸಾರಾಂಶ (ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ):

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಲೆನಾಡು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವಲ್ಲ, ಅದು ಅವರ ಚೇತನದ ಅಸ್ಮಿತೆ. ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯ ಹಸಿರು ಸಿರಿಯನ್ನು ಅವರು 'ದರ್ಶನ'ದ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಂಡವರು. ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಲೆನಾಡಿನ ಕಾಡುಗಳು, ತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಳೆ ಕೇವಲ ದೃಶ್ಯಗಳಾಗದೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಭಾವನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುವ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ದೈವತ್ವವನ್ನು ಕಂಡ ಕುವೆಂಪು, ಮನುಷ್ಯನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಹಕ್ಕುದಾರನಲ್ಲ ಬದಲಿಗೆ ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಾರಿದರು. ಈ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರೇಮವೇ ಅವರನ್ನು ಒಬ್ಬ 'ಋಷಿಕವಿ'ಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.

**ಸಲಹೆ:** ಈ ಲೇಖನದ ಜೊತೆಗೆ ನಿಮ್ಮ ಬ್ಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಲೆನಾಡಿನ ಯಾವುದಾದರೂ ಸುಂದರವಾದ ಬೆಟ್ಟ ಅಥವಾ ಕಾಡಿನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹಾಕಿದರೆ, ಕುವೆಂಪು ಅವರ 'ಮಲೆನಾಡಿನ ಸೊಗಡು' ಓದುಗರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ತಲುಪುತ್ತದೆ.

ಮುಂದಿನ ವಿಷಯವಾಗಿ **'ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕತೆ'**ಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸೋಣವೇ? ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾದಂಬರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಬೇಕೆ?